नवी दिल्ली/लेह, २६ ऑगस्ट २०२६ : भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील स्वदेशी तंत्रज्ञानाला आणखी एक महत्त्वाची झेप मिळाली आहे. संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था अर्थात DRDO ने विकसित केलेल्या Military Combat Parachute System (MCPS) ची लडाखमधील अत्यंत उंच आणि आव्हानात्मक वातावरणात यशस्वी चाचणी करण्यात आली. न्योमा-मुध (Nyoma-Mudh) Drop Zone येथे तब्बल २२,००० फूट उंचीवर ही चाचणी घेण्यात आली. यावेळी तापमान सुमारे उणे १५ अंश सेल्सिअस होते. या चाचणीमुळे अत्यंत उंच प्रदेशात भारतीय लष्करासाठी स्वदेशी पॅराशूट प्रणाली किती प्रभावी, विश्वासार्ह आणि लष्करीदृष्ट्या उपयुक्त ठरू शकते, याची प्रत्यक्ष पडताळणी झाली आहे.
DRDO च्या MCPS सह २२,००० फूट उंचीवरून धाडसी उडी
DRDO च्या माहितीनुसार, Aerial Delivery Research and Development Establishment (ADRDE) या DRDO च्या संस्थेने विकसित केलेल्या MCPS ची चाचणी करण्यात आली. चाचणीदरम्यान ADRDE चे टेस्ट जंपर्स विंग कमांडर राहुल झा, मुख्य टेस्ट जम्पर, तसेच MWO आर. जे. सिंह, VM(G) आणि MWO विवेक तिवारी यांनी २२,००० फूट AMSL म्हणजेच समुद्रसपाटीपासून २२,००० फूट उंचीवरून उडी घेतली. या उंचीवर वातावरणातील ऑक्सिजनचे प्रमाण कमी असते, तापमान अत्यंत कमी असते आणि वाऱ्याच्या परिस्थितीतही मोठे बदल होऊ शकतात. त्यामुळे अशा ठिकाणी पॅराशूट प्रणालीची चाचणी ही सामान्य परिस्थितीतील चाचणीपेक्षा अधिक आव्हानात्मक मानली जाते.
२०,००० फूट उंचीवर पॅराशूट उघडले
चाचणीदरम्यान २०,००० फूट उंचीवर MCPS पॅराशूट तैनात करण्यात आले. त्यानंतर टेस्ट जंपर्सनी सुरक्षितपणे उतरण्याची प्रक्रिया पूर्ण केली आणि अखेरीस १३,७०० फूट उंचीवर सुरक्षित लँडिंग केले. विशेष म्हणजे, या संपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान केवळ पॅराशूटच नव्हे तर त्याच्याशी संबंधित इतर स्वदेशी प्रणालींचाही वापर करण्यात आला. त्यामुळे ही चाचणी एका स्वतंत्र पॅराशूटच्या कामगिरीपुरती मर्यादित न राहता संपूर्ण प्रणालीच्या प्रत्यक्ष कार्यक्षमतेची चाचणी ठरली.
पॅराशूटसोबत स्वदेशी ‘पॅरा कॉम्प्युटर’ आणि ऑक्सिजन प्रणाली
या चाचणीमध्ये टेस्ट जंपर्सनी MCPS सोबत अनेक महत्त्वाच्या उपप्रणालींचा वापर केला. त्यामध्ये स्वदेशी पॅरा कॉम्प्युटर, ऑक्सिजन प्रणाली आणि विशेष जंपसूट्स यांचा समावेश होता. अत्यंत उंचीवरून लष्करी फ्री-फॉल किंवा पॅराशूट ऑपरेशन करताना जंपरच्या सुरक्षिततेसाठी अचूक उंची, दिशा, वेळ आणि पर्यावरणीय परिस्थिती यांचा विचार करणे महत्त्वाचे असते. त्यामुळे अशा प्रणालींचे एकत्रितपणे यशस्वी संचालन हे या चाचणीचे विशेष महत्त्वाचे वैशिष्ट्य ठरते.
MCPS नेमके काय आहे?
Military Combat Parachute System (MCPS) ही लष्करी मोहिमांमध्ये सैनिकांना अत्यंत उंचीवरून पॅराशूटद्वारे उतरवण्यासाठी विकसित केलेली विशेष प्रणाली आहे. ही प्रणाली ADRDE, आग्रा येथे विकसित करण्यात आली असून तिच्या विकासात DRDO ची Defence Bioengineering and Electromedical Laboratory (DEBEL), बेंगळुरू यांचाही सहभाग आहे. लष्करी वापराच्या दृष्टीने अशा प्रणालीमुळे सैनिकांना विशिष्ट भागात, विशेषतः दुर्गम आणि उच्च पर्वतीय प्रदेशांमध्ये, हवाई मार्गाने तैनात करण्याची क्षमता वाढू शकते.
२०२५ मध्येही ३२,००० फूट उंचीवर झाली होती महत्त्वाची चाचणी
MCPS ची क्षमता यापूर्वीही मोठ्या उंचीवर सिद्ध झाली आहे. ऑक्टोबर २०२५ मध्ये या स्वदेशी प्रणालीद्वारे ३२,००० फूट उंचीवर Combat Freefall Jump यशस्वीपणे पार पडला होता. त्या चाचणीत पॅराशूट सुमारे ३०,००० फूट उंचीवर तैनात करण्यात आले होते. भारत सरकारच्या PIB नुसार, त्या वेळी MCPS ही भारतीय सशस्त्र दलांच्या कार्यरत वापरातील २५,००० फूटपेक्षा अधिक उंचीवर तैनात करता येणारी एकमेव पॅराशूट प्रणाली असल्याचे नमूद करण्यात आले होते. त्यामुळे २०२६ मधील न्योमा-मुध चाचणी ही या प्रणालीच्या प्रत्यक्ष उच्च-उंचीवरील ऑपरेशनल उपयुक्ततेच्या दृष्टीने पुढची महत्त्वाची पायरी मानली जात आहे.
लडाखमधील न्योमा-मुध परिसर का महत्त्वाचा?
न्योमा-मुध परिसर लडाखमध्ये अत्यंत उंचीवर स्थित आहे. येथे असलेली लष्करी पायाभूत सुविधा भारताच्या सीमावर्ती भागातील ऑपरेशनल क्षमतेच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे. न्योमा येथे सुमारे १३,७०० फूट उंचीवर असलेल्या हवाई तळाचे लष्करी महत्त्वही वाढले आहे. त्यामुळे या भागात उच्च-उंचीवरील पॅराशूट प्रणालीची चाचणी करणे हे प्रत्यक्ष ऑपरेशनल परिस्थितीशी संबंधित महत्त्वाचे पाऊल ठरते.
उणे १५°C तापमानात प्रणालीची परीक्षा
२२,००० फूट उंचीवर उणे १५°C तापमानात ही चाचणी झाली. अशा परिस्थितीत मानवी शरीरावर थंडी, कमी ऑक्सिजन आणि उंचीचा एकत्रित परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे पॅराशूट, ऑक्सिजन प्रणाली, जंपसूट आणि इतर उपकरणे अशा परिस्थितीत विश्वसनीयपणे कार्य करणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. या चाचणीने MCPS च्या अत्यंत प्रतिकूल वातावरणातील कार्यक्षमतेची प्रत्यक्ष पडताळणी केली.
‘आत्मनिर्भर भारत’साठी महत्त्वाची कामगिरी
संरक्षण क्षेत्रात महत्त्वाच्या उपकरणांसाठी परदेशी तंत्रज्ञानावरील अवलंबित्व कमी करणे हा भारताच्या आत्मनिर्भर भारत उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश आहे. पॅराशूटसारखी प्रणाली केवळ कापड किंवा पॅराशूटच्या डिझाइनपुरती मर्यादित नसून त्यामध्ये मानवी सुरक्षितता, ऑक्सिजन, नेव्हिगेशन, नियंत्रण आणि अचूक लँडिंग यांसारख्या अनेक तांत्रिक बाबींचा समावेश असतो. त्यामुळे MCPS ची स्वदेशी निर्मिती आणि उच्च-उंचीवरील यशस्वी चाचणी ही Critical Defence Technology मध्ये भारताच्या स्वावलंबनाच्या दृष्टीने महत्त्वाची उपलब्धी आहे.
भारतीय लष्कराच्या क्षमतेत कशी वाढ होऊ शकते?
उच्च-उंचीवरील पॅराशूट प्रणालीची विश्वासार्हता सिद्ध झाल्यामुळे भविष्यात विशेष लष्करी मोहिमा, पर्वतीय प्रदेशातील तैनाती आणि दुर्गम भागांमध्ये सैनिकांच्या जलद हवाई तैनातीसाठी अशा तंत्रज्ञानाचा उपयोग होऊ शकतो. विशेषतः हिमालयीन सीमावर्ती भागांमध्ये भौगोलिक परिस्थिती अत्यंत कठीण असल्याने पारंपरिक वाहतूक व्यवस्था अनेकदा आव्हानात्मक ठरते. अशा वेळी हवाई मार्गाने प्रशिक्षित सैनिकांची तैनाती करण्याची क्षमता सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाची ठरते.
चाचणीचे प्रमुख ठळक मुद्दे
- प्रणाली : Military Combat Parachute System (MCPS)
- विकास संस्था : ADRDE, DRDO
- चाचणीचे ठिकाण : Nyoma-Mudh Drop Zone, लडाख
- उडीची उंची : २२,००० फूट AMSL
- तापमान : सुमारे -१५°C
- पॅराशूट तैनाती : २०,००० फूट
- सुरक्षित लँडिंग : १३,७०० फूट
- वापरलेल्या उपप्रणाली : स्वदेशी पॅरा कॉम्प्युटर, ऑक्सिजन प्रणाली आणि जंपसूट्स
- मुख्य टेस्ट जम्पर : विंग कमांडर राहुल झा
- इतर टेस्ट जंपर्स : MWO आर. जे. सिंह, VM(G) आणि MWO विवेक तिवारी
निष्कर्ष
२२,००० फूट उंची, उणे १५°C तापमान आणि अत्यंत आव्हानात्मक लडाखी वातावरणात MCPS ची यशस्वी चाचणी ही भारताच्या संरक्षण तंत्रज्ञानातील महत्त्वाची उपलब्धी आहे. या चाचणीने प्रणालीची कार्यक्षमता, विश्वासार्हता आणि सामरिक वापराची क्षमता अत्यंत कठीण परिस्थितीत प्रदर्शित केली आहे. यापूर्वी ३२,००० फूट उंचीवर केलेल्या चाचणीपासून ते आता न्योमा-मुध येथे झालेल्या प्रत्यक्ष उच्च-उंचीवरील चाचणीपर्यंत MCPS चा प्रवास पाहता, भारत अत्यंत महत्त्वाच्या संरक्षण तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात स्वदेशी क्षमता विकसित करण्याच्या दिशेने वेगाने पुढे जात असल्याचे या कामगिरीतून स्पष्ट होते.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
