महाराष्ट्र शासनाचा निर्णय; उच्च व तंत्र शिक्षणमंत्री चंद्रकांत पाटील यांची माहिती : विद्यार्थ्यांना (Exam Fee) परीक्षा शुल्कासाठी पैसे भरण्याची गरज नाही, अडचण आल्यास संबंधित विद्यापीठाच्या अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधण्याचे आवाहन महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण घेताना आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागू नये, यासाठी राज्याच्या उच्च व तंत्र शिक्षण विभागाने परीक्षा शुल्कमाफीचा निर्णय घेतला आहे. या निर्णयाची प्रभावी अंमलबजावणी सुरू असून, आतापर्यंत तब्बल २ लाख ४० हजार ३६५ विद्यार्थ्यांनी परीक्षा शुल्काचा एकही रुपया न भरता ‘झिरो चलन’ (Zero Challan) सुविधेद्वारे परीक्षा अर्ज दाखल केले आहेत. उच्च व तंत्र शिक्षणमंत्री चंद्रकांतदादा पाटील यांनी ही माहिती दिली आहे. दुष्काळामुळे ग्रामीण भागातील शेतकरी कुटुंबांच्या आर्थिक परिस्थितीवर परिणाम होत असताना विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाचा खर्च पालकांसाठी चिंतेचा विषय ठरतो. अशा परिस्थितीत परीक्षा शुल्कमाफीमुळे पात्र विद्यार्थ्यांना आर्थिक दिलासा मिळण्यास मदत होत आहे. या सवलतीचा लाभ पात्र विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी उच्च व तंत्र शिक्षण संचालनालय, विद्यापीठे आणि परीक्षा विभागाच्या माध्यमातून आवश्यक व्यवस्था करण्यात आली आहे.
(Exam Fee) परीक्षा शुल्कमाफीचा निर्णय का घेण्यात आला?
दुष्काळग्रस्त भागातील अनेक विद्यार्थ्यांची कुटुंबे शेती, शेतमजुरी आणि इतर स्थानिक व्यवसायांवर अवलंबून असतात. पावसाअभावी शेतीचे नुकसान झाल्यास किंवा उत्पन्न घटल्यास विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक खर्चावरही त्याचा परिणाम होतो. (Exam Fee) परीक्षेचे शुल्क भरण्यासाठी पैसे उपलब्ध नसल्यामुळे विद्यार्थ्यांना परीक्षा अर्ज भरताना अडचणी येऊ नयेत आणि आर्थिक परिस्थितीमुळे त्यांच्या शिक्षणात अडथळे निर्माण होऊ नयेत, हा या निर्णयामागील प्रमुख उद्देश आहे. राज्य शासनाच्या या निर्णयानुसार पात्र विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्कमाफीचा लाभ मिळावा, यासाठी संबंधित यंत्रणांना आवश्यक कार्यवाही करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
‘झिरो चलन’ म्हणजे काय?
सामान्यतः महाविद्यालयीन किंवा विद्यापीठाच्या परीक्षेचा अर्ज भरताना विद्यार्थ्यांना निर्धारित (Exam Fee) परीक्षा शुल्क भरावे लागते. मात्र, परीक्षा शुल्कमाफीसाठी पात्र असलेल्या विद्यार्थ्यांना शुल्क न भरता अर्ज दाखल करण्याची सुविधा उपलब्ध करून देण्यासाठी ‘झिरो चलन’ ही प्रक्रिया वापरली जात आहे. या सुविधेचा लाभ घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना पात्रतेनुसार परीक्षा शुल्काची रक्कम स्वतःच्या खिशातून भरावी लागत नाही.
महत्त्वाचे म्हणजे, ‘झिरो चलन’ सुविधेमुळे परीक्षा अर्ज भरताना शुल्क भरण्याची आर्थिक अडचण कमी होते. मात्र, संबंधित विद्यार्थ्याची पात्रता आणि लागू असलेल्या शासनाच्या अटींची पूर्तता आवश्यक आहे.
विद्यार्थ्यांनी अर्ज भरताना संबंधित विद्यापीठाच्या परीक्षा विभागाने दिलेल्या सूचनांचे पालन करावे.
आतापर्यंत किती विद्यार्थ्यांना लाभ मिळाला?
उच्च व तंत्र शिक्षणमंत्री चंद्रकांतदादा पाटील यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, (Exam Fee) परीक्षा शुल्कमाफीच्या निर्णयाची अंमलबजावणी सुरू असून, आतापर्यंत २ लाख ४० हजार ३६५ विद्यार्थ्यांनी ‘झिरो चलन’ सुविधेद्वारे परीक्षा अर्ज दाखल केले आहेत.
| तपशील | माहिती |
| योजनेचा उद्देश | दुष्काळग्रस्त भागातील पात्र विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्कातून दिलासा देणे |
| संबंधित विभाग | महाराष्ट्र शासनाचा उच्च व तंत्र शिक्षण विभाग |
| संबंधित मंत्री | चंद्रकांतदादा पाटील |
| परीक्षा अर्ज दाखल केलेले विद्यार्थी | २,४०,३६५ |
| अर्ज भरण्याची सुविधा | झिरो चलन (Zero Challan) |
| विद्यार्थ्यांना होणारा फायदा | पात्रतेनुसार परीक्षा शुल्क न भरता अर्ज दाखल करण्याची सुविधा |
| अडचणींसाठी संपर्क | संबंधित विद्यापीठाचे परीक्षा व मूल्यमापन मंडळ किंवा विद्यार्थी विकास विभाग |
ही आकडेवारी संबंधित मंत्र्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार आहे. शुल्कमाफीचा एकूण आर्थिक लाभ किती झाला आहे, याबाबत स्वतंत्र आकडेवारी या माहितीत देण्यात आलेली नाही.
(Exam Fee) परीक्षा शुल्कमाफीची अंमलबजावणी कशी केली जात आहे?
या निर्णयाचा लाभ विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष मिळावा, यासाठी उच्च व तंत्र शिक्षण विभागाकडून अंमलबजावणीचा सातत्याने आढावा घेतला जात आहे.
यासाठी पुढील यंत्रणांच्या माध्यमातून कार्यवाही करण्यात येत आहे.
१. उच्च व तंत्र शिक्षण संचालनालय: शासनाच्या निर्णयानुसार संबंधित शैक्षणिक संस्थांमध्ये योजनेची अंमलबजावणी करण्यासाठी आवश्यक प्रशासकीय समन्वय साधणे.
२. विद्यापीठांचे परीक्षा व मूल्यमापन मंडळ: परीक्षा अर्ज भरताना विद्यार्थ्यांना येणाऱ्या अडचणी सोडवणे आणि संबंधित परीक्षा प्रक्रियेबाबत मार्गदर्शन करणे.
३. विद्यार्थी विकास विभाग: विद्यार्थ्यांपर्यंत योजनेची माहिती पोहोचवणे आणि शुल्कमाफीच्या लाभासंदर्भात येणाऱ्या अडचणींचे निराकरण करण्यासाठी मदत करणे.
या यंत्रणांच्या माध्यमातून पात्र विद्यार्थ्यांना सवलतीचा लाभ मिळवून देण्यावर भर देण्यात येत आहे.
(Exam Fee) परीक्षा शुल्कमाफीचा लाभ घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी काय करावे?
दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील विद्यार्थ्यांनी परीक्षा अर्ज भरताना परीक्षा (Exam Fee) शुल्कमाफीसाठी लागू असलेल्या तरतुदींची माहिती घ्यावी.
खालील बाबींकडे विशेष लक्ष द्यावे.
- आपल्या विद्यापीठात परीक्षा शुल्कमाफीची सुविधा लागू आहे का, याची खात्री करावी.
- परीक्षा अर्ज भरताना ‘झिरो चलन’ किंवा संबंधित शुल्कमाफीची सुविधा उपलब्ध असल्यास विद्यापीठाच्या सूचनांनुसार तिचा वापर करावा.
- शुल्कमाफी लागू होत नसल्याचे दिसल्यास किंवा अर्ज भरताना तांत्रिक अडचण आल्यास संबंधित विद्यापीठाच्या परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाशी संपर्क साधावा.
- आवश्यक कागदपत्रे, पात्रता आणि अर्ज प्रक्रियेबाबत विद्यापीठाकडून अधिकृत माहिती घ्यावी.
- परीक्षा अर्ज भरण्याची अंतिम मुदत चुकू नये, याची काळजी घ्यावी.
टीप: कोणत्या तालुक्यांतील विद्यार्थ्यांना सवलत लागू आहे, कोणत्या अभ्यासक्रमांसाठी ती उपलब्ध आहे आणि कोणत्या अटींची पूर्तता आवश्यक आहे, याबाबत संबंधित शासन निर्णय व विद्यापीठाच्या अधिकृत सूचनांना प्राधान्य द्यावे.
विद्यार्थ्यांना अडचण आल्यास विद्यापीठनिहाय संपर्क क्रमांक
उच्च व तंत्र शिक्षण विभागाने विद्यार्थ्यांना (Exam Fee) परीक्षा शुल्कमाफीसंदर्भात कोणतीही अडचण आल्यास संबंधित विद्यापीठाच्या परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक, विद्यार्थी विकास विभाग किंवा जनसंपर्क अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधण्याचे आवाहन केले आहे. महाराष्ट्रातील प्रमुख विद्यापीठांचे संपर्क अधिकारी आणि त्यांचे दूरध्वनी क्रमांक पुढीलप्रमाणे आहेत.
१. मुंबई विद्यापीठ, मुंबई
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाच्या संचालक: डॉ. पूजा रौंदळे — ९३२२०२०५८९
- जनसंपर्क अधिकारी: लीलाधर बनसोड — ९८३३९६९९७७
२. सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ, पुणे
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक: डॉ. राजेंद्र तलवारे — ९८९०६४२४३१
- विद्यार्थी विकास संचालक: डॉ. सविता कुलकर्णी — ७७२००३६७७४
- संपर्क अधिकारी: अजय ठुबे — ७५८८१६९१३४
३. शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक: डॉ. अजितसिंग एन. जाधव — ९५४५५९५९९९
- विद्यार्थी विकास संचालक: अलोक जत्राटकर — ८६९८९२८०८०
४. पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर सोलापूर विद्यापीठ, सोलापूर
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक: डॉ. अंधारे — ९९७५०५५१५५
- विद्यार्थी विकास संचालक: डॉ. काळवणे — ७०२०६३४५०२
५. स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ, नांदेड
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक: डॉ. हुशारसिंग साबळे — ९९२३४०९४९१
- विद्यार्थी विकास संचालक: डॉ. चिखलीकर — ८३९०६६६७७७
६. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, छत्रपती संभाजीनगर
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक: डॉ. बाबासाहेब डोळे — ८२३७००६५७२
- विद्यार्थी विकास संचालक: डॉ. कैलास अंभोरे — ९४२३७०५०८१
७. कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठ, जळगाव
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक: डॉ. योगेश पाटील — ९४२३१८५०७३
- विद्यार्थी विकास संचालक: महाले — ९८२३१९२८३१
८. संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठ, अमरावती
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक: डॉ. नितीन कोळी — ९८५००४२३५७
- विद्यार्थी विकास संचालक: डॉ. राजीव बोरकर — ८८५५०८३९६४
९. राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ, नागपूर
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक: डॉ. अनुप पळसोकर — ८३७८९७४२४०
- विद्यार्थी विकास संचालक: डॉ. विजय तांगडे — ९५४५११२५५५
१०. गोंडवाना विद्यापीठ, गडचिरोली
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक: डॉ. नवीन मंगुळे — ९५११९१०५७५
- विद्यार्थी विकास संचालक: डॉ. प्रिया गेडाम — ९०४९४७४११९
११. एस.एन.डी.टी. महिला विद्यापीठ, मुंबई
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक: संजय नेरकर — ९९२२४४४४६७
- विद्यार्थी विकास संचालक: डॉ. अंकुश चव्हाण — ९६८९६७२५०९
१२. यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ, नाशिक
- परीक्षा व मूल्यमापन मंडळाचे संचालक: डॉ. भटूप्रसाद पाटील — ७७९८९२५४८५
- विद्यार्थी विकास संचालक: महेंद्र बनसोडे — ९७६६०५९०७६
विद्यार्थ्यांसाठी सूचना: वरील संपर्क क्रमांक महाराष्ट्र शासनाच्या माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाने दिलेल्या माहितीनुसार नमूद केले आहेत. संपर्क साधण्यापूर्वी संबंधित अधिकाऱ्यांची पदे व दूरध्वनी क्रमांक विद्यापीठाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरून पडताळून घ्यावेत.
(Exam Fee) परीक्षा शुल्कमाफीमुळे विद्यार्थ्यांना काय फायदा होणार?
दुष्काळग्रस्त भागातील विद्यार्थ्यांसाठी परीक्षा शुल्कमाफीचा निर्णय अनेक दृष्टीने महत्त्वाचा आहे.
आर्थिक भार कमी होणार: परीक्षा शुल्कासाठी स्वतंत्रपणे पैसे उभे करण्याची गरज पात्र विद्यार्थ्यांना भासणार नाही.
शिक्षणातील अडथळे कमी होणार: आर्थिक अडचणींमुळे परीक्षा अर्ज भरण्यात अडथळे येण्याची शक्यता कमी होईल.
ग्रामीण विद्यार्थ्यांना आधार: दुष्काळाचा परिणाम झालेल्या कुटुंबांतील विद्यार्थ्यांना शिक्षण सुरू ठेवण्यासाठी मदत मिळेल.
प्रशासकीय प्रक्रियेत सुलभता: ‘झिरो चलन’ सुविधेमुळे पात्र विद्यार्थ्यांना शुल्क न भरता परीक्षा अर्ज दाखल करता येईल.
मात्र, या निर्णयामुळे विद्यार्थ्यांचे सर्व शैक्षणिक खर्च माफ होतात, असा अर्थ काढू नये. उपलब्ध माहितीनुसार हा निर्णय परीक्षा शुल्कमाफीशी संबंधित आहे.
अधिकृत माहिती कुठे पाहाल?
दुष्काळग्रस्त भागातील (Exam Fee) परीक्षा शुल्कमाफीच्या योजनेविषयी अधिक माहिती आणि संबंधित सूचना मिळवण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी पुढील अधिकृत संकेतस्थळांचा वापर करावा.
- महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत संकेतस्थळ: https://www.maharashtra.gov.in/
- उच्च शिक्षण संचालनालय, महाराष्ट्र: https://dhepune.gov.in/
- तंत्रशिक्षण संचालनालय, महाराष्ट्र: https://dte.maharashtra.gov.in/
- महाराष्ट्र शासनाच्या शासन निर्णयांचे संकेतस्थळ: https://gr.maharashtra.gov.in/
उच्च शिक्षण संचालनालयाच्या संकेतस्थळावर दुष्काळी भागातील विद्यार्थ्यांसाठी (Exam Fee) परीक्षा शुल्कमाफी योजनेविषयी माहिती उपलब्ध आहे. तसेच तंत्रशिक्षण संचालनालयाच्या शासन निर्णयांच्या संग्रहात दुष्काळग्रस्त भागातील विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्क सवलतीसंबंधी पूर्वीचे शासन निर्णयही उपलब्ध आहेत. मात्र, सध्याच्या निर्णयासाठी लागू असलेल्या अटी आणि पात्रता संबंधित अद्ययावत शासन निर्णयातून तपासणे आवश्यक आहे.
निष्कर्ष
दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील विद्यार्थ्यांना आर्थिक अडचणींमुळे शिक्षणापासून वंचित राहावे लागू नये, या उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाच्या उच्च व तंत्र शिक्षण विभागाने घेतलेला परीक्षा शुल्कमाफीचा निर्णय महत्त्वाचा ठरत आहे. आतापर्यंत २ लाख ४० हजार ३६५ विद्यार्थ्यांनी ‘झिरो चलन’ सुविधेद्वारे एकही रुपया (Exam Fee) परीक्षा शुल्क न भरता अर्ज दाखल केल्याची माहिती उच्च व तंत्र शिक्षणमंत्री चंद्रकांतदादा पाटील यांनी दिली आहे. या योजनेचा लाभ घेऊ इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी आपल्या विद्यापीठाच्या परीक्षा विभागाशी संपर्क साधून पात्रता, अर्ज प्रक्रिया आणि लागू अटींची माहिती घ्यावी. अर्ज भरताना कोणतीही अडचण आल्यास संबंधित विद्यापीठाच्या अधिकाऱ्यांकडून मार्गदर्शन घ्यावे, असे आवाहन उच्च व तंत्र शिक्षण विभागाने केले आहे.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
