Pakistan Saudi Arabia Defence Pact असतानाही पाकिस्तान सौदीच्या रक्षणात पूर्णपणे निष्क्रिय ठरला असतानाच सौदी अरेबियाने ११ एप्रिल २०२६ रोजी मोठी घोषणा करत सांगितले की, पाकिस्तानने सुमारे १३,००० सैनिक आणि १० ते १८ लढाऊ विमाने सौदी अरेबियात तैनात केली आहेत. ही तैनाती दोन्ही देशांमध्ये गेल्या वर्षी (२०२५) झालेल्या सामरिक परस्पर संरक्षण कराराचा (Strategic Mutual Defence Agreement) एक भाग असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे. सौदी संरक्षण मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, पाकिस्तानी सैन्य आणि हवाई दलाची ही तुकडी किंग अब्दुलअजीज एअर बेस (पूर्व प्रांत) येथे तैनात करण्यात आली आहे. यात पाकिस्तान एअर फोर्सची लढाऊ विमाने आणि सहाय्यक विमानांचा समावेश आहे. तज्ञांच्या मते, ही तैनाती केवळ प्रतीकात्मक नसून प्रत्यक्ष लष्करी सहकार्य वाढवण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे. यामध्ये संयुक्त ऑपरेशन्स, गुप्तचर माहितीची देवाणघेवाण आणि संभाव्य धोका ओळखून तत्काळ प्रतिसाद देण्याची तयारी यांचा समावेश आहे.
Pakistan Saudi Arabia Defence Pact : संरक्षण कराराचे महत्त्व
२०२५ मध्ये पाकिस्तानचे पंतप्रधान शहबाज शरीफ आणि सौदीचे क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमान यांनी हा करार केला होता. या करारानुसार,
- एका देशावर हल्ला म्हणजे दोन्ही देशांवर हल्ला मानला जाईल
- दोन्ही देश संयुक्तपणे प्रत्युत्तर देतील
- यामुळे हा करार नाटोप्रमाणे सामूहिक सुरक्षा यंत्रणेसारखा मानला जातो.
मात्र २०२६ मधील इराणच्या सौदीवरील सततच्या मिसाईल व ड्रोन हल्ल्यांच्या काळात पाकिस्तानची भूमिका मर्यादित राहिल्याचे दिसून आले.
मध्यपूर्वेतील तणावाचा परिणाम
ही तैनाती अशा वेळी झाली आहे, जेव्हा मध्यपूर्वेत विशेषतः इराण आणि सौदी अरेबिया यांच्यात तणाव वाढलेला आहे. अलीकडे इराणकडून ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र हल्ल्यांची भीती निर्माण झाली असून, या पार्श्वभूमीवर सौदीने आपली संरक्षण क्षमता वाढवण्यावर भर दिला आहे. काही सुरक्षा विश्लेषकांच्या मते, पाकिस्तानच्या लढाऊ विमानांची उपस्थिती ही इराणसाठी प्रतिबंधात्मक (deterrence) संदेश आहे.
ऐतिहासिक लष्करी संबंध
पाकिस्तान आणि सौदी अरेबियामधील लष्करी सहकार्य हे नवीन नाही.
- १९७०–८० च्या दशकात हजारो पाकिस्तानी सैनिक सौदीमध्ये तैनात होते
- पाकिस्तानने सौदी हवाई दलाच्या प्रशिक्षणात महत्त्वाची भूमिका बजावली
- दोन्ही देश नियमित संयुक्त सराव करतात
या पार्श्वभूमीवर सध्याची तैनाती ही दीर्घकालीन संबंधांचा विस्तार मानली जाते.
आंतरराष्ट्रीय परिणाम आणि संकेत
या घडामोडींमुळे काही महत्त्वाचे संकेत मिळतात:
- मध्यपूर्वेतील सुरक्षा समीकरण बदलत आहे
- पाकिस्तानचा प्रभाव या प्रदेशात वाढत आहे
- अमेरिका-इराण चर्चांदरम्यान पाकिस्तानची भूमिका अधिक महत्त्वाची बनत आहे
- सौदी अरेबिया आपल्या संरक्षणासाठी विविध पर्यायांचा वापर करत आहे
काही अहवालांनुसार, Pakistan Saudi Arabia Defence Pact या करारामुळे पाकिस्तानच्या अणुशक्तीशी संबंधित “सुरक्षा छत्र” (nuclear umbrella) चर्चाही जागतिक पातळीवर चर्चेत आल्या आहेत, जरी अधिकृतरीत्या त्याची पुष्टी नाही.
पाकिस्तानने सौदी मध्ये सैन्य तैनात करण्याअगोदर अमेरिका, इस्राईल- इराण युद्धात सौदी अरेबियावर इराणचे झालेले हल्ले
२०२६ मध्ये इराण, अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यात सुरू झालेल्या युद्धानंतर इराणने संपूर्ण मध्यपूर्वेत मोठ्या प्रमाणावर प्रतिहल्ले केले. त्यामध्ये सौदी अरेबिया हा एक प्रमुख लक्ष्य देश होता.
खाली सर्व प्रमुख हल्ल्यांचे सविस्तर माहिती दिली आहे
1) युद्धाची सुरुवात (28 फेब्रुवारी 2026)
अमेरिका व इस्रायलने इराणवर मोठे हवाई हल्ले केले. प्रत्युत्तर म्हणून इराणने अनेक देशांवर मिसाईल व ड्रोन हल्ले सुरू केले. सौदी अरेबियावरही त्याच दिवशी हल्ल्यांचा प्रयत्न झाला
लक्ष्ये:
- रियाध (राजधानी)
- ईस्टर्न प्रांत (तेल क्षेत्र)
2) प्रिन्स सुलतान एअरबेस हल्ला (1 मार्च 2026)
3) किंग खालिद आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर हल्ला – रियाधमधील प्रमुख विमानतळ लक्ष्य, मिसाईल्स व ड्रोन हल्ला
4) रास तनुरा ऑइल रिफायनरी हल्ला (2 मार्च 2026) – Saudi Aramco ची सर्वात मोठी रिफायनरी लक्ष्य
5) अमेरिकन दूतावासावर हल्ला (3 मार्च 2026) – रियाधमधील US Embassy वर ड्रोन हल्ला
6) CIA स्टेशन आणि लष्करी ठिकाणे लक्ष्य – इराणने सौदीतील अमेरिकन गुप्तचर व लष्करी ठिकाणांवर हल्ले केले
7) SAMREF रिफायनरी (यान्बू) हल्ला (19 मार्च 2026) – रेड सी किनाऱ्यावरील तेल प्रकल्पावर ड्रोन हल्ला
8) सततचे मिसाईल आणि ड्रोन हल्ले (मार्च 2026) – इराणने सौदीसह Gulf देशांवर सतत हल्ले केले, लक्ष्ये: तेल साठे, लष्करी तळ, अमेरिकन उपस्थिती असलेली ठिकाणे
9) जुबैल पेट्रोकेमिकल कॉम्प्लेक्स हल्ला (7 एप्रिल 2026) – सौदीतील सर्वात मोठ्या औद्योगिक भागावर हल्ला, हल्ल्याचा प्रकार:बॅलिस्टिक मिसाईल + आत्मघाती ड्रोन
10) तेल वाहतुकीवर परिणाम (Hormuz Strait) – इराणने Strait of Hormuz बंद करण्याची धमकी दिली
निष्कर्ष
Pakistan Saudi Arabia Defence Pact असतानाही पाकिस्तान सौदीच्या रक्षणास निष्क्रिय ठरला आहे मात्र नुकतेच पाकिस्तानकडून सौदी अरेबियात १३,००० सैनिक आणि लढाऊ विमानांची तैनाती ही केवळ लष्करी हालचाल नसून मध्यपूर्वेतील बदलत्या भू-राजकीय समीकरणाचे मोठे संकेत आहेत. इराणसह वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर तसेच अमेरिका व इराणच्या शांती वार्तेदरम्यान कोणतीही सहमती न होऊ शकल्यामुळे भविष्यातील संभाव्य युध्दस्थितीकडे संपूर्ण विश्वाचे लक्ष लागून राहिले आहे.
