हैदराबाद, ९ सप्टेंबर २०२६ : देशातील आयुष (AYUSH) आरोग्यसेवा अधिक सुलभ, लोककेंद्रित आणि गुणवत्तापूर्ण करण्यासाठी राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांनी अधिक प्रभावीपणे काम करावे, असे आवाहन केंद्रीय आयुष राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार) तसेच आरोग्य व कुटुंब कल्याण राज्यमंत्री प्रतापराव जाधव यांनी केले. हैदराबाद येथील कान्हा शांती वनम येथे आयोजित ‘Strengthening the Ayush Ecosystem in States and Union Territories’ या राष्ट्रीय कार्यशाळेत ते बोलत होते. ३० हून अधिक राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांचा सहभाग – ही राष्ट्रीय कार्यशाळा NITI Aayog यांच्या वतीने आयोजित करण्यात आली होती. केंद्र सरकारमधील वरिष्ठ अधिकारी, ३० हून अधिक राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांचे प्रतिनिधी तसेच विविध संस्थांमधील तज्ज्ञ या कार्यशाळेत सहभागी झाले. आयुष क्षेत्र अधिक सक्षम करण्यासाठी विविध राज्यांतील अनुभव, यशस्वी पद्धती, धोरणात्मक उपाय आणि परस्पर सहकार्य यावर येथे सविस्तर चर्चा करण्यात आली. कार्यशाळेचा मुख्य उद्देश केवळ आयुष सेवांचा विस्तार करणे नसून, त्या सेवा सामान्य नागरिकांपर्यंत प्रत्यक्ष आणि गुणवत्तापूर्ण पद्धतीने पोहोचवणे, तसेच राज्य आणि केंद्राच्या यंत्रणांमध्ये अधिक चांगला समन्वय निर्माण करणे हा आहे.
‘लोककेंद्रित (AYUSH) आयुष सेवा’ देण्यावर भर
प्रतापराव जाधव यांनी आपल्या प्रमुख भाषणात राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांनी आयुष आरोग्यव्यवस्थेला अधिक मजबूत करण्यासाठी स्थानिक पातळीवर प्रभावी अंमलबजावणी करण्याची गरज व्यक्त केली. नागरिकांना सहज उपलब्ध होणाऱ्या, त्यांच्या गरजांनुसार तयार केलेल्या आणि गुणवत्तेची खात्री असलेल्या आयुष सेवांना प्राधान्य देण्याचे त्यांनी आवाहन केले. आयुष व्यवस्थेमध्ये आयुर्वेद, योग आणि प्राकृतिक चिकित्सा, युनानी, सिद्ध, सोवा-रिग्पा आणि होमिओपॅथी या विविध उपचार पद्धतींचा समावेश होतो. या पद्धतींच्या सेवांना आधुनिक आरोग्यव्यवस्थेशी योग्य पद्धतीने जोडण्याच्या दृष्टीने राज्यांची भूमिका महत्त्वाची आहे.
पुराव्यावर आधारित आयुष व्यवस्थेची गरज
कार्यशाळेत तंत्रज्ञानाचा वापर आणि पुराव्यावर आधारित एकात्मिक आरोग्यसेवा यावरही भर देण्यात आला. NITI Aayog चे सदस्य प्रा. (डॉ.) एम. श्रीनिवास यांनी तंत्रज्ञानाशी जोडलेल्या आणि वैज्ञानिक पुराव्यावर आधारित एकात्मिक आरोग्यसेवेचे महत्त्व अधोरेखित केले. आयुष मंत्रालयाचे सचिव वैद्य राजेश कोटेचा यांनी आयुष परिसंस्था मजबूत करण्यामध्ये राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असल्याचे नमूद केले. यामुळे आयुष उपचार पद्धतींचा विस्तार करताना संशोधन, गुणवत्ता, प्रशिक्षण, तंत्रज्ञान आणि परिणामकारकता या बाबींवर अधिक लक्ष केंद्रित करण्याचा केंद्र सरकारचा दृष्टिकोन स्पष्ट होतो.
डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वाढता वापर
आयुष क्षेत्राच्या आधुनिकीकरणात डिजिटल तंत्रज्ञानाला मोठे महत्त्व दिले जात आहे. आयुष मंत्रालयाच्या AYUSH Grid प्रकल्पाच्या माध्यमातून कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), मशीन लर्निंग (ML) आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर आरोग्यसेवा, संशोधन, शिक्षण आणि नागरिक सेवा यामध्ये केला जात आहे. PIBच्या अलीकडील माहितीनुसार, आयुष क्षेत्रात २४ ई-गव्हर्नन्स प्लॅटफॉर्म विकसित करण्यात आले आहेत. ‘My Ayush Integrated Services Portal’ हे विविध आयुष सेवा आणि डिजिटल अनुप्रयोगांना एका एकत्रित डिजिटल परिसंस्थेत जोडण्याचे काम करते. तसेच आयुष रुग्णालय व्यवस्थापन प्रणालीच्या माध्यमातून रुग्णसेवेचे डिजिटल व्यवस्थापन करण्यावर भर दिला जात आहे.
(AYUSH) आयुष संशोधनाला चालना
आयुष क्षेत्राची विश्वासार्हता वाढवण्यासाठी वैज्ञानिक संशोधन आणि पुराव्यांवर आधारित निष्कर्ष महत्त्वाचे ठरत आहेत. आयुष मंत्रालयाच्या संशोधन परिषदांकडून क्लिनिकल रिसर्च, औषधांचे प्रमाणीकरण, फार्माकोलॉजिकल रिसर्च, औषधी वनस्पती, सार्वजनिक आरोग्य आणि मूलभूत संशोधन अशा विविध क्षेत्रांत काम केले जाते. आयुष रिसर्च पोर्टलवर ४३,७२२ पुराव्यावर आधारित संशोधन लेख उपलब्ध असल्याची माहिती PIBने दिली आहे. यावरून आयुष उपचार पद्धतींविषयी वैज्ञानिक माहिती आणि संशोधनाचा डिजिटल संग्रह विकसित करण्यावर सरकारचा भर दिसून येतो.
राज्यांची भूमिका का महत्त्वाची?
आरोग्य हा प्रामुख्याने राज्यांच्या अंमलबजावणीशी संबंधित विषय असल्याने आयुष सेवांचा प्रत्यक्ष विस्तार करण्यामध्ये राज्य सरकारे आणि केंद्रशासित प्रदेश प्रशासनाची भूमिका निर्णायक आहे. National Ayush Mission (NAM) अंतर्गत राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांना त्यांच्या वार्षिक कृती आराखड्यांच्या आधारे आर्थिक आणि तांत्रिक मदत दिली जाते. या माध्यमातून आयुष दवाखाने आणि आरोग्य केंद्रांचे उन्नतीकरण, आयुषमान आरोग्य मंदिरांचा विकास, आयुष शैक्षणिक संस्थांचे बळकटीकरण तसेच आवश्यक ठिकाणी नवीन शासकीय आयुष महाविद्यालयांच्या स्थापनेसाठी मदत केली जाते.
गुणवत्तेवरही विशेष लक्ष
आयुष औषधांची आणि उत्पादनांची गुणवत्ता सुनिश्चित करण्यासाठी सरकारने विविध उपक्रम हाती घेतले आहेत. Ayush Standard Mark आणि Ayush Premium Mark यांसारख्या प्रमाणन प्रणालींच्या माध्यमातून राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय गुणवत्ता मानकांशी सुसंगतता वाढवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. याशिवाय आयुष औषधांच्या गुणवत्तेची तपासणी करण्यासाठी देशातील विविध राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये औषध परीक्षण प्रयोगशाळांच्या क्षमतेला चालना दिली जात आहे.
योग आणि प्रतिबंधात्मक आरोग्यालाही प्राधान्य
(AYUSH) आयुष मंत्रालयाच्या व्यापक दृष्टिकोनात केवळ आजारांवर उपचार करण्यापेक्षा प्रतिबंधात्मक आरोग्य, निरोगी जीवनशैली आणि सर्वांगीण आरोग्य यांना महत्त्व दिले जात आहे. अलीकडेच प्रतापराव जाधव यांनी योग आणि प्राकृतिक चिकित्सेबाबतच्या बैठकीतही प्रतिबंध आणि निरोगी जीवनशैलीसोबत रोगांवरील उपचार यांचा समन्वय आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले होते. २०२६ च्या योग महोत्सवाच्या निमित्तानेही आयुष मंत्रालयाने योगाला दैनंदिन जीवनाचा भाग बनवण्यावर भर दिला आहे. हैदराबादमधील कान्हा शांती वनम येथे झालेल्या योग महोत्सवात हजारो नागरिकांनी सहभाग घेतला होता आणि योगाच्या माध्यमातून भारताची जागतिक ‘वेलनेस’ केंद्र म्हणून ओळख मजबूत करण्याचा संदेश देण्यात आला होता.
महाराष्ट्रासाठीही महत्त्वाचा संदेश
प्रतापराव जाधव हे महाराष्ट्रातील बुलढाणा जिल्ह्यातील आहेत. त्यामुळे देशभरातील आयुष सेवांच्या विस्तारासोबतच महाराष्ट्रातील आयुष आरोग्यव्यवस्थेच्या बळकटीकरणाच्या दृष्टीनेही या कार्यशाळेतील चर्चेला विशेष महत्त्व आहे. ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील नागरिकांना आयुर्वेद, योग, प्राकृतिक चिकित्सा आणि इतर आयुष उपचारपद्धतींच्या गुणवत्तापूर्ण सेवा उपलब्ध करून देणे, प्रशिक्षित मनुष्यबळ वाढवणे, डिजिटल आरोग्यव्यवस्थेशी आयुष सेवा जोडणे आणि संशोधनाला चालना देणे ही आगामी काळातील महत्त्वाची उद्दिष्टे ठरू शकतात.
भारताच्या ‘इंटिग्रेटिव्ह हेल्थकेअर’ दृष्टिकोनाला चालना
हैदराबादमध्ये झालेली ही राष्ट्रीय कार्यशाळा आयुष क्षेत्राकडे केवळ पारंपरिक उपचारपद्धती म्हणून न पाहता आधुनिक तंत्रज्ञान, वैज्ञानिक संशोधन, सार्वजनिक आरोग्य आणि प्रतिबंधात्मक आरोग्यसेवा यांच्याशी जोडलेल्या व्यापक आरोग्य परिसंस्थेचा भाग म्हणून पाहण्याच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे. राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये यशस्वी प्रयोगांची देवाणघेवाण, धोरणात्मक समन्वय आणि सामूहिक कृती यामुळे आयुष सेवांची पोहोच आणखी वाढण्याची अपेक्षा आहे. प्रतापराव जाधव यांनी दिलेला ‘सुलभ, लोककेंद्रित आणि गुणवत्तापूर्ण आयुष सेवा’ हा संदेश या संपूर्ण उपक्रमाचा केंद्रबिंदू ठरला आहे.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
