नवी दिल्ली | प्रतिनिधी : (India Japan Relations) भारत आणि जपान यांच्यातील विशेष सामरिक आणि जागतिक भागीदारी (Special Strategic and Global Partnership) अधिक मजबूत करण्याच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण पाऊल टाकत जपानच्या पंतप्रधान सानाए ताकाइची यांचे गुरुवारी (२ जुलै) नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवनाच्या प्रांगणात (Forecourt of Rashtrapati Bhavan) अत्यंत दिमाखदार औपचारिक स्वागत करण्यात आले. यावेळी त्यांना भारतीय सशस्त्र दलाकडून ‘गार्ड ऑफ ऑनर’ देऊन सन्मानित करण्यात आले. ही भारत भेट ताकाइची यांच्या पंतप्रधानपद स्वीकारल्यानंतरची पहिली अधिकृत भारत भेट असून त्या १ ते ३ जुलै दरम्यान भारत दौऱ्यावर आहेत. या दौऱ्यात त्या पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यासोबत १६व्या भारत-जपान वार्षिक शिखर परिषदेत (India-Japan Annual Summit) सहभागी होत आहेत.
India Japan Relatinos : जपानचे पंतप्रधान सानाए ताकाइची यांचे राष्ट्रपती भवनात पारंपरिक स्वागत
राष्ट्रपती भवनात आयोजित समारंभात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सानाए ताकाइची यांचे आत्मीय स्वागत केले. त्यानंतर दोन्ही देशांच्या प्रतिनिधीमंडळांची परस्पर ओळख करून देण्यात आली. भारतीय सैन्याच्या तिन्ही दलांच्या तुकडीने त्यांना औपचारिक मानवंदना दिली. या सोहळ्याने भारत-जपान संबंधांतील वाढती जवळीक अधोरेखित झाली.
भारत-जपान संबंधांसाठी महत्त्वाचा दौरा
भारत आणि जपान यांच्यात गेल्या काही वर्षांत संरक्षण, व्यापार, तंत्रज्ञान, पायाभूत सुविधा, हरित ऊर्जा, सेमीकंडक्टर, डिजिटल तंत्रज्ञान आणि इंडो-पॅसिफिक सुरक्षेसारख्या अनेक क्षेत्रांत सहकार्य मोठ्या प्रमाणात वाढले आहे. याच पार्श्वभूमीवर हा दौरा अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.
मोदी-ताकाइची यांच्यात व्यापक चर्चा
शिखर परिषदेत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि सानाए ताकाइची यांच्यात पुढील महत्त्वाच्या विषयांवर चर्चा होण्याची अपेक्षा आहे:
- द्विपक्षीय व्यापार आणि गुंतवणूक वाढविणे
- संरक्षण आणि सामरिक सहकार्य
- सेमीकंडक्टर व अत्याधुनिक तंत्रज्ञान
- कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI)
- हरित ऊर्जा आणि स्वच्छ तंत्रज्ञान
- मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पाची प्रगती
- इंडो-पॅसिफिक प्रदेशातील सुरक्षा
- क्वाड (Quad) देशांमधील सहकार्य
- जागतिक आणि प्रादेशिक सुरक्षा विषय
या चर्चेनंतर काही महत्त्वपूर्ण करार (MoUs) होण्याचीही शक्यता आहे.
(India Japan Relations) भारत-जपान संबंधांना नवी गती; आर्थिक भागीदारी, संरक्षण आणि ऊर्जा सुरक्षेसाठी ऐतिहासिक करार
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि जपानच्या पंतप्रधान सानाए ताकाइची यांच्यात नवी दिल्लीत झालेल्या द्विपक्षीय चर्चेनंतर भारत आणि जपानने संबंधांना नवी उंची देणारा व्यापक सहकार्याचा अजेंडा जाहीर केला. दोन्ही देशांनी आर्थिक भागीदारीसाठी नवीन फ्रेमवर्क, संरक्षण क्षेत्रात संयुक्तपणे लष्करी उपकरणांच्या विकासासाठी करार, तसेच आर्थिक सुरक्षा, ऊर्जा सुरक्षा आणि महत्त्वाच्या खनिजांच्या (Critical Minerals) पुरवठा साखळीला अधिक सक्षम करण्यासाठी अनेक महत्त्वपूर्ण उपक्रमांची घोषणा केली. या करारांमुळे भारत-जपानची ‘विशेष सामरिक आणि जागतिक भागीदारी’ आणखी मजबूत होणार असल्याचे दोन्ही नेत्यांनी स्पष्ट केले.
संयुक्त पत्रकार परिषदेत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सांगितले की, “जागतिक अनिश्चिततेच्या काळात परस्पर विश्वास हीच सर्वात मोठी सामरिक ताकद आहे. भारत-जपान भागीदारी हे त्याचे सर्वोत्तम उदाहरण आहे. वाहन उद्योगापासून इलेक्ट्रॉनिक्सपर्यंत आणि पायाभूत सुविधांपासून अत्याधुनिक तंत्रज्ञानापर्यंत जपान हा भारताच्या विकास प्रवासातील एक विश्वासार्ह भागीदार राहिला आहे.” त्यांनी दोन्ही देशांमधील मैत्री, विश्वास आणि समान विकासाच्या भावनेचा विशेष उल्लेख करत भविष्यातील सहकार्य अधिक व्यापक करण्याचा निर्धार व्यक्त केला.
जपानच्या पंतप्रधान सानाए ताकाइची यांनीही संरक्षण सहकार्याला अधिक बळ देण्याची घोषणा केली. त्यांनी सांगितले की, जपानच्या मेरीटाइम सेल्फ डिफेन्स फोर्सचा एक विनाशिका (Destroyer) आणि भारतीय नौदलाचे युद्धनौकादल लवकरच संयुक्त नौदल सरावात सहभागी होणार आहेत. याशिवाय हिंदी महासागरातील संयुक्त लष्करी सराव वाढविणे, नौदलाच्या जहाजांच्या देखभाल, दुरुस्ती आणि आधुनिकीकरण (Maintenance, Repair and Overhaul – MRO) क्षेत्रात सहकार्य वाढविणे आणि ‘मेक इन इंडिया’ उपक्रमांतर्गत संरक्षण उपकरणांच्या संयुक्त निर्मितीवर भर दिला जाणार आहे. तसेच या सहकार्याला अधिक गती देण्यासाठी यावर्षाअखेरीस भारत-जपान ‘2+2’ मंत्रीस्तरीय संवाद आयोजित करण्याचे निर्देश संबंधित विभागांना देण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले.
ऊर्जा सुरक्षा आणि आर्थिक सुरक्षेलाही या बैठकीत विशेष प्राधान्य देण्यात आले. मध्य पूर्वेतील बदलत्या परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर भारत आणि जपानने ऊर्जा पुरवठा अधिक सुरक्षित करण्यासाठी ‘पॉवर एशिया’ (Power Asia) उपक्रमांतर्गत सार्वजनिक आणि खासगी क्षेत्रासाठी संयुक्त कृती आराखडा जाहीर केला. भारताच्या पेट्रोलियम साठवण क्षमता अधिक मजबूत करण्यासाठी द्विपक्षीय संवाद सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला असून, आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा संस्था (IEA) मधील भारताच्या सदस्यत्वालाही जपानने पाठिंबा दर्शविला आहे.
याशिवाय हरित ऊर्जा क्षेत्रात सहकार्य वाढविण्याच्या उद्देशाने भारतात गोवरापासून (Cow Dung) ऊर्जा निर्मिती करणाऱ्या १,००० बायोगॅस प्रकल्पांच्या उभारणीसाठी तांत्रिक आणि धोरणात्मक सहकार्य करण्यावरही दोन्ही देशांचे एकमत झाले. तसेच महत्त्वाच्या खनिजांच्या पुरवठा साखळी अधिक सक्षम करणे, आर्थिक दबावाच्या (Economic Weaponisation) आव्हानांना सामोरे जाणे आणि भविष्यातील तंत्रज्ञान क्षेत्रात सहकार्य वाढविणे या विषयांवरही दोन्ही देशांनी ठोस पावले उचलण्याचा निर्धार व्यक्त केला. या सर्व निर्णयांमुळे भारत-जपान संबंध केवळ संरक्षण आणि व्यापारापुरते मर्यादित न राहता ऊर्जा, तंत्रज्ञान, औद्योगिक विकास आणि इंडो-पॅसिफिकमधील सामरिक सहकार्याच्या नव्या पर्वात प्रवेश करत असल्याचे मानले जात आहे.
India Japan Relations : भारतासाठी जपान का महत्त्वाचा?
जपान हा भारतातील सर्वात मोठ्या परकीय गुंतवणूकदारांपैकी एक आहे. देशभरातील अनेक महत्त्वाचे पायाभूत सुविधा प्रकल्प जपानी सहकार्याने उभारले जात आहेत.
विशेषतः—
- मुंबई-अहमदाबाद हाय-स्पीड रेल (बुलेट ट्रेन)
- मेट्रो रेल प्रकल्प
- औद्योगिक कॉरिडॉर
- स्मार्ट सिटी विकास
- हरित ऊर्जा प्रकल्प
- उत्पादन (Manufacturing) क्षेत्रातील गुंतवणूक
या क्षेत्रांत जपानने मोठी आर्थिक गुंतवणूक केली आहे.
इंडो-पॅसिफिकमध्ये वाढते सहकार्य
भारत आणि जपान हे दोन्ही देश मुक्त, खुला आणि सर्वसमावेशक इंडो-पॅसिफिक (Free and Open Indo-Pacific) या संकल्पनेचे समर्थक आहेत. तसेच अमेरिका आणि ऑस्ट्रेलियासह दोन्ही देश क्वाड (Quad) गटाचे सदस्य आहेत. त्यामुळे प्रादेशिक सुरक्षा, सागरी सहकार्य आणि पुरवठा साखळी मजबूत करण्यावरही या बैठकीत भर दिला जाण्याची शक्यता आहे.
(Inida Japam) भारत-जपान व्यापार सातत्याने वाढतोय
अधिकृत आकडेवारीनुसार भारत-जपान व्यापार सातत्याने वाढत असून दोन्ही देशांमध्ये हजारो कोटी रुपयांची गुंतवणूक होत आहे. भारतात सुमारे १,४०० जपानी कंपन्या कार्यरत असून उत्पादन, ऑटोमोबाईल, इलेक्ट्रॉनिक्स, अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात त्यांची मोठी उपस्थिती आहे.
पहिली भारत भेट
सानाए ताकाइची यांनी ऑक्टोबर २०२५ मध्ये जपानच्या पंतप्रधानपदाची सूत्रे स्वीकारल्यानंतर ही त्यांची पहिली अधिकृत भारत भेट आहे. या दौऱ्यादरम्यान भारत-जपान संबंधांना आणखी बळकटी देण्यासाठी विविध क्षेत्रांतील सहकार्याचा व्यापक आढावा घेतला जाणार आहे.
India Japan Relations : भारत-जपान संबंधांना नवी दिशा
राष्ट्रपती भवनातील औपचारिक स्वागत हा केवळ राजनैतिक प्रोटोकॉल नसून भारत आणि जपानमधील वाढत्या विश्वासाचे आणि दीर्घकालीन सामरिक भागीदारीचे प्रतीक मानले जात आहे. व्यापार, संरक्षण, तंत्रज्ञान, पायाभूत सुविधा आणि इंडो-पॅसिफिक सुरक्षेतील सहकार्यामुळे दोन्ही देशांचे संबंध आगामी काळात आणखी मजबूत होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
