भारत सरकारने भविष्यातील अत्याधुनिक दूरसंचार तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी 6G तंत्रज्ञानाच्या संशोधन व विकासाला मोठा वेग दिला आहे. केंद्रीय दूरसंचार विभागाने (DoT) राबवलेल्या टेलिकॉम टेक्नॉलॉजी डेव्हलपमेंट फंड (TTDF) योजनेअंतर्गत फेब्रुवारी 2026 पर्यंत 271 कोटी रुपयांच्या निधीसह एकूण 104 संशोधन प्रकल्पांना मंजुरी देण्यात आली आहे. यामुळे भारतात स्वदेशी दूरसंचार तंत्रज्ञान विकसित करण्यास आणि भविष्यातील डिजिटल अर्थव्यवस्थेला बळकटी देण्यास महत्त्वाची मदत होणार आहे. राज्यसभेत लेखी उत्तर देताना केंद्रीय दळणवळण व ग्रामीण विकास राज्यमंत्री Dr. Pemmasani Chandra Sekhar यांनी ही माहिती दिली. त्यांनी सांगितले की भारत सरकारने Bharat 6G Vision Document प्रकाशित केले आहे. या दस्तऐवजात भारतात 6 जी तंत्रज्ञानाच्या संशोधन, विकास आणि अंमलबजावणीसाठी सविस्तर रोडमॅप देण्यात आला आहे. यामध्ये 6G सेवांसाठी आवश्यक असणाऱ्या रेडिओ फ्रिक्वेन्सी स्पेक्ट्रमची ओळख आणि त्याचे नियोजनही करण्यात आले आहे.
Spectrum Roadmap for 6G
सरकारने Spectrum Roadmap for 6G देखील प्रसिद्ध केला आहे. या रोडमॅपनुसार पुढील दहा वर्षांसाठी विविध रेडिओ फ्रिक्वेन्सी बँडमध्ये स्पेक्ट्रम उपलब्धता आणि त्याच्या वापराचे वेळापत्रक निश्चित करण्यात आले आहे. यामध्ये तीन टप्पे निश्चित करण्यात आले आहेत—
- अल्पकालीन टप्पा (2025–2026)
- मध्यमकालीन टप्पा (2027–2030)
- दीर्घकालीन टप्पा (2031–2035)
या नियोजनामुळे कृत्रिम बुद्धिमत्ता, स्मार्ट सिटी, स्वयंचलित वाहने, प्रगत रोबोटिक्स आणि अत्याधुनिक इंटरनेट सेवा यांसारख्या भविष्यातील 6G आधारित अनुप्रयोगांना चालना मिळणार आहे.
जागतिक स्तरावरही 6G तंत्रज्ञानावर संशोधन सुरू असून यासंदर्भात International Telecommunication Union या आंतरराष्ट्रीय संस्थेत अभ्यास केला जात आहे. संस्थेच्या रेडिओ कम्युनिकेशन विभागाने IMT‑2030 या पुढील पिढीच्या मोबाईल नेटवर्कसाठी आराखडा निश्चित केला आहे. यासंबंधीचे विविध अहवाल स्पेक्ट्रमची शक्यता, सिग्नल प्रसार वैशिष्ट्ये, अँटेना तंत्रज्ञान, नेटवर्क संरचना आणि भविष्यातील दूरसंचार प्रणालींचे तांत्रिक घटक याबाबत महत्त्वपूर्ण मार्गदर्शन करतात.
दरम्यान, टेलिकॉम टेक्नॉलॉजी डेव्हलपमेंट फंड (TTDF) योजनेद्वारे देशातील संशोधन संस्था, स्टार्टअप्ससमाज आणि उद्योगांना आर्थिक तसेच संस्थात्मक मदत दिली जात आहे. या प्रकल्पांद्वारे संशोधन, टेस्टबेड निर्मिती, नवकल्पना आणि उदयोन्मुख दूरसंचार तंत्रज्ञानाचे व्यावसायीकरण यांना प्रोत्साहन दिले जात आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, 6G तंत्रज्ञानाच्या विकासामुळे भारताला जागतिक दूरसंचार क्षेत्रात अग्रणी स्थान मिळण्याची संधी निर्माण होणार असून, डिजिटल इंडिया आणि आत्मनिर्भर भारत या संकल्पनांना मोठी चालना मिळेल. तसेच भविष्यातील अत्यंत वेगवान इंटरनेट, कमी विलंब (ultra-low latency) आणि बुद्धिमान नेटवर्क प्रणाली यामुळे उद्योग, शिक्षण, आरोग्य आणि संरक्षण क्षेत्रात क्रांतिकारी बदल होण्याची अपेक्षा आहे.
समाज माध्याम्वरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
