१ नोव्हेंबरपासून CNAP च्या माध्यमातून मोबाईलवर कॉल करणाऱ्याचे नाव दिसणार! Truecaller शिवाय ओळखता येणार अनोळखी कॉल?

स्रोत: दूरसंचार विभागाच्या निर्देशांवरील CNAP Truecaller वृत्तांकन : मोबाईलवर अनोळखी नंबरवरून फोन आल्यास आता केवळ नंबर पाहून कॉल उचलायचा की नाही, हे ठरवावे लागणार नाही. केंद्र सरकारच्या दूरसंचार विभागाने (DoT) देशभरात Calling Name Presentation (CNAP) सेवा लागू करण्याचे निर्देश दिले आहेत. १ नोव्हेंबर २०२६ पासून ही सेवा टप्प्याटप्प्याने नव्हे, तर दूरसंचार सेवा पुरवठादारांना देशभर उपलब्ध करून देण्याच्या आदेशानुसार सुरू होणार आहे. या सुविधेमुळे फोनच्या स्क्रीनवर कॉल करणाऱ्याचा मोबाईल नंबर आणि त्याच्या दूरसंचार कंपनीकडे नोंदवलेले नाव दिसेल. विशेष म्हणजे, यासाठी स्वतंत्र अर्ज करण्याची गरज नसणार आहे. मात्र, ही सुविधा नेमकी कशी काम करेल, कोणत्या नेटवर्कवर उपलब्ध असेल आणि अनोळखी किंवा आंतरराष्ट्रीय कॉलच्या बाबतीत काय दिसेल, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

CNAP सेवा म्हणजे काय? Truecaller बाबत कशी काम करणार?

CNAP म्हणजे Calling Name Presentation. ही दूरसंचार नेटवर्कवर आधारित (Truecaller ) कॉलरचे नाव दाखवणारी सुविधा आहे. सध्या मोबाईलमध्ये नंबर सेव्ह नसल्यास अनेकदा फक्त नंबर दिसतो. CNAP सुरू झाल्यानंतर कॉल करणाऱ्याच्या दूरसंचार कंपनीच्या ग्राहक नोंदणीमध्ये असलेले नावही स्क्रीनवर दाखवले जाईल. दूरसंचार विभागाच्या १३ ऑक्टोबर २०२६ रोजीच्या परिपत्रकानुसार, ही सेवा सर्व दूरसंचार सेवा पुरवठादारांनी १ नोव्हेंबरपासून त्यांच्या 4G आणि त्यापुढील तंत्रज्ञानाच्या नेटवर्कवर लागू करायची आहे.

मोबाईल स्क्रीनवर काय दिसेल?

म्हणजेच, मोबाईलमध्ये नंबर सेव्ह नसला तरी देशांतर्गत कॉल करणाऱ्याची नोंदणीकृत ओळख समजण्यास मदत होईल. मात्र, सेव्ह केलेल्या संपर्कातील नावाला प्राधान्य दिले जाणार आहे.

कोणत्या मोबाईल वापरकर्त्यांना मिळणार CNAP Truecaller सुविधा?

सुरुवातीला CNAP सेवा 4G आणि त्यापुढील तंत्रज्ञानाच्या वायरलेस नेटवर्कवर लागू होणार आहे. त्यामुळे 4G आणि 5G नेटवर्क वापरणाऱ्या ग्राहकांना या सुविधेचा लाभ मिळण्याची अपेक्षा आहे.

• 4G आणि 5G: दूरसंचार विभागाच्या निर्देशांमध्ये समाविष्ट.
• 2G आणि 3G: या नेटवर्कवर सुविधा लागू करण्याबाबत स्वतंत्रपणे विचार केला जाणार आहे.
• लँडलाइन: सार्वजनिक टेलिफोन नेटवर्कसाठीही पुढील निर्णय स्वतंत्रपणे घेतला जाणार आहे.

सेवा सुरू होण्यासाठी ग्राहकाने वेगळा अर्ज करणे आवश्यक नाही. मात्र, प्रत्यक्षात प्रत्येक फोनवर नाव कसे दिसेल, यासाठी नेटवर्क आणि उपकरणांची सुसंगतता महत्त्वाची ठरू शकते.

CNAPमुळे Truecallerची गरज संपणार का?

सीनाप मुळे अनोळखी कॉलची ओळख पटवण्यासाठी Truecallerसारख्या अॅपवर अवलंबून राहण्याची गरज काही प्रमाणात कमी होऊ शकते. कारण ही सुविधा थेट दूरसंचार नेटवर्कवर काम करणार आहे आणि कॉलरच्या ग्राहक नोंदीतील नाव दाखवेल. मात्र, सीनाप आणि Truecaller या दोन्ही सेवा एकसारख्या नाहीत.

• सीनाप मध्ये दूरसंचार कंपनीच्या ग्राहक नोंदीतील नाव दाखवले जाते.
• Truecallerसारखी अॅप्स स्वतःच्या कॉलर-ओळख प्रणाली आणि उपलब्ध डेटावर आधारित माहिती दाखवतात.
• सीनाप मुळे कॉल करणाऱ्याचे नाव समजेल; पण तो कॉल सुरक्षित आहे किंवा फसवणुकीचा नाही, याची हमी मिळत नाही.

एखाद्या फसवणूक करणाऱ्याने स्वतःची खरी ओळख न वापरता दुसऱ्याच्या नावाने किंवा बनावट कारणाने फोन केला, तर केवळ नाव पाहून त्याच्यावर विश्वास ठेवणे धोकादायक ठरू शकते.

CNAPमुळे Truecaller ग्राहकांची गोपनीयता कशी राखली जाणार?

कॉलरचे नाव दाखवण्यासाठी दूरसंचार कंपन्यांना ग्राहकांच्या नावांची आणि मोबाईल नंबरची नोंद असलेली डेटाबेस प्रणाली तयार ठेवावी लागेल. दूरसंचार विभागाच्या निर्देशांमध्ये गोपनीयतेसाठी काही महत्त्वाच्या अटी आहेत:

1. डेटा सुरक्षितता: कंपन्यांनी सुरक्षेला प्राधान्य देणारी तांत्रिक व्यवस्था (Security-by-design) वापरावी.
2. कॉल संपल्यानंतर नावाची माहिती साठवू नये: नाव मिळवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रश्न-उत्तर प्रक्रियेत कॉल संपल्यानंतर कॉलरच्या नावाची ओळख टिकून राहणार नाही, अशी तरतूद करावी.
3. नाव लपवण्याची सुविधा: Calling Line Identification Restriction (CLIR) वापरणाऱ्या ग्राहकांचे नाव प्रदर्शित केले जाणार नाही.
4. तक्रार निवारण: सीनापमध्ये चुकीचे नाव दिसल्यास किंवा इतर अडचण आल्यास ग्राहकांच्या तक्रारी वेळेत सोडवण्यासाठी कंपन्यांनी यंत्रणा उभारावी.

या अटी दूरसंचार विभागाच्या १३ ऑक्टोबरच्या परिपत्रकात नमूद आहेत.

व्यवसाय आणि कंपन्यांसाठीही विशेष सुविधा

व्यवसायासाठी किंवा मोठ्या प्रमाणावर (Bulk) मोबाईल कनेक्शन वापरणाऱ्या ग्राहकांना त्यांच्या सामान्य ग्राहक-नोंदणीतील नावाऐवजी Preferred Name दाखवण्याची सुविधा दूरसंचार कंपनी देऊ शकते. उदाहरणार्थ, कंपनीच्या अधिकृत नावाऐवजी तिचा नोंदणीकृत ब्रँड किंवा व्यापारनाव दाखवता येऊ शकते. मात्र, त्यासाठी ट्रेडमार्क नोंदणी किंवा GST पोर्टलवरील व्यापारनावासारखे अधिकृत पुरावे आवश्यक असतील. दूरसंचार कंपनीला त्या नावाची पडताळणी करावी लागेल.

या नव्या सुविधेचा फायदा काय?

• अनोळखी देशांतर्गत कॉल कोणाकडून येत आहे, हे समजण्यास मदत होईल.
• ग्राहकांना महत्त्वाचे आणि संशयास्पद कॉल वेगळे ओळखण्यास मदत मिळेल.
• कॉलरची ओळख अधिक पारदर्शक होईल.
• बनावट कॉल आणि फसवणुकीपासून सावध राहण्यासाठी एक अतिरिक्त माहिती उपलब्ध होईल.

तरीही, सीनाप हे स्पॅम कॉल पूर्णपणे बंद करणारे तंत्रज्ञान नाही. ही मुख्यतः कॉल करणाऱ्याचे नाव दाखवणारी सुविधा आहे. अनोळखी व्यक्तीने OTP, बँक तपशील, UPI PIN किंवा पैसे मागितल्यास नाव दिसत असले तरी माहिती देऊ नये.

ग्राहकांनी आता काय करावे?

सध्या ग्राहकांना सीनाप साठी स्वतंत्र अर्ज करण्याची आवश्यकता नाही. १ नोव्हेंबरपासून दूरसंचार कंपन्यांनी ही सेवा लागू करण्याचे निर्देश आहेत. त्यामुळे ग्राहकांनी आपल्या मोबाईलमधील संपर्कांची नावे योग्य ठेवावीत आणि कॉलरचे नाव दिसले तरी संशयास्पद व्यवहारांबाबत सतर्क राहावे.

महत्त्वाचे: दूरसंचार विभागाच्या आदेशानुसार सीनाप सेवा सुरू करण्याची तारीख १ नोव्हेंबर २०२६ आहे. प्रत्यक्ष सेवा प्रत्येक नेटवर्क आणि उपकरणावर कधी व कशी उपलब्ध होईल, याबाबत ग्राहकांनी आपल्या दूरसंचार सेवा पुरवठादाराकडील अद्ययावत माहिती तपासावी.

समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.

आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :

बातमीन्यूज