शिक्षण क्षेत्रात उच्च शिक्षण घेण्यास इच्छुक असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी एम. एड.(मास्टर ऑफ एज्युकेशन) आणि M.P.Ed (मास्टर ऑफ फिजिकल एज्युकेशन) हे दोन महत्त्वाचे पर्याय आहेत. या दोन्ही पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांद्वारे शिक्षण आणि क्रीडा क्षेत्रातील विविध करिअरच्या संधी उपलब्ध होतात.
M.Ed. म्हणजे काय आणि M. Ed. Full Form
M.Ed हे Master of Education चे संक्षिप्त रूप आहे आणि शिक्षण क्षेत्रात काम करणाऱ्या व्यावसायिकांसाठी ही एक महत्त्वाची पदव्युत्तर पदवी आहे. हा दोन वर्षांचा अभ्यासक्रम असून विद्यार्थ्यांना अभ्यासक्रम डिझाइन, शैक्षणिक नेतृत्व, किंवा शैक्षणिक तंत्रज्ञान यासारख्या क्षेत्रांमध्ये तज्ज्ञ होण्यास मदत करतो. एम. एड.प्रोग्राममध्ये सैद्धांतिक अध्ययन, प्रॅक्टिकल आणि फील्ड वर्क तसेच शोध प्रबंधाच्या माध्यमातून संशोधन कार्याचा समावेश असतो. हा अभ्यासक्रम विद्यार्थ्यांना शिक्षकांचे शिक्षक, शैक्षणिक प्रशासक, पर्यवेक्षक आणि संशोधक बनवण्यासाठी तयार करतो. एम. एड. पूर्ण केल्यानंतर, विद्यार्थी शालेय अध्यापन, शैक्षणिक प्रशासन किंवा अभ्यासक्रम विकास क्षेत्रात करिअर करू शकतात. एम. एड.प्रोग्राममध्ये प्रवेश घेण्यासाठी उमेदवारांनी त्यांच्या B.Ed पदवीत किमान 55% गुण मिळवलेले असणे आवश्यक आहे.
M.Ed (मास्टर ऑफ एज्युकेशन) च्या करिअरच्या संधी:
एम. एड.पदवी घेतलेल्या विद्यार्थ्यांना शिक्षण, प्रशासकीय सेवा, संशोधन, आणि सल्लागार क्षेत्रात करिअर करता येते. खाली काही प्रमुख रोजगार संधी दिल्या आहेत:
- शिक्षक: उच्च माध्यमिक आणि पदव्युत्तर शिक्षणात शिक्षक म्हणून काम करता येते.
- ग्रंथपाल (लायब्रेरियन): शाळा, महाविद्यालये आणि विद्यापीठांमध्ये ग्रंथालयांचे व्यवस्थापन.
- स्टेनोग्राफर: शैक्षणिक संस्था आणि प्रशासकीय क्षेत्रात लेखन व रेकॉर्ड व्यवस्थापन.
- हायस्कूल शिक्षक: माध्यमिक शिक्षणातील तज्ज्ञ शिक्षक म्हणून भूमिका.
- प्रशिक्षित पदवीधर शिक्षक (TGT): विविध विषयांमध्ये प्रशिक्षण देणारे शिक्षक.
- पदव्युत्तर शिक्षक (PGT): पदव्युत्तर विद्यार्थ्यांना अध्यापन करणारे शिक्षक.
- शाळेचे प्राचार्य: शैक्षणिक संस्थांचे नेतृत्व.
- शैक्षणिक समन्वयक (एज्युकेशनल कोऑर्डिनेटर): अभ्यासक्रम रचना आणि शैक्षणिक धोरणे आखणे.
M.Ed. Eligibility- एम. एड. करण्यासाठी पात्रता
एम. एड. (मास्टर ऑफ एज्युकेशन) प्रोग्रामसाठी पात्र होण्यासाठी तुम्हाला खालील निकष पूर्ण करावे लागतात:
शैक्षणिक पात्रता:
तुमच्याकडे B.Ed, BA-B.Ed, B.Sc-B.Ed किंवा B.El.Ed यांसारख्या संबंधित शैक्षणिक क्षेत्रातील बॅचलर पदवी असणे आवश्यक आहे. काही विद्यापीठे समकक्ष पदवी देखील स्वीकारतात.
किमान टक्केवारी:
बॅचलर पदवीमध्ये किमान 50-55% एकूण गुण आवश्यक आहेत.
कामाचा अनुभव:
काही विद्यापीठे अर्जदारांकडून अध्यापनाचा अनुभव असण्यास प्राधान्य देतात, मात्र हा अनुभव नेहमी आवश्यक नसतो.
प्रवेश परीक्षा:
एम. एड.प्रोग्राममध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी तुम्हाला एम. एड. – CET प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण करावी लागते.
M.Ed Entrance Exam – M.Ed – CET
एम. एड. CET (मास्टर ऑफ एज्युकेशन कॉमन एंट्रन्स टेस्ट) ही एम. एड. या पोस्ट ग्रेजुएशन अभ्यासक्रमात प्रवेश घेण्यासाठी घेतली जाणारी एक केंद्रीय प्रवेश परीक्षा आहे. ही परीक्षा विविध राज्यांमध्ये शैक्षणिक संस्थांमध्ये M.Ed साठी पात्र उमेदवार निवडण्यासाठी केंद्रीय पद्धतीने आयोजित केली जाते. परीक्षेत प्रामुख्याने शिक्षणशास्त्र, अध्यापन कौशल्ये, संशोधन पद्धती, आणि शैक्षणिक मानसशास्त्र यासंबंधी प्रश्न विचारले जातात. CET उत्तीर्ण झालेल्या उमेदवारांना गुणवत्ता यादीच्या आधारे निवड प्रक्रिया आणि काउंसिलिंगद्वारे विविध महाविद्यालयांमध्ये प्रवेश दिला जातो. एम. एड.CET विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण आणि शैक्षणिक क्षेत्रात करिअर करण्यासाठी एक उत्तम संधी प्रदान करते.
महाराष्ट्रात याच परीक्षेला MAH-M.Ed CET असे म्हणतात. नुकतीच महाराष्ट्र शासनाच्या CET सेल ने २०२५ -२०२६ या शैक्षणिक सत्रात एम. एड. अभ्यासक्रमात प्रवेशाकरीता MAH-M.Ed CET 2025 ची घोषणा केली आहे.
FAQ
Q. M.Ed. Course Duration
Ans- Two Years- हा दोन वर्षांचा अभ्यासक्रम असून विद्यार्थ्यांना अभ्यासक्रम डिझाइन, शैक्षणिक नेतृत्व, किंवा शैक्षणिक तंत्रज्ञान यासारख्या क्षेत्रांमध्ये तज्ज्ञ होण्यास मदत करतो.
Q.M.Ed. Course Fees
Ans- It Varies and depends on the Inistitutes, but the backward class gets government scholarships if they got admission through CAP by going through diffrent states their own ENTERANCE EXAMS for the course. e.g. Maharashtra Have MAH-M.Ed CET 2025.
कोर्स फी हि बदलते आणि संस्थांवर अवलंबून असते, परंतु मागासवर्गीयांना सरकारी शिष्यवृत्ती मिळते जर त्यांनी अभ्यासक्रमासाठी वेगवेगळ्या राज्यांतून प्रवेश परीक्षा देऊन CAP द्वारे प्रवेश घेतला असेल तर. जसे उदा. महाराष्ट्रात MAH-M.Ed CET 2025 आहे
