लिंगपरिवर्तनाच्या प्रवासानंतर क्रिकेटमध्ये (Anaya Bangar) अनाया बांगरचे दमदार पुनरागमन; ऑस्ट्रेलियात महिला क्रिकेट खेळण्याचा मार्ग मोकळा, मार्च २०२७ पासून एलिट क्रिकेटचे लक्ष्य !

मुंबई, २७ ऑगस्ट २०२६ : माजी भारतीय क्रिकेटपटू आणि भारतीय संघाचे माजी फलंदाजी प्रशिक्षक संजय बांगर यांची कन्या (Anaya Bangar) अनाया बांगर हिने लिंगपरिवर्तनाच्या प्रवासानंतर पुन्हा क्रिकेटच्या मैदानावर उतरण्याचा निर्धार केला आहे. क्रिकेटपासून काही काळ दूर राहिल्यानंतर आता तिने ऑस्ट्रेलियातील महिला क्रिकेटमध्ये पुनरागमन करण्याची तयारी सुरू केली असून, मार्च २०२७ पासून एलिट महिला क्रिकेटमध्ये खेळण्याचे तिचे लक्ष्य आहे. क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाने तिच्या प्रकरणाचा आपल्या लागू धोरणांतर्गत विचार करून तिला पुढील मार्ग उपलब्ध करून दिला आहे. मात्र, एलिट स्तरावर खेळण्यासाठी संबंधित पात्रता निकष, त्यात आवश्यक टेस्टोस्टेरॉन पातळीशी संबंधित अटी आणि मार्च २०२७ मधील रक्तचाचणी, पूर्ण करणे आवश्यक असेल. तिचे अंतिम लक्ष्य वुमेन्स बिग बॅश लीग (WBBL) मध्ये स्थान मिळवणे आहे; मात्र क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाची मंजुरी ही संघातील थेट निवड नसून, स्वतःची कामगिरी सिद्ध करून संधी मिळवण्याचा मार्ग आहे. अनायाने २६ ऑगस्ट रोजी एएनआयशी बोलताना आपल्या पुनरागमनाबाबत महत्त्वाची माहिती दिली. तिच्या म्हणण्यानुसार, हा निर्णय कोणतीही स्वयंचलित किंवा अनौपचारिक परवानगी नसून, क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाच्या ट्रान्सजेंडर आणि जेंडर-डायव्हर्स खेळाडूंसाठी असलेल्या धोरणाअंतर्गत तिच्या प्रकरणाचा स्वतंत्र विचार करण्यात आला आहे.

Anaya Bangar : मार्च २०२७ ठरणार महत्त्वाचा टप्पा

अनायाने स्पष्ट केले की, ती मार्च २०२७ पासून ऑस्ट्रेलियातील महिला क्रिकेटमध्ये एलिट स्तरावर परतण्याच्या उद्देशाने तयारी करत आहे. क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाच्या मंजुरीनुसार त्या वेळी लागू असलेल्या पात्रता निकषांची पूर्तता करणे आवश्यक असेल. यामध्ये विशेषतः टेस्टोस्टेरॉन पातळीशी संबंधित निकषांचा समावेश आहे. मार्च २०२७ मध्ये आवश्यक रक्तचाचणी केली जाईल आणि त्यावेळी निर्धारित निकष पूर्ण होत असल्याचे आढळल्यास तिला एलिट महिला क्रिकेटमध्ये निवडीसाठी प्रयत्न करता येतील. महत्त्वाचे म्हणजे, ‘पात्रता मिळणे’ आणि ‘संघात स्थान मिळणे’ या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. अनायाने स्वतःही यावर विशेष भर दिला आहे.

क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाने मला संघातील स्थान नाही, तर एक मार्ग दिला आहे. मला प्रशिक्षण घ्यावे लागेल, स्पर्धा करावी लागेल, कामगिरी करावी लागेल आणि स्वतःची संधी मिळवावी लागेल.”

WBBL मध्ये खेळण्याचे स्वप्न

(Anaya Bangar) अनायाचे पुढील मोठे लक्ष्य Women’s Big Bash League (WBBL) आहे. ऑस्ट्रेलियाची ही प्रमुख महिला टी-२० स्पर्धा असून, जगभरातील नामांकित महिला क्रिकेटपटू या स्पर्धेत सहभागी होतात. मात्र क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाची मंजुरी म्हणजे अनायाला WBBL मध्ये थेट संघात स्थान मिळालेले नाही. मार्च २०२७ मध्ये आवश्यक पात्रता पूर्ण केल्यानंतर तिला निवडीसाठी स्वतःची कामगिरी सिद्ध करावी लागेल.

अनायाने याबाबत अत्यंत स्पष्ट भूमिका मांडली आहे—

“माझा इतिहास किंवा माझी ओळख मला संघात स्थान मिळवून देईल, अशी माझी अपेक्षा नाही. माझ्या क्रिकेटमुळे मला संघात स्थान मिळावे, अशी माझी इच्छा आहे.”

 ही भूमिका तिच्या पुनरागमनाच्या प्रयत्नांमागील क्रीडाकेंद्री दृष्टिकोन अधोरेखित करते.

मुंबईच्या वयोगटातील क्रिकेटमधून Anaya Bangar ची झाली होती सुरुवात

(Anaya Bangar) अनाया पूर्वी मुंबईच्या वयोगटातील क्रिकेटमध्ये खेळली आहे. ती मुंबई अंडर-१९ क्रिकेट व्यवस्थेचा भाग होती आणि तिच्यासोबत सरफराज खान तसेच मुसहिर खान यांसारखे खेळाडूही खेळले आहेत, अशी माहिती विविध वृत्तसंस्थांनी दिली आहे. ती प्रामुख्याने टॉप-ऑर्डर फलंदाज आणि अष्टपैलू खेळाडू म्हणून क्रिकेट खेळत होती.  तिचे वडील संजय बांगर हे स्वतः भारताचे माजी क्रिकेटपटू आहेत. त्यांनी भारतासाठी १२ कसोटी आणि १५ एकदिवसीय सामने खेळले असून, नंतर भारतीय पुरुष संघाच्या फलंदाजी प्रशिक्षकाची जबाबदारीही सांभाळली.  त्यामुळे अनायासाठी क्रिकेट हा केवळ खेळ नसून लहानपणापासूनच्या आयुष्याचा महत्त्वाचा भाग राहिला आहे.

संक्रमणानंतर क्रिकेटपासून दूर राहण्याची वेळ

(Anaya Bangar) अनायाच्या लिंगपरिवर्तनाच्या प्रवासामुळे तिच्या क्रिकेट कारकिर्दीत काही काळ अनिश्चितता निर्माण झाली. तिने २०२६ मध्ये जेंडर-अॅफर्मिंग सर्जरी केली आणि त्यानंतर पुन्हा क्रिकेटच्या मैदानावर परतण्याची तयारी सुरू केली.  तिच्या म्हणण्यानुसार, एका टप्प्यावर तिला आपण पुन्हा कधीच क्रिकेट खेळू शकणार नाही, असे वाटत होते. त्यामुळे क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाकडून मिळालेली संधी तिच्यासाठी अत्यंत भावनिक असल्याचे तिने सांगितले.

भारतात संधी मिळाली नाही; ऑस्ट्रेलियाकडे केला अर्ज

या प्रकरणातील आणखी एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे अनायाने आधी बीसीसीआयकडे भारतीय महिला क्रिकेटमध्ये ट्रान्सजेंडर खेळाडूंच्या सहभागाबाबत स्पष्टता मागितल्याचे वृत्त आहे. तिच्या म्हणण्यानुसार, तिने बीसीसीआयशी संपर्क साधला; मात्र अपेक्षित स्पष्ट उत्तर मिळाले नाही. त्यानंतर तिने क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाकडे आपले प्रकरण मांडले.  सध्याच्या माहितीनुसार, बीसीसीआयकडे ट्रान्सजेंडर खेळाडूंच्या सहभागासाठी स्पष्टपणे सार्वजनिक केलेले स्वतंत्र धोरण उपलब्ध असल्याचे दिसत नाही, असे India Today ने नमूद केले आहे.

क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाचे धोरण काय सांगते?

अनायाच्या प्रकरणाचे महत्त्व समजून घेण्यासाठी क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाचे धोरण समजून घेणे आवश्यक आहे. ऑस्ट्रेलियामध्ये कम्युनिटी क्रिकेटसाठी ट्रान्सजेंडर आणि जेंडर-डायव्हर्स खेळाडूंना त्यांच्या स्वतःच्या जेंडर आयडेंटिटीप्रमाणे सहभागी होण्याची परवानगी देणारी मार्गदर्शक तत्त्वे आहेत. क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाच्या अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, कम्युनिटी क्रिकेटमध्ये खेळाडूंना वैद्यकीय किंवा हार्मोनल पुरावा देण्याची मागणी क्लबने करू नये.  मात्र एलिट क्रिकेटसाठी स्वतंत्र पात्रता चौकट लागू होते. क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाने २०१९ मध्ये एलिट स्तरासाठी ट्रान्सजेंडर आणि जेंडर-डायव्हर्स खेळाडूंच्या सहभागासाठी धोरण तयार केले होते. त्या धोरणात महिला एलिट क्रिकेटसाठी टेस्टोस्टेरॉनशी संबंधित निकषांचा समावेश होता.  म्हणूनच अनायाला मिळालेली सध्याची परवानगी दोन टप्प्यांत समजणे महत्त्वाचे आहे—

१. कम्युनिटी/प्रीमियर क्रिकेट — खेळण्याचा मार्ग खुला.
२. एलिट क्रिकेट/WBBL — मार्च २०२७ पासून पात्रता तपासणी आणि लागू निकषांची पूर्तता आवश्यक.

ICCच्या नियमांपेक्षा ऑस्ट्रेलियाचा दृष्टिकोन वेगळा

या प्रकरणाला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधील नियमांच्या पार्श्वभूमीवरही मोठे महत्त्व आहे. नोव्हेंबर २०२३ मध्ये International Cricket Council (ICC) ने आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटसाठी जेंडर पात्रतेचे नियम बदलले. ICCच्या निर्णयानुसार, पुरुषत्वाच्या कोणत्याही टप्प्यातील puberty अनुभवलेल्या male-to-female खेळाडूंना महिला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये सहभागी होता येणार नाही, शस्त्रक्रिया किंवा जेंडर-अॅफर्मिंग उपचार झाले असले तरीही.  मात्र ICCने स्पष्ट केले होते की हा नियम आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटपुरता आहे. देशांतर्गत क्रिकेटमधील पात्रता संबंधित देशाच्या क्रिकेट बोर्डावर अवलंबून असते.  यामुळेच ऑस्ट्रेलियातील देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये अनायासाठी उपलब्ध झालेला मार्ग आणि ICCच्या आंतरराष्ट्रीय नियमांमध्ये फरक आहे.

WBBL आणि आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये फरक

(Anaya Bangar) अनायाच्या बाबतीत आणखी एक गैरसमज टाळणे आवश्यक आहे. WBBL ही ऑस्ट्रेलियाची देशांतर्गत व्यावसायिक टी-२० स्पर्धा आहे; ती ICCची आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा नाही. त्यामुळे ICCचा आंतरराष्ट्रीय नियम आणि क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाचे देशांतर्गत धोरण हे एकच नाही. क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाने स्वतःचे धोरण कायम ठेवले असल्याचे अधिकृत ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट स्रोतांमध्ये नमूद आहे.  त्यामुळे अनायाला मिळालेली परवानगी म्हणजे भारत किंवा ऑस्ट्रेलियाच्या राष्ट्रीय महिला संघाकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळण्याची परवानगी मिळणे नव्हे.

क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाने अलीकडील धोरणबदलानंतरही पात्रता कायम ठेवली

(Anaya Bangar) अनायाच्या प्रकरणातील आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे तिच्या पात्रतेचा निर्णय २० जुलै २०२६ रोजी झाल्याचे India Today ने नमूद केले आहे. त्यानंतर २० ऑगस्टच्या पत्राद्वारे क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाच्या Head of Integrity Jacqui Partridge यांनी स्पष्ट केले की धोरणातील अलीकडील बदलांचा तिच्या पात्रतेवरील निर्णयावर परिणाम होणार नाही.  यामुळे अनायाने आता पुढील टप्प्यासाठी तयारी करण्यास सुरुवात केली आहे.

“हा माझ्यासाठी भावनिक क्षण आहे” – Anaya Bangar

क्रिकेटमध्ये पुन्हा परतण्याबद्दल (Anaya Bangar) अनाया म्हणाली की, क्रिकेट तिच्या बालपणापासूनच्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग आहे. संक्रमणानंतर क्रिकेटपासून दूर राहण्याचा काळ तिच्यासाठी अत्यंत कठीण होता. त्यामुळे पुन्हा मैदानावर उतरण्याची संधी मिळणे तिच्यासाठी केवळ क्रीडा कारकिर्दीचे पुनरागमन नसून वैयक्तिकदृष्ट्याही मोठा टप्पा आहे.  आता तिच्यासमोरचे आव्हान मात्र स्पष्ट आहे—फिटनेस, सराव, स्पर्धात्मक क्रिकेट आणि सातत्यपूर्ण कामगिरी.

पुढील लक्ष्य काय?

(Anaya Bangar) अनायाच्या पुढील प्रवासाचा आराखडा साधारणपणे असा आहे:

• ऑस्ट्रेलियात कम्युनिटी/प्रीमियर क्रिकेटमध्ये पुनरागमन
• फिटनेस आणि सामन्याचा सराव पुन्हा मिळवणे
• क्लब स्तरावर कामगिरी सिद्ध करणे
• मार्च २०२७ मध्ये लागू असलेल्या एलिट पात्रता निकषांची पूर्तता करणे
• पात्र ठरल्यानंतर एलिट महिला क्रिकेटमध्ये निवडीसाठी प्रयत्न करणे
• त्यानंतर WBBLमध्ये स्थान मिळवण्याचे लक्ष्य

सध्या ती ऑस्ट्रेलियात क्रिकेट क्लब शोधत असल्याचेही वृत्त आहे.

समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.

आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :

बातमीन्यूज