नवी दिल्ली : PM SETU – देशातील व्यावसायिक शिक्षण आणि कौशल्य विकास अधिक सक्षम, आधुनिक आणि उद्योगाभिमुख करण्यासाठी केंद्र सरकारने प्रधानमंत्री स्किलिंग अँड एम्प्लॉयबिलिटी ट्रान्सफॉर्मेशन थ्रू अपग्रेडेड आयटीआय (PM-SETU) ही महत्त्वाकांक्षी योजना राबविण्यास सुरुवात केली आहे. केंद्रीय माहिती व प्रसारण विभागाच्या (PIB India) माहितीनुसार, या योजनेसाठी एकूण ₹60,000 कोटींची तरतूद करण्यात आली असून, देशभरातील सरकारी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थांचे (ITI) आधुनिकीकरण करून विद्यार्थ्यांना जागतिक दर्जाचे कौशल्य प्रशिक्षण देण्यावर भर दिला जाणार आहे. ही माहिती संसदेतील प्रश्नाच्या उत्तराद्वारे देण्यात आली असून, कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालय (MSDE) या योजनेची अंमलबजावणी करणार आहे.
PM SETU योजना म्हणजे काय?
PM-SETU (Pradhan Mantri Skilling and Employability Transformation through Upgraded ITIs) ही योजना भारतातील व्यावसायिक शिक्षणाची गुणवत्ता वाढविणे, उद्योगांच्या गरजेनुसार अभ्यासक्रम विकसित करणे आणि युवकांना रोजगारक्षम बनविणे या उद्देशाने तयार करण्यात आली आहे. आजच्या बदलत्या औद्योगिक आणि तांत्रिक वातावरणात पारंपरिक कौशल्यांबरोबरच आधुनिक तंत्रज्ञानाचे ज्ञान आवश्यक बनले आहे. हे लक्षात घेऊन आयटीआय संस्थांमध्ये अत्याधुनिक सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर या योजनेचा भर असेल.
₹60,000 कोटींच्या योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये
PM-SETU योजनेसाठी केंद्र सरकारने ₹60,000 कोटींचा निधी निश्चित केला आहे. या निधीतून देशातील सरकारी आयटीआय संस्थांची पायाभूत सुविधा, प्रयोगशाळा, प्रशिक्षण प्रणाली, डिजिटल शिक्षण आणि प्रशिक्षकांची गुणवत्ता सुधारली जाणार आहे. या योजनेमुळे विद्यार्थ्यांना उद्योगांच्या गरजेनुसार प्रशिक्षण मिळून रोजगाराच्या संधी अधिक वाढण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
PM SETU : योजनेचे दोन प्रमुख घटक
1. देशातील 1,000 सरकारी ITI चे आधुनिकीकरण
योजनेअंतर्गत 1,000 सरकारी आयटीआयंचे उन्नतीकरण करण्यात येणार आहे. यामध्ये:
- 200 Hub ITI
- 800 Spoke ITI
अशा Hub and Spoke मॉडेलचा अवलंब करण्यात येईल.
या आधुनिकीकरणामध्ये पुढील सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जातील:
- स्मार्ट क्लासरूम
- आधुनिक प्रयोगशाळा (Modern Labs)
- डिजिटल शिक्षण साहित्य (Digital Content)
- उद्योगांच्या गरजेनुसार नवीन अभ्यासक्रम
- अत्याधुनिक प्रशिक्षण उपकरणे
- आधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित कौशल्य प्रशिक्षण
यामुळे ग्रामीण आणि शहरी भागातील विद्यार्थ्यांना समान दर्जाचे प्रशिक्षण मिळण्यास मदत होईल.
Hub and Spoke मॉडेल म्हणजे काय?
या मॉडेलमध्ये Hub ITI ही प्रमुख संस्था असेल. येथे अत्याधुनिक प्रयोगशाळा, आधुनिक यंत्रसामग्री, प्रशिक्षक आणि तांत्रिक सुविधा उपलब्ध असतील.
या Hub शी जोडलेल्या Spoke ITI संस्थांना तांत्रिक मदत, अभ्यासक्रम, प्रशिक्षण, डिजिटल साधने आणि प्रशिक्षकांचे मार्गदर्शन दिले जाईल.
यामुळे कमी संसाधने असलेल्या आयटीआय संस्थांनाही उच्च दर्जाचे प्रशिक्षण देता येईल.
2. पाच राष्ट्रीय कौशल्य संस्थांची क्षमता वाढविणार
योजनेचा दुसरा महत्त्वाचा भाग म्हणजे देशातील पाच National Skill Training Institutes (NSTI) यांचे आधुनिकीकरण.
हे NSTI पुढील शहरांमध्ये आहेत:
- भुवनेश्वर
- चेन्नई
- हैदराबाद
- कानपूर
- लुधियाना
या संस्थांमध्ये:
- क्षेत्रनिहाय National Centres of Excellence
- जागतिक भागीदारीद्वारे प्रशिक्षकांचे प्रगत प्रशिक्षण
- आधुनिक अभ्यासक्रम विकास
- अत्याधुनिक कौशल्य प्रशिक्षण
- नवीन तंत्रज्ञानातील विशेष प्रशिक्षण
यावर विशेष भर दिला जाणार आहे.
कोणत्या क्षेत्रांमध्ये मिळू शकते प्रशिक्षण?
PM-SETU अंतर्गत उद्योगांच्या गरजेनुसार नवीन अभ्यासक्रम विकसित होण्याची अपेक्षा आहे. त्यामध्ये पुढील क्षेत्रांचा समावेश होऊ शकतो:
- कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI)
- रोबोटिक्स
- ऑटोमेशन
- सेमीकंडक्टर
- इलेक्ट्रॉनिक्स
- ड्रोन तंत्रज्ञान
- ई-मोबिलिटी
- अक्षय ऊर्जा
- CNC मशीनिंग
- मेकॅट्रॉनिक्स
- इंडस्ट्री 4.0
यामुळे विद्यार्थ्यांना भविष्यातील रोजगार बाजारपेठेसाठी आवश्यक कौशल्ये मिळतील.
PM SETU चा विद्यार्थ्यांना आणि उद्योगांना काय फायदा?
PM-SETU योजनेमुळे विद्यार्थ्यांना आधुनिक कौशल्य प्रशिक्षण, उद्योगमान्य प्रमाणपत्रे, अत्याधुनिक उपकरणांवर प्रत्यक्ष प्रशिक्षण आणि रोजगाराच्या अधिक संधी उपलब्ध होतील.
दुसरीकडे उद्योगांना त्यांच्या गरजेनुसार प्रशिक्षित मनुष्यबळ सहज उपलब्ध होईल. त्यामुळे उद्योग आणि प्रशिक्षण संस्था यांच्यातील दरी कमी होण्यास मदत होईल.
‘स्किल इंडिया‘ अभियानाला मिळणार बळ
केंद्र सरकारचे Skill India Mission, Make in India, Digital India, Semicon India, Viksit Bharat 2047 आणि उत्पादन क्षेत्रातील वाढत्या गुंतवणुकीला आवश्यक असलेले कुशल मनुष्यबळ तयार करण्यात PM-SETU योजना महत्त्वाची भूमिका बजावेल.
विशेषतः उत्पादन, इलेक्ट्रॉनिक्स, संरक्षण, ऑटोमोबाईल, हरित ऊर्जा आणि प्रगत उत्पादन क्षेत्रांसाठी प्रशिक्षित युवकांची मोठी गरज निर्माण होत असून ही योजना त्या गरजा पूर्ण करण्यास सहाय्यक ठरेल.
निष्कर्ष
देशातील व्यावसायिक शिक्षणाची गुणवत्ता जागतिक स्तरावर नेण्याच्या दृष्टीने PM SETU योजना हा एक महत्त्वपूर्ण टप्पा मानला जात आहे. ₹60,000 कोटींच्या गुंतवणुकीतून 1,000 सरकारी आयटीआयंचे आधुनिकीकरण आणि पाच राष्ट्रीय कौशल्य प्रशिक्षण संस्थांची क्षमता वाढविण्याचा हा उपक्रम भारतातील लाखो युवकांना आधुनिक, उद्योगाभिमुख आणि रोजगारक्षम कौशल्ये मिळवून देण्यासाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे. आगामी काळात या योजनेमुळे कौशल्य विकास क्षेत्रात मोठे परिवर्तन घडून येण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
समाज माध्यमावरील प्रतीक्रीयेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
