७२वा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार २०२६ (National Film Awards): ‘आर्टिकल ३७०’ सर्वोत्कृष्ट चित्रपट; मम्मूट्टी-कृतिक आर्यन सर्वोत्तम अभिनेता, यामी गौतम सर्वोत्तम अभिनेत्री; अनंत नाग यांना दादासाहेब फाळके पुरस्कार !

भारतीय चित्रपटसृष्टीतील अत्यंत प्रतिष्ठेचा ७२वा (National Film Awards) राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार सोहळा आज, २२ सप्टेंबर २०२६ रोजी गुजरातमधील एकता नगर, केवडिया येथे पार पडला. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. यंदाचा सोहळा विशेष ठरला कारण राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांच्या ७२ वर्षांच्या इतिहासात प्रथमच हा सोहळा दिल्लीबाहेर आयोजित करण्यात आला.  या पुरस्कारांमध्ये २०२४ मध्ये प्रमाणित झालेल्या भारतीय चित्रपटांचा गौरव करण्यात आला. ‘आर्टिकल ३७०’ला सर्वोत्कृष्ट फीचर फिल्मचा पुरस्कार मिळाला, तर मम्मूट्टी आणि कृतिक आर्यन यांनी अनुक्रमे Bramayugam आणि Chandu Champion मधील अभिनयासाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेता पुरस्कार संयुक्तपणे पटकावला. यामी गौतम हिला Article 370 साठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. ७२व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार सोहळ्यात ज्येष्ठ अभिनेते अनंत नाग यांना २०२४ सालचा दादासाहेब फाळके पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. पाच दशकांहून अधिक काळ त्यांनी कन्नड तसेच भारतीय चित्रपटसृष्टीत केलेल्या योगदानाची दखल घेत हा सर्वोच्च चित्रपट सन्मान देण्यात आला. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. दादासाहेब फाळके पुरस्काराची सुरुवात १९६९ मध्ये झाली आणि पहिला पुरस्कार अभिनेत्री देविका राणी यांना देण्यात आला होता. हा पुरस्कार भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या विकासातील उल्लेखनीय योगदानासाठी दिला जातो. पुरस्कारामध्ये स्वर्ण कमल, शाल आणि १० लाख रुपयांची रोख रक्कम असते.

७२व्या (National Film Awards) राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारातील प्रमुख विजेते

(National Film Awards) या प्रमुख विजेत्यांची अधिकृत यादी माहिती व प्रसारण मंत्रालयाने प्रसिद्ध केली आहे.

‘आर्टिकल ३७०’ ठरला सर्वोत्कृष्ट फीचर फिल्म

आदित्य सुहास जांभळे दिग्दर्शित ‘Article 370’ या हिंदी चित्रपटाला ७२व्या (National Film Awards) राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट फीचर फिल्म पुरस्कार मिळाला. चित्रपटाची निर्मिती Jio Studios आणि B62 Studios यांनी केली आहे. पुरस्कारामध्ये स्वर्ण कमल आणि प्रत्येकी ₹३ लाखांचे रोख पारितोषिक आहे. याच चित्रपटातील भूमिकेसाठी यामी गौतम हिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. त्यामुळे Article 370 हा यंदाच्या राष्ट्रीय पुरस्कारांमधील महत्त्वाचा विजेता ठरला.

मम्मूट्टी आणि कृतिक आर्यन यांना संयुक्तपणे सर्वोत्कृष्ट अभिनेता पुरस्कार

यंदाच्या (National Film Awards) पुरस्कारांमध्ये अभिनयाच्या क्षेत्रात विशेष लक्षवेधी निकाल लागला. मल्याळम सुपरस्टार मम्मूट्टी यांना Bramayugam आणि कृतिक आर्यन यांना Chandu Champion या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेता पुरस्कार संयुक्तपणे देण्यात आला. मम्मूट्टी यांच्यासाठी हा पुरस्कार विशेष ऐतिहासिक ठरला आहे. Bramayugam मधील कोडुमोन पोत्ती या भूमिकेसाठी मिळालेल्या या सन्मानामुळे त्यांचे सर्वोत्कृष्ट अभिनेता म्हणून राष्ट्रीय पुरस्कारांची संख्या चार झाली असून त्यांनी अमिताभ बच्चन यांच्या चार पुरस्कारांच्या विक्रमाशी बरोबरी केली आहे.

‘Amaran’ला सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शन

तमिळ चित्रपट ‘Amaran’ साठी राजकुमार पेरियासामी यांना सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शकाचा पुरस्कार मिळाला. याच चित्रपटाला सर्वोत्कृष्ट संकलन पुरस्कारही मिळाला. पार्श्वसंगीतासाठी जी. व्ही. प्रकाश कुमार यांनाही राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.

‘Kalki 2898 AD’ला लोकप्रिय मनोरंजनात्मक चित्रपटाचा सन्मान

प्रेक्षकांमध्ये मोठी लोकप्रियता मिळवलेल्या ‘Kalki 2898 AD’ या तेलुगू चित्रपटाला Best Popular Film Providing Wholesome Entertainment पुरस्कार मिळाला. नाग अश्विन दिग्दर्शित आणि वैजयंती मूव्हीज निर्मित या चित्रपटाला निर्मिती रचनेसाठीही पुरस्कार मिळाला.

मराठी चित्रपटसृष्टीचीही दमदार उपस्थिती

७२व्या (National Film Awards) राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये मराठी चित्रपट आणि कलाकारांनीही उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे.

सर्वोत्कृष्ट मराठी चित्रपट

‘मुक्काम पोस्ट बोंबीलवाडी’ या चित्रपटाला सर्वोत्कृष्ट मराठी चित्रपट पुरस्कार मिळाला. चित्रपटाचे दिग्दर्शन परेश मोकाशी यांनी केले असून निर्मिती विवेक फिल्म्स आणि मायासभा करमणूक मंडळी LLP यांनी केली आहे.

‘घरात गणपती’साठी अभय जोधपूरकर

मराठी चित्रपट ‘घरात गणपती’ मधील ‘नवसाची गौरी माझी’ या गाण्यासाठी अभय जोधपूरकर यांना सर्वोत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायक पुरस्कार मिळाला.

‘स्वरगंधर्व सुधीर फडके’

‘स्वरगंधर्व सुधीर फडके’ या मराठी चित्रपटाला पटकथेच्या क्षेत्रातही राष्ट्रीय सन्मान मिळाला. रूपांतरित पटकथेसाठी योगेश देशपांडे यांचा उल्लेख अधिकृत विजेत्यांच्या यादीत आहे.

‘भंगार’चा मोठा सन्मान

मराठी आणि इंग्रजी भाषेतील ‘Bhangaar’ या चित्रपटाला सर्वोत्कृष्ट नॉन-फीचर फिल्म पुरस्कार मिळाला. चित्रपटाच्या निर्मात्या व दिग्दर्शक सुमिरा रॉय आहेत. ‘Hamsafar’लाही राष्ट्रीय पुरस्कार, मराठी ‘Hamsafar’ या लघुपटाला Best Short Film (Up to 30 Minutes) पुरस्कार मिळाला. दिग्दर्शक अभिजीत अरविंद दळवी आहेत.

इतर महत्त्वाचे पुरस्कार

‘Swatantrya Veer Savarkar’ या चित्रपटासाठी रणदीप हुडा यांना सर्वोत्कृष्ट पदार्पण दिग्दर्शक पुरस्कार मिळाला. ‘35 – Chinna Katha Kaadu’ या तेलुगू चित्रपटाला सर्वोत्कृष्ट बालचित्रपट पुरस्कार मिळाला. बालकलाकारांच्या विभागात Mithya, 35 – Chinna Katha Kaadu आणि बंगाली Onko Ki Kothin या चित्रपटांतील कलाकारांना सन्मान मिळाला. ‘Pushpa: The Rule Part-02’, ‘Stree 2’, ‘Bhool Bhulaiyaa 3’, ‘Maharaja’, ‘Captain Miller’, ‘Amaran’ आणि इतर लोकप्रिय चित्रपटांनीही विविध तांत्रिक व कलात्मक विभागांत पुरस्कार पटकावले.

नॉन-फीचर विभागात ‘Bhangaar’चा गौरव

नॉन-फीचर विभागात ‘Bhangaar’ला सर्वोत्कृष्ट नॉन-फीचर फिल्म पुरस्कार मिळाला. ‘Ram-Nami’ला सर्वोत्कृष्ट माहितीपट पुरस्कार देण्यात आला. तसेच ‘Touched as Water’ला सर्वोत्कृष्ट अॅनिमेशन फिल्म, ‘Piplantri: A Tale of Eco Feminism’ला सामाजिक व पर्यावरणीय मूल्यांना प्रोत्साहन देणाऱ्या नॉन-फीचर फिल्मचा पुरस्कार मिळाला. विशेष म्हणजे ‘Angen’ या संथाली चित्रपटाचे दिग्दर्शक रवी राज मुर्मू यांना सर्वोत्कृष्ट पदार्पण दिग्दर्शक पुरस्कार मिळाला. अधिकृत माहितीनुसार राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांच्या नॉन-फीचर विभागात संथाली चित्रपटाला मिळालेला हा पहिला सन्मान आहे.

चित्रपटविषयक लेखनालाही राष्ट्रीय सन्मान

(National Film Awards) राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार केवळ चित्रपट आणि कलाकारांपुरते मर्यादित नाहीत. Best Writing on Cinema या विभागातही पुरस्कार दिले जातात. यंदा कन्नड भाषेतील ‘Naaniruvude Nimagaagi Naadiruvude Nanagaagi: Kannada Cinemada Thathva matthu Rajakeeya’ या पुस्तकाला सर्वोत्कृष्ट पुस्तकाचा पुरस्कार मिळाला. लेखक केनचनुरु प्रदीप कुमार शेट्टी आहेत. तर संजिव श्रीवास्तव यांना Best Film Critic पुरस्कार मिळाला. दोन्ही पुरस्कारांमध्ये स्वर्ण कमल आणि ₹१ लाख रोख पारितोषिक आहे.

(National Film Awards) राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचा इतिहास

भारतीय चित्रपटसृष्टीचा राष्ट्रीय स्तरावर गौरव करण्यासाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांची स्थापना १९५४ मध्ये करण्यात आली. सुरुवातीला त्यांना State Awards for Films असे म्हटले जात होते आणि पहिल्या पुरस्कारांमध्ये १९५३ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या चित्रपटांचा विचार करण्यात आला. पहिल्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये मराठी चित्रपट ‘श्यामची आई’ ला सर्वोत्कृष्ट अखिल भारतीय फीचर फिल्मसाठी राष्ट्रपती सुवर्णपदक मिळाले.‘महाबलीपुरम’ला सर्वोत्कृष्ट माहितीपटाचा सन्मान मिळाला, तर ‘दो बीघा जमीन’ला गुणवत्ता प्रमाणपत्र देण्यात आले. सुरुवातीला केवळ सात पुरस्कारांपासून सुरू झालेला हा प्रवास आज भारतीय चित्रपटसृष्टीतील मोठ्या राष्ट्रीय सन्मानात रूपांतरित झाला आहे. १९६७-६८ पासून कलाकार आणि तंत्रज्ञांसाठी स्वतंत्र पुरस्कार सुरू झाले. उत्तम कुमार आणि नर्गिस यांना अनुक्रमे पहिल्या सर्वोत्कृष्ट अभिनेता आणि अभिनेत्री पुरस्कारांचा मान मिळाला. १९६९ मध्ये दादासाहेब फाळके पुरस्काराची सुरुवात झाली आणि पहिल्या पुरस्काराच्या मानकरी देविका राणी ठरल्या.

(National Film Awards) राष्ट्रीय पुरस्कारांची निवड प्रक्रिया कशी होते?

(National Film Awards) राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये फीचर फिल्मसाठी दोन-स्तरीय निवड प्रक्रिया असते. प्रथम विविध प्रादेशिक पॅनेल चित्रपटांची छाननी करतात आणि त्यानंतर केंद्रीय ज्युरी अंतिम पुरस्कार निश्चित करते. ७२व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांसाठी फीचर फिल्म ज्युरीचे अध्यक्ष जयराज, नॉन-फीचर फिल्म ज्युरीचे अध्यक्ष असीम सिन्हा, तर Best Writing on Cinema ज्युरीचे अध्यक्ष ए. चंद्रशेखर होते.

दिल्लीबाहेर राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचा पहिलाच मोठा टप्पा

७२वा (National Film Awards) राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणखी एका कारणामुळे ऐतिहासिक ठरला. १९५४ पासूनच्या परंपरेनुसार राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचा सोहळा प्रामुख्याने नवी दिल्ली येथे होत आला होता. यंदा प्रथमच तो गुजरातमधील एकता नगर येथे आयोजित करण्यात आला. माहिती व प्रसारण मंत्रालयाने भविष्यातही राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार देशातील विविध राज्ये आणि शहरांमध्ये आयोजित करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या उपक्रमाचा उद्देश राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांना दिल्लीपुरते मर्यादित न ठेवता देशातील विविध प्रदेशांशी जोडणे आणि भारतीय सिनेमातील भाषिक-सांस्कृतिक वैविध्य अधिक ठळकपणे समोर आणणे हा आहे.

७२वा (National Film Awards) राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार : एका नजरेत

• पुरस्कार: ७२वा (National Film Awards) राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
• पुरस्कार वर्षासाठीचे चित्रपट: २०२४ मध्ये CBFC प्रमाणित चित्रपट
• विजेत्यांची घोषणा: १८ जुलै २०२६
• पुरस्कार सोहळा: २२ सप्टेंबर २०२६
• स्थळ: एकता नगर (केवडिया), गुजरात
• पुरस्कार प्रदान: राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू
• सर्वोत्कृष्ट फीचर फिल्म: Article 370
• सर्वोत्कृष्ट अभिनेता: मम्मूट्टी आणि कृतिक आर्यन
• सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री: यामी गौतम
• सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक: राजकुमार पेरियासामी – Amaran
• दादासाहेब फाळके पुरस्कार: अनंत नाग
• सर्वोत्कृष्ट मराठी चित्रपट: Mukkam Post Bombilwadi
• सर्वोत्कृष्ट नॉन-फीचर फिल्म: Bhangaar
• सर्वोत्कृष्ट माहितीपट: Ram-Nami
• एकूण पुरस्कारप्राप्ती: विविध विभागांमध्ये ९२ विजेते/पुरस्कारप्राप्तींचा समावेश असल्याचे समकालीन अहवाल नमूद करतात.

निष्कर्ष

७२वा (National Film Awards) राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार हा केवळ पुरस्कार सोहळा नसून भारतीय सिनेमाच्या बदलत्या आणि बहुभाषिक स्वरूपाचे प्रतिबिंब ठरला आहे. Article 370, Bramayugam, Chandu Champion, Amaran, Kalki 2898 AD यांसारख्या चित्रपटांपासून ते Mukkam Post Bombilwadi, Bhangaar आणि Hamsafarसारख्या मराठी कलाकृतींपर्यंत विविध भाषांतील चित्रपटांना राष्ट्रीय व्यासपीठ मिळाले. त्याचबरोबर अनंत नाग यांना दादासाहेब फाळके पुरस्कार देऊन भारतीय चित्रपटसृष्टीतील प्रदीर्घ योगदानाचा गौरव करण्यात आला.

समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.

आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :

बातमीन्यूज