दरवर्षी २८ फेब्रुवारी रोजी देशभरात साजरा होणारा (National Science Day) राष्ट्रीय विज्ञान दिन यंदा २०२६ मध्ये अत्यंत उत्साहात साजरा करण्यात आला. १९२८ साली भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ सी. व्ही. रमन यांनी ‘रमन परिणाम’ (Raman Effect) या महत्त्वपूर्ण शोधाची घोषणा याच दिवशी केली होती. या क्रांतिकारी शोधासाठी त्यांना १९३० मध्ये नोबेल पारितोषिक प्रदान करण्यात आले. त्यांच्या या ऐतिहासिक योगदानाच्या स्मरणार्थ २८ फेब्रुवारी हा दिवस राष्ट्रीय विज्ञान दिन म्हणून साजरा केला जातो. २०२६ साठी, जो शनिवार आहे, हा दिवस “महिलांमधील विज्ञान: विकसित भारताला चालना देणे” या थीमखाली महिलांच्या विज्ञानातील योगदानावर प्रकाश टाकतो.”महिलांमधील विज्ञान: विकसित भारताला चालना देणे” ही थीम भारताच्या विकसित राष्ट्राच्या दृष्टीकोनाला चालना देणाऱ्या महिला शास्त्रज्ञांवर भर देते. ही २०२५ च्या युवा सक्षमीकरण थीमवर आधारित आहे.
National Science Day २०२६ ची थीम : “विज्ञानातून विकसित भारत”
राष्ट्रीय विज्ञान दिन २०२६ ची अधिकृत थीम “विज्ञानातून विकसित भारत” अशी घोषित करण्यात आली आहे. या थीमचा मुख्य उद्देश देशाच्या सर्वांगीण विकासात विज्ञान, संशोधन, तंत्रज्ञान आणि नवकल्पनांची भूमिका अधोरेखित करणे हा आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मांडलेल्या ‘विकसित भारत २०४७’ या संकल्पनेशी सुसंगतपणे ही थीम देशातील तरुण संशोधक, विद्यार्थी आणि शास्त्रज्ञांना प्रेरणा देणारी ठरली आहे.
देशभरात विविध उपक्रम
राष्ट्रीय विज्ञान दिनानिमित्त देशातील शाळा, महाविद्यालये, संशोधन संस्था आणि विज्ञान केंद्रांमध्ये विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले. विज्ञान प्रदर्शन, नवकल्पना स्पर्धा, विज्ञान विषयक व्याख्याने, प्रयोगांचे प्रात्यक्षिके, पोस्टर स्पर्धा आणि विज्ञान रॅली यांसारख्या उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन विकसित करण्यावर भर देण्यात आला.
विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (DST) तसेच राष्ट्रीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान संप्रेषण परिषद यांच्या पुढाकाराने विविध राष्ट्रीय स्तरावरील कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले. ग्रामीण भागातही विज्ञान जनजागृती मोहीम राबवून विज्ञान सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
तरुणांसाठी नवी संधी
‘विज्ञानातून विकसित भारत’ या संकल्पनेतून संशोधन व नवउद्योग क्षेत्रात नव्या संधी निर्माण करण्यावर भर देण्यात येत आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), हरित ऊर्जा, अंतराळ संशोधन, जैवतंत्रज्ञान, डिजिटल तंत्रज्ञान आणि शाश्वत विकास यांसारख्या क्षेत्रांत भारतीय वैज्ञानिकांनी जागतिक पातळीवर आपली छाप पाडली आहे. अशा पार्श्वभूमीवर विज्ञान दिन २०२६ हा केवळ उत्सव नसून नव्या भारताच्या घडणीत विज्ञानाची भूमिका अधोरेखित करणारा दिवस ठरला.
वैज्ञानिक दृष्टिकोनाची गरज
संविधानातील कलम ५१(अ) नुसार प्रत्येक नागरिकाने वैज्ञानिक दृष्टिकोन, मानवतावाद आणि शोधभावना जोपासणे ही जबाबदारी आहे. राष्ट्रीय विज्ञान दिन २०२६ निमित्त तज्ज्ञांनी अंधश्रद्धा निर्मूलन, तर्कशुद्ध विचारसरणी आणि संशोधनाची वृत्ती यांचा प्रसार करण्याचे आवाहन केले.
इतिहास
भारताने १९८७ पासून राष्ट्रीय विज्ञान दिवस साजरा करायला सुरुवात केली, जी १९८६ मध्ये राष्ट्रीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान संप्रेषण परिषदेने (एनसीएसटीसी) प्रस्तावित केली होती. हे सी. व्ही. रमण यांच्या १९३० च्या नोबेल पारितोषिकाने सन्मानित शोधाचा सन्मान करते, जो भौतिकशास्त्रात आशियाई व्यक्तींसाठी पहिला होता आणि ज्याने अणूंच्या प्रकाश विखुरण्याचा रहस्य उलगडले. हा दिवस शाळांमध्ये प्रदर्शने आणि क्विझद्वारे लाखो विद्यार्थ्यांना वैज्ञानिक दृष्टिकोन वाढवण्यासाठी देशभरात साजरा केला जातो.
National Science Day : मुख्य वैशिष्ट्ये
साजऱ्यात विद्यार्थ्यांच्या AI, हवामान आणि आरोग्य तंत्रज्ञानावरील मॉडेल्ससह विज्ञान प्रदर्शने, पोस्टर स्पर्धा, शोधांवरील क्विझ आणि संशोधकांच्या सेमिनारांचा समावेश असतो. उद्दिष्टे म्हणजे जागृती वाढवणे, विज्ञान कारकीर्दीला प्रोत्साहन, नाविन्यकारांना मान्यता आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता वाढवणे.
National Science Day निमित्त पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी दिला संदेश
National Science Day निमित्त पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी समाज माध्यम साईट “x” वर पोस्ट करत म्हंटले कि, आज, राष्ट्रीय विज्ञान दिवशी, आपण संशोधन, नाविन्य आणि वैज्ञानिक जिज्ञासेच्या आत्म्याचा साजरा करतो जो आपल्या राष्ट्राला पुढे नेतो. हा दिवस सर सी. व्ही. रमण यांच्या क्रांतिकारी रमण प्रभाव शोधाचा स्मरण करतो. या शोधाने भारतीय संशोधनाला जागतिक भूमर्यावर भक्कमपणे स्थापित केले. आपण आपल्या युवकांना सक्षम करणे, संशोधन पर्यावरण मजबूत करणे आणि विज्ञान व तंत्रज्ञानाचा उपयोग राष्ट्रीय विकास व जागतिक कल्याणासाठी करण्याचा निर्धार पुन्हा एकदा पक्का करतो.
निष्कर्ष
राष्ट्रीय विज्ञान दिन २०२६ हा देशाच्या प्रगतीसाठी विज्ञानाचे महत्त्व अधोरेखित करणारा आणि तरुण पिढीला संशोधन व नवकल्पनांकडे वळवणारा प्रेरणादायी सोहळा ठरला. ‘विज्ञानातून विकसित भारत’ या संदेशातून भारताला २०४७ पर्यंत विकसित राष्ट्र बनविण्याच्या ध्येयाकडे वाटचाल अधिक वेगाने होईल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात येत आहे.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
समाज माध्यमावरील पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची प्रतिक्रिया वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा.
