कोलंबो : भारताचे संरक्षणमंत्री (Rajnath Singh) राजनाथ सिंह ८ सप्टेंबर २०२६ रोजी श्रीलंकेची राजधानी कोलंबो येथे दाखल झाले. ते ८ ते १० सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत श्रीलंकेच्या अधिकृत दौऱ्यावर आहेत. भारताच्या संरक्षण मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, या दौऱ्यात दोन्ही देशांमधील संरक्षण, सागरी सुरक्षा आणि प्रादेशिक सुरक्षेशी संबंधित सहकार्य अधिक मजबूत करण्यावर भर राहणार आहे. राजनाथ सिंह यांचे बंडारनायके आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर श्रीलंकेचे उपसंरक्षणमंत्री मेजर जनरल अरुण जयसेकरा (निवृत्त) आणि श्रीलंकेतील भारताचे उच्चायुक्त संतोष झा यांनी स्वागत केले. श्रीलंकेच्या बाजूने राजनाथ सिंह यांचे पारंपरिक आणि उबदार पद्धतीने स्वागत करण्यात आले. भारताच्या संरक्षण मंत्रालयाने याला दोन्ही देशांमधील घनिष्ठ आणि दीर्घकालीन संबंधांचे प्रतीक म्हटले आहे. भारताच्या संरक्षण मंत्रालयाच्या अधिकृत माहितीनुसार, हा दौरा केवळ संरक्षणविषयक चर्चेपुरता मर्यादित नसून दोन्ही देशांच्या व्यापक द्विपक्षीय संबंधांना अधिक बळकटी देण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा आहे.
श्रीलंकेच्या नेतृत्वासोबत (Rajnath Singh) यांची उच्चस्तरीय चर्चा
दौऱ्यात (Rajnath Singh) राजनाथ सिंह श्रीलंकेच्या नेतृत्वासोबत विविध महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर चर्चा करणार आहेत. त्यांच्यासोबत संरक्षण मंत्रालय आणि परराष्ट्र मंत्रालयातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचा उच्चस्तरीय शिष्टमंडळ आहे. चर्चेचा प्रमुख केंद्रबिंदू भारत-श्रीलंका संरक्षण भागीदारी, सागरी सुरक्षा आणि परस्पर हिताच्या क्षेत्रांतील सहकार्य राहण्याची अपेक्षा आहे. याशिवाय, राजनाथ सिंह कोलंबोतील भारतीय प्रवासी समुदायाशीही संवाद साधणार आहेत. त्यामुळे या दौऱ्याला संरक्षण आणि परराष्ट्र धोरणाबरोबरच लोकांमधील संबंधांच्या दृष्टीनेही महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
हिंद महासागराच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने दौरा महत्त्वाचा
भारत आणि श्रीलंका हे हिंद महासागर क्षेत्रातील महत्त्वाचे शेजारी देश आहेत. त्यामुळे दोन्ही देशांमधील सागरी सुरक्षा सहकार्याला विशेष महत्त्व आहे. भारताच्या संरक्षण मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की, (Rajnath Singh) राजनाथ सिंह यांच्या श्रीलंका दौऱ्यामुळे दोन्ही देशांमधील पारंपरिक मैत्रीपूर्ण संबंध आणखी दृढ होतील आणि मजबूत सागरी व संरक्षण भागीदारीला चालना मिळेल. हिंद महासागरातील समुद्री मार्गांची सुरक्षा, आपत्कालीन परिस्थितीत सहकार्य, समुद्री देखरेख आणि प्रादेशिक स्थैर्य यांसारख्या विषयांमध्ये भारत आणि श्रीलंका यांच्यातील सहकार्याला वाढती रणनीतिक महत्त्व आहे.
‘नेबरहूड फर्स्ट’ आणि ‘महासागर’ दृष्टिकोन
(Rajnath Singh) राजनाथ सिंह यांच्या या दौऱ्याकडे भारताच्या ‘नेबरहूड फर्स्ट’ (शेजारी प्रथम) धोरणाच्या व्यापक चौकटीत पाहिले जात आहे. PIBच्या माहितीनुसार, भारत आणि श्रीलंकेचे संबंध केवळ संरक्षणापुरते मर्यादित नसून त्यामध्ये प्रादेशिक सुरक्षा, संरक्षण, अर्थव्यवस्था, व्यापार आणि लोकांमधील संबंध यांचा समावेश आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या ‘महासागर’ (MAHASAGAR – Mutual and Holistic Advancement for Security and Growth Across Regions) या दृष्टिकोनाशीही श्रीलंकेसोबतचे संबंध जोडले गेले आहेत.
आर्थिक संकटात भारताची श्रीलंकेला मदत
श्रीलंकेला आलेल्या आर्थिक संकटाच्या काळात भारताने मदतीचा हात पुढे केला होता. तसेच २०२५ मध्ये श्रीलंकेत आलेल्या ‘डिटवाह’ चक्रीवादळानंतर भारताने सुरुवातीच्या प्रतिसाद देणाऱ्या देशांपैकी एक म्हणून मदत केली होती. या पार्श्वभूमीवर भारत-श्रीलंका संबंधांमध्ये केवळ संरक्षण नव्हे, तर मानवतावादी मदत, आपत्ती व्यवस्थापन आणि प्रादेशिक सहकार्य यांनाही महत्त्व आहे.
३८ वर्षांनंतर भारतीय संरक्षणमंत्र्यांचा श्रीलंका दौरा – (Rajnath Singh)
या दौऱ्याचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे सुमारे ३८ वर्षांनंतर भारताच्या संरक्षणमंत्र्यांची श्रीलंका भेट होत असल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे राजनाथ सिंह यांच्या भेटीकडे दोन्ही देशांमधील संरक्षण संबंधांच्या दृष्टीने विशेष लक्ष दिले जात आहे. श्रीलंकेतील माध्यमांच्या वृत्तानुसार, या भेटीचा उद्देश द्विपक्षीय संरक्षण संबंध अधिक दृढ करणे आणि सागरी सहकार्याला अधिक व्यापक स्वरूप देणे हा आहे.
भारताच्या संरक्षण कूटनीतीच्या नव्या टप्प्याची पार्श्वभूमी
राजनाथ सिंह (Rajnath Singh) यांच्या श्रीलंका दौऱ्याची वेळही महत्त्वाची आहे. याच महिन्याच्या सुरुवातीला संरक्षणमंत्र्यांनी ‘RAKSHA’ नावाचा संरक्षण कूटनीतीविषयक दस्तऐवज प्रसिद्ध केला आहे. या दस्तऐवजात पुढील दहा वर्षांसाठी भारताच्या जागतिक संरक्षण भागीदारीचा धोरणात्मक आराखडा मांडण्यात आला आहे. त्यामध्ये रणनीतिक भागीदारी अधिक मजबूत करणे, संयुक्त लष्करी सराव, प्रशिक्षण कार्यक्रम आणि क्षमता-वृद्धी यावर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे श्रीलंका दौरा हा भारताच्या व्यापक संरक्षण कूटनीतीचा आणि ‘अॅक्ट ईस्ट/इंडो-पॅसिफिक’मधील सागरी सुरक्षेच्या दृष्टिकोनाचा महत्त्वाचा भाग मानला जात आहे.
भारतासाठी श्रीलंका का महत्त्वाचा?
भौगोलिकदृष्ट्या श्रीलंका भारताच्या दक्षिणेला हिंद महासागरात अत्यंत महत्त्वाच्या ठिकाणी आहे. भारताच्या पश्चिम आणि पूर्व किनारपट्टीला जोडणाऱ्या प्रमुख समुद्री मार्गांच्या जवळ श्रीलंकेचे स्थान आहे. त्यामुळे हिंद महासागरातील स्थैर्य आणि समुद्री सुरक्षेच्या दृष्टीने भारतासाठी श्रीलंका महत्त्वाचा भागीदार आहे. दोन्ही देशांमधील संरक्षण सहकार्य मजबूत झाल्यास समुद्री सुरक्षेपासून आपत्ती व्यवस्थापनापर्यंत अनेक क्षेत्रांमध्ये समन्वय वाढण्याची शक्यता आहे.
पुढे काय होणार?
८ ते १० सप्टेंबरदरम्यानच्या या दौऱ्यात (Rajnath Singh) राजनाथ सिंह यांच्या विविध उच्चस्तरीय बैठका होणार आहेत. या चर्चांमधून भारत-श्रीलंका संरक्षण भागीदारीला अधिक संस्थात्मक आणि व्यावहारिक स्वरूप देण्याच्या दिशेने पावले पडण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः सागरी सुरक्षा, संरक्षण सहकार्य, प्रशिक्षण व क्षमता-वृद्धी आणि प्रादेशिक सुरक्षेच्या मुद्द्यांवर दोन्ही देशांमधील समन्वय वाढविण्याची संधी या भेटीत उपलब्ध झाली आहे. मात्र, कोणतेही नवीन करार किंवा ठोस संरक्षण व्यवहार अधिकृतपणे जाहीर झाल्यानंतरच त्याबाबत निश्चित माहिती देणे योग्य ठरेल.
निष्कर्ष
(Rajnath Singh) राजनाथ सिंह यांचा श्रीलंका दौरा हा भारताच्या ‘शेजारी प्रथम’ धोरणातील आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. भारत आणि श्रीलंका यांच्यातील ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि जनतेतील संबंधांना संरक्षण व सागरी सुरक्षेची रणनीतिक जोड देण्याचा प्रयत्न या भेटीत दिसून येतो. हिंद महासागरातील बदलते सामरिक समीकरण, प्रादेशिक सुरक्षा आणि समुद्री मार्गांचे वाढते महत्त्व लक्षात घेता, भारत-श्रीलंका संरक्षण भागीदारी भविष्यात आणखी व्यापक होण्याची शक्यता आहे. राजनाथ सिंह यांच्या तीन दिवसीय भेटीतून या भागीदारीला नेमकी कोणती नवी दिशा मिळते, याकडे आता दोन्ही देशांचे लक्ष लागले आहे.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
