देशभरात E20 Petrol (20% इथेनॉल मिश्रित पेट्रोल) वापराबाबत सोशल मीडियावर अनेक दावे व्हायरल होत आहेत. या दाव्यांमध्ये E20 मुळे वाहनांचे इंजिन खराब होते, मायलेज मोठ्या प्रमाणात घटते, वाहनांची वॉरंटी रद्द होते, विमा संरक्षण मिळत नाही, पर्यावरणाचे नुकसान होते तसेच इथेनॉल निर्मितीसाठी प्रचंड पाणी वापरले जात असल्याने शेती व जलसंपत्तीवर विपरीत परिणाम होतो, असे आरोप करण्यात येत आहेत. मात्र, भारत सरकार, ऑटोमोटिव्ह रिसर्च असोसिएशन ऑफ इंडिया (ARAI), वाहन उत्पादक कंपन्या आणि उद्योग क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी हे अनेक दावे दिशाभूल करणारे असल्याचे स्पष्ट केले आहे. अलीकडील स्पष्टीकरणांमध्ये सरकारने E20 कार्यक्रम हा अनेक वर्षांच्या वैज्ञानिक चाचण्या, संशोधन आणि प्रत्यक्ष वापरानंतरच देशभर लागू करण्यात आल्याचे सांगितले आहे.
E20 Petrol म्हणजे नेमके काय?
E20 Petrol म्हणजे 80% पेट्रोल आणि 20% इथेनॉल यांचे मिश्रण असलेले इंधन. इथेनॉल हे ऊस, मका, तांदूळ, धान्य तसेच इतर जैविक स्रोतांपासून तयार होणारे जैवइंधन (Biofuel) आहे. भारताने कच्च्या तेलावरील आयात अवलंबित्व कमी करणे, कार्बन उत्सर्जन घटवणे, ऊर्जा सुरक्षितता वाढवणे आणि शेतकऱ्यांना अतिरिक्त उत्पन्नाचे स्रोत उपलब्ध करून देणे या उद्देशाने इथेनॉल मिश्रण कार्यक्रम (Ethanol Blended Petrol Programme) राबवला आहे. या कार्यक्रमाची रूपरेषा नीती आयोगाच्या रोडमॅपनुसार टप्प्याटप्प्याने विकसित करण्यात आली होती.
ARAI चाचण्यांमध्ये E20 Petrol बाबत काय निष्पन्न झाले?
ARAI आणि वाहन उत्पादक कंपन्यांनी E20 वर अनेक वर्षे प्रयोगशाळा आणि प्रत्यक्ष रस्त्यावरील चाचण्या केल्या आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते,
- E20 सुसंगत (E20 Compatible) वाहनांमध्ये इंजिन सुरक्षित राहते.
- इंजिनच्या कार्यक्षमतेवर प्रतिकूल परिणाम झाल्याचे कोणतेही व्यापक पुरावे आढळलेले नाहीत.
- वाहनांची वॉरंटी रद्द होत नाही.
- विमा संरक्षणावर कोणताही परिणाम होत नाही.
- अधिकृत मानकांचे इंधन वापरल्यास वाहन सुरक्षितपणे चालू शकते.
ARAI संचालकांनीही स्पष्ट केले आहे की E20 वापरण्यापूर्वी विस्तृत चाचण्या करण्यात आल्या असून वाहन उत्पादकांनी त्यानुसार आवश्यक तांत्रिक सुधारणा केल्या आहेत
जुन्या वाहनांचे काय?
सोशल मीडियावर सर्वाधिक चर्चेत असलेला प्रश्न म्हणजे 2023 पूर्वीची वाहने E20 वर चालू शकतात का?
वाहन उद्योगातील कंपन्यांच्या मते,
- लाखो वाहनांची सर्व्हिसिंग आणि निरीक्षण करण्यात आले.
- E20 मुळे मोठ्या प्रमाणावर इंजिन निकामी झाल्याचा कोणताही पुरावा मिळालेला नाही.
- काही जुन्या मॉडेलमध्ये कार्यक्षमतेत किरकोळ फरक जाणवू शकतो, मात्र व्यापक इंजिन नुकसान सिद्ध झालेले नाही.
तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की वाहन निर्मात्यांनी दिलेल्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करणे सर्वाधिक महत्त्वाचे आहे.
मायलेज कमी होते का?
हा दावा पूर्णपणे चुकीचा नाही, परंतु सोशल मीडियावर सांगितल्याप्रमाणे अतिशयोक्तीपूर्ण आहे. इथेनॉलचे उष्मांक (Calorific Value) पेट्रोलपेक्षा कमी असल्यामुळे काही वाहनांमध्ये साधारण 3 ते 3.5 टक्क्यांपर्यंत मायलेज कमी होऊ शकते, असे उद्योग क्षेत्राने मान्य केले आहे. मात्र, 30% किंवा त्याहून अधिक मायलेज घटते, असा दावा वैज्ञानिकदृष्ट्या चुकीचा असल्याचे सरकार आणि तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे.
वॉरंटी आणि विमा रद्द होतो का?
सोशल मीडियावर अनेक पोस्टमध्ये E20 वापरल्यास वाहनाची वॉरंटी संपते किंवा विमा कंपनी दावा नाकारते, असे सांगितले जाते.
सरकारच्या स्पष्टीकरणानुसार,
- E20 वापरामुळे वॉरंटी आपोआप रद्द होत नाही.
- विमा कंपन्यांनी E20 वापरामुळे दावे नाकारण्याचे कोणतेही सार्वत्रिक धोरण नाही.
- वाहन उत्पादकांच्या अधिकृत सूचनांनुसार वाहन वापरणे आवश्यक आहे.
या दाव्यांना कोणताही अधिकृत आधार नसल्याचे केंद्र सरकारने स्पष्ट केले आहे.
E20 Petrol साठी लागणारे इथेनॉल निर्मितीसाठी 10,000 लिटर पाणी लागते हा दावा खरा आहे का?
हा सोशल मीडियावरील सर्वात चर्चेतील दावा आहे.
सरकारने स्पष्ट केले आहे की आधुनिक इथेनॉल कारखान्यांमध्ये Zero Liquid Discharge (ZLD) आणि पाणी पुनर्वापर (Water Recycling) तंत्रज्ञान वापरले जाते.
त्यानुसार,
- औद्योगिक प्रक्रियेत वापरलेले पाणी पुन्हा वापरले जाते.
- आधुनिक प्रकल्प पाणी कार्यक्षम तंत्रज्ञान वापरतात.
- एका लिटर इथेनॉलसाठी हजारो लिटर गोडे पाणी वाया जाते, हा दावा दिशाभूल करणारा आहे.
तथापि, ऊर्जा आणि पर्यावरण विषयक अनेक अभ्यासांमध्ये ऊसासारख्या पाणी-प्रधान पिकांच्या वाढत्या लागवडीबाबत दीर्घकालीन जलव्यवस्थापनाची गरजही अधोरेखित करण्यात आली आहे. म्हणजेच, इथेनॉल कार्यक्रमाचा पाणी वापर हा स्थानिक शेती पद्धती, कच्चा माल आणि तंत्रज्ञानावर अवलंबून असतो.
पर्यावरणासाठी E20 Petrol फायदेशीर की तोट्याचा?
तज्ज्ञांच्या मते E20 हा संपूर्ण उपाय नसला तरी तो ऊर्जा संक्रमण (Energy Transition) प्रक्रियेतील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.
संभाव्य फायदे:
- कार्बन उत्सर्जनात घट
- पेट्रोलवरील अवलंबित्व कमी
- आयात होणाऱ्या कच्च्या तेलात बचत
- ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला चालना
- जैवइंधन उद्योगाचा विस्तार
मात्र काही संशोधकांचे मत आहे की भविष्यात इथेनॉल उत्पादनासाठी कच्चा माल निवडताना जलसंपत्ती, अन्नसुरक्षा आणि शाश्वत शेती यांचा समतोल राखणे आवश्यक राहील.
जगातील इतर देशांमध्येही E20 Petrol वापरले जाते का?
होय.
ब्राझील, अमेरिका, थायलंडसह अनेक देशांमध्ये विविध प्रमाणातील इथेनॉल मिश्रित इंधनाचा अनेक वर्षांपासून वापर केला जात आहे. काही देशांमध्ये E10, E15, E20 तर काही ठिकाणी त्याहून अधिक मिश्रण असलेले इंधनही विशिष्ट वाहनांमध्ये वापरले जाते.
शेतकऱ्यांना काय फायदा?
इथेनॉल कार्यक्रमामुळे,
- ऊस उत्पादकांना अतिरिक्त बाजारपेठ उपलब्ध होते.
- मका, धान्य आणि इतर जैविक स्रोतांनाही मागणी वाढते.
- साखर उद्योगातील अतिरिक्त उत्पादनाचा पर्यायी वापर होतो.
- ग्रामीण भागात नवीन गुंतवणूक आणि रोजगाराच्या संधी निर्माण होतात.
सरकारच्या मते हा कार्यक्रम ऊर्जा सुरक्षिततेसोबत ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही बळकटी देणारा आहे.
निष्कर्ष
E20 Petrol इंधनाबाबत सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात माहिती आणि अफवा दोन्ही फिरत आहेत. उपलब्ध वैज्ञानिक चाचण्या, ARAI चे निष्कर्ष, वाहन उत्पादक कंपन्यांचे अनुभव आणि केंद्र सरकारच्या स्पष्टीकरणांनुसार E20 मुळे सर्वसाधारणपणे इंजिन खराब होते, वॉरंटी संपते किंवा विमा रद्द होतो, या दाव्यांना ठोस वैज्ञानिक आधार आढळलेला नाही. मात्र, इथेनॉलचे उष्मांक कमी असल्यामुळे काही प्रमाणात मायलेजमध्ये घट होऊ शकते, हे तज्ज्ञांनी मान्य केले आहे. तसेच, इथेनॉल निर्मिती, पाणी वापर, पर्यावरणीय परिणाम आणि शेती यासंदर्भातील चर्चांमध्ये संतुलित दृष्टिकोन आवश्यक असून, दीर्घकालीन धोरणांमध्ये जलव्यवस्थापन, शाश्वत शेती आणि तांत्रिक सुधारणा यांना तितकेच महत्त्व राहणार आहे. अशा परिस्थितीत वाहनधारकांनी सोशल मीडियावरील अप्रमाणित दाव्यांपेक्षा अधिकृत सरकारी संस्था, ARAI आणि वाहन उत्पादकांच्या मार्गदर्शक सूचनांवर विश्वास ठेवणे अधिक योग्य ठरेल.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
