वॉशिंग्टन/नवी दिल्ली: पश्चिम आशियातील अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या होर्मुझ सामुद्रधुनीतील (Strait of Hormuz) वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री (Marco Rubio) मार्को रुबिओ यांनी भारताचे परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर (Jaishankar) यांच्याशी महत्त्वपूर्ण दूरध्वनीवर चर्चा केली. या चर्चेमध्ये या सामुद्रधुनीतील अलीकडील घडामोडी, समुद्री सुरक्षेची स्थिती आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारी जहाजांच्या हालचालींबाबत चर्चा झाली. अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाचे प्रमुख उपप्रवक्ते टॉमी पिगॉट यांनी यासंदर्भात माहिती दिली. त्यांनी सांगितले की, अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ यांनी डॉ. एस. जयशंकर यांच्याशी झालेल्या संवादात होर्मुझ सामुद्रधुनीमध्ये शांतता आणि सुरक्षितता राखण्यासाठी अमेरिका आवश्यक पावले उचलत असल्याचे स्पष्ट केले. व्यापारी जहाजांना अमेरिकेच्या आदेशांचे पालन करण्याचे आवाहन – टॉमी पिगॉट यांच्या म्हणण्यानुसार, मार्को रुबिओ यांनी सर्व व्यापारी जहाजांनी तात्काळ अमेरिकन सैन्य दलांनी दिलेल्या निर्देशांचे पालन करावे, असे स्पष्टपणे सांगितले. होर्मुझ सामुद्रधुनीत शांतता व समुद्री सुरक्षेची स्थिती कायम ठेवण्यासाठी हे उपाय आवश्यक असल्याचे अमेरिकेचे मत आहे. अमेरिकेने असेही स्पष्ट केले की, अमेरिकेने लादलेल्या नाकेबंदीचे उल्लंघन किंवा इराणच्या तेलाची बेकायदेशीर वाहतूक कोणत्याही परिस्थितीत सहन केली जाणार नाही. अशा हालचालींवर कठोर कारवाई केली जाईल, असा इशारा अमेरिकेकडून देण्यात आला आहे.
(Strait of Hormuz) होर्मुझ सामुद्रधुनीचे जागतिक महत्त्व
(Strait of Hormuz) होर्मुझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या समुद्री व्यापार मार्गांपैकी एक मानली जाते. विशेषतः मध्य पूर्वेतील तेल आणि नैसर्गिक वायूची मोठी निर्यात याच मार्गाने जगभर पोहोचते. त्यामुळे या भागात कोणताही संघर्ष किंवा अडथळा निर्माण झाल्यास जागतिक तेल बाजार, ऊर्जा पुरवठा आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
भारतासाठीही महत्त्वाचा मुद्दा
भारत हा जगातील प्रमुख तेल आयात करणाऱ्या देशांपैकी एक असून त्याच्या ऊर्जा सुरक्षेचा मोठा भाग पश्चिम आशियातून येणाऱ्या तेलावर अवलंबून आहे. त्यामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतील परिस्थिती भारतासाठी अत्यंत संवेदनशील मानली जाते.
(Strait of Hormuz) होर्मुझ सामुद्रधुनीमध्ये भारताची तेल व गॅस वाहतूक करणारी जहाजे किती? –
(Strait of Hormuz) होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर भारताची अनेक तेल व गॅस वाहतूक करणारी जहाजे या परिसरात अडकून पडली आहेत. ताज्या माहितीनुसार, सुमारे २८ भारतीय ध्वज असलेली जहाजे आणि ७७० हून अधिक भारतीय खलाशी होर्मुझ परिसरात उपस्थित आहेत. यापैकी अनेक जहाजे सामुद्रधुनीच्या पश्चिम भागात थांबलेली आहेत. यामध्ये कच्चे तेल (Crude Oil), द्रवीकृत पेट्रोलियम वायू (LPG) आणि द्रवीकृत नैसर्गिक वायू (LNG) वाहून नेणाऱ्या जहाजांचा समावेश आहे. भारतासाठी ही परिस्थिती अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे, कारण देशाच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या आयातीपैकी मोठा हिस्सा पश्चिम आशियातून येतो आणि त्यातील सुमारे ४० टक्के तेल होर्मुझ सामुद्रधुनीमार्गे भारतात पोहोचते. भारत सरकार, परराष्ट्र मंत्रालय आणि नौवहन यंत्रणा या जहाजांना सुरक्षित मार्ग मिळावा यासाठी सातत्याने राजनैतिक प्रयत्न करत आहेत. अशा परिस्थितीत भारताचे परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर आणि अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ यांच्यात झालेली चर्चा महत्त्वाची मानली जात आहे. या चर्चेत समुद्री सुरक्षेसह प्रादेशिक स्थैर्य, ऊर्जा पुरवठा आणि जागतिक व्यापार मार्ग सुरक्षित ठेवण्यावर भर देण्यात आल्याचे समजते.
मार्च २०२६ मध्ये परिस्थिती अधिक गंभीर असताना भारताच्या १८ भारतीय ध्वज असलेल्या जहाजांमध्ये चार कच्चे तेल टँकर, तीन LPG वाहक आणि एक LNG वाहक जहाज होर्मुझ परिसरात थांबले होते. त्यावरील सर्व भारतीय खलाशी सुरक्षित असल्याचे सरकारने सांगितले होते. त्यानंतर काही जहाजांना सुरक्षित मार्ग मिळाला असला तरी तणावामुळे अनेक जहाजांच्या हालचालींवर अजूनही परिणाम होत आहे.
आंतरराष्ट्रीय स्तरावर वाढती चिंता
(Strait of Hormuz) होर्मुझ परिसरातील भारतीय खलाशांना घेऊन जाणाऱ्या जहाजांवरील हल्ले: काय घडले?
होर्मुझ सामुद्रधुनी आणि ओमानच्या आखातात वाढलेल्या संघर्षादरम्यान भारतीय खलाशांसाठी अत्यंत गंभीर घटना घडली. ११ जून २०२६ रोजी पॅलाऊचा ध्वज असलेल्या ‘MT Settebello’ या तेलवाहू जहाजावर अमेरिकन सैन्याने क्षेपणास्त्र हल्ला केला. अमेरिकेच्या मते, हे जहाज इराणच्या तेलाच्या वाहतुकीवरील अमेरिकन नाकेबंदीचे उल्लंघन करत होते आणि वारंवार दिलेल्या इशाऱ्यांकडे दुर्लक्ष करत होते. या जहाजावर एकूण २४ भारतीय खलाशी कार्यरत होते. हल्ल्यानंतर २१ खलाशांना सुरक्षितपणे वाचवण्यात आले, मात्र भारतातील मुख्य अभियंता पतनाला सुरेश, डेक कॅडेट आदित्य शर्मा आणि फिटर शिवानंद चौरसिया यांचा मृत्यू झाला. या घटनेनंतर भारताने अमेरिकेकडे तीव्र निषेध नोंदवून नागरी व्यापारी जहाजांवर प्राणघातक शक्तीचा वापर अस्वीकार्य असल्याचे स्पष्ट केले. भारत सरकारने अमेरिकेच्या वरिष्ठ राजनैतिक अधिकाऱ्याला समन्स बजावून या घटनेबाबत निषेध व्यक्त केला आणि समुद्री मार्गांवरील भारतीय नागरिकांच्या सुरक्षेबाबत गंभीर चिंता व्यक्त केली.
याआधीही होर्मुझ परिसरात भारतीय खलाशी असलेल्या अनेक जहाजांना धोका निर्माण झाला होता. संघर्ष वाढल्यानंतर या भागातील व्यापारी जहाजांवर क्षेपणास्त्र, ड्रोन आणि सशस्त्र नौकांकडून हल्ल्यांच्या घटना घडल्या. यामुळे भारताने आपल्या नौदलाची उपस्थिती वाढवून व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षिततेवर लक्ष ठेवण्यास सुरुवात केली. ताज्या माहितीनुसार, काही जहाजांवर हल्ल्यांच्या अफवा पसरल्या होत्या, मात्र भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने काही अहवालांचे खंडन करत संबंधित जहाजांवरील सर्व भारतीय खलाशी सुरक्षित असल्याचे स्पष्ट केले.
भारतासाठी हा प्रश्न इतका महत्त्वाचा का?
भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या सागरी मनुष्यबळ पुरवठादार देशांपैकी एक आहे आणि हजारो भारतीय खलाशी पश्चिम आशियातील तेल व गॅस वाहतूक करणाऱ्या जहाजांवर कार्यरत आहेत. होर्मुझ सामुद्रधुनी हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेलवाहतूक मार्ग असल्यामुळे येथील कोणताही संघर्ष भारताच्या ऊर्जा सुरक्षिततेबरोबरच भारतीय खलाशांच्या जीवित सुरक्षिततेसाठी मोठे आव्हान ठरतो. त्यामुळे भारत सरकार, परराष्ट्र मंत्रालय आणि भारतीय नौदल या परिसरातील परिस्थितीवर सतत लक्ष ठेवून आहेत.
होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाढत्या तणावामुळे जगातील अनेक देश परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. कारण या समुद्री मार्गात निर्माण होणारा कोणताही अडथळा जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम करू शकतो. अमेरिका, भारत आणि इतर देश या परिसरात शांतता व स्थैर्य कायम राखण्यासाठी राजनैतिक पातळीवर संवाद सुरू ठेवत आहेत.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
