बेंगळुरू येथे आयोजित संरक्षण विषयक महत्त्वपूर्ण कार्यक्रमात भारतीय लष्करप्रमुख जनरल उपेंद्र द्विवेदी (Upendra Dwivedi) यांनी आधुनिक युद्धाच्या बदलत्या स्वरूपावर प्रकाश टाकत ड्रोन तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या प्रभावाबाबत अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि दूरदर्शी भूमिका मांडली. पारंपरिक रणांगणाच्या चौकटी मोडून आता युद्ध अधिक तांत्रिक, वेगवान आणि बुद्धिमत्तेवर आधारित होत असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले. विशेषतः ड्रोनचा वापर केवळ देखरेखीसाठीच नव्हे, तर आक्रमक आणि रणनीतिक ऑपरेशन्समध्येही निर्णायक ठरत असल्याचे त्यांनी नमूद केले. या पार्श्वभूमीवर भारतीय लष्कर भविष्यातील आव्हानांना तोंड देण्यासाठी स्वतःला अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि व्यापक प्रशिक्षणाच्या माध्यमातून सुसज्ज करत असल्याचा ठाम संदेश त्यांनी दिला.
युक्रेन-रशिया युद्धातून घेतलेले धडे- आर्मी चीफ जनरल Upendra Dwivedi
युक्रेन-रशिया युद्ध याचा संदर्भ देताना लष्करप्रमुख Upendra Dwivedi यांनी सांगितले की, त्या संघर्षात दोन्ही बाजूंना सैनिकांची कमतरता भासत असल्याने फ्रंटलाइनवरील अनेक भाग रिकामे राहिले. त्यामुळे युद्धात ड्रोनचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला. “या परिस्थितीत प्रत्येक घटकाला—म्हणजेच प्रत्येक सैनिकाला—लढाईत सक्रिय भूमिका बजावावी लागत आहे,” असे त्यांनी नमूद केले.
‘Eagle on the Arm’ – प्रत्येक सैनिक ड्रोन पायलट
लष्कराने ‘Eagle on the Arm’ ही संकल्पना पुढे आणली असून, त्याअंतर्गत प्रत्येक सैनिकाला ड्रोन उडवता यावा यासाठी प्रशिक्षण दिले जात आहे. सध्या सुमारे १५ रेजिमेंट्स, ३४ बॅटरीज आणि २८६ ‘अश्नी प्लाटून’ तयार करण्यात आले आहेत. याशिवाय, प्रत्येक प्रशिक्षण शाळा, युनिट आणि मुख्यालय स्तरावर मोठ्या प्रमाणात ड्रोन पायलट तयार करण्याचे काम सुरू आहे. अशी माहिती देखील आर्मी चीफ Upendra Dwivedi यांनी दिली
मनुष्यबळ नाही, समन्वय आणि AI महत्त्वाचे
जनरल द्विवेदी यांनी स्पष्ट केले की, भारतीय लष्करात मनुष्यबळाची कमतरता नाही. मात्र, आधुनिक युद्धात यश मिळवण्यासाठी योग्य समन्वय आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) चा प्रभावी वापर अत्यंत गरजेचा आहे. “AI च्या मदतीने कोणती कृती कधी करायची हे ठरवणे भविष्यात महत्त्वाचे ठरणार आहे,” असे त्यांनी सांगितले.
‘ऑपरेशन सिंदूर’मधून मिळालेले अनुभव
ऑपरेशन सिंदूर दरम्यान मिळालेल्या अनुभवांवर बोलताना त्यांनी काही तांत्रिक अडचणींचा उल्लेख केला. ड्रोन उडत असताना IFF (Identification Friend or Foe) ओळखण्यात अडचणी आल्या, तसेच जॅमिंग प्रणालीमुळे (signal interference) कोणता ड्रोन मित्र आणि कोणता शत्रू याची ओळख पटवणे कठीण झाले.
भविष्यातील दिशा
या अनुभवांवरून शिकत भारतीय लष्कर आता अधिक प्रगत IFF प्रणाली, सुरक्षित कम्युनिकेशन आणि AI-आधारित निर्णय प्रणाली विकसित करण्यावर भर देत आहे. ड्रोन तंत्रज्ञानाच्या मदतीने युद्ध अधिक अचूक, जलद आणि कमी मानवी हानीसह लढता येईल, असा विश्वास लष्करप्रमुखांनी व्यक्त केला.
निष्कर्ष
एकूणच, भारतीय लष्कर ‘ड्रोन-केंद्रित युद्धनीती’कडे वेगाने वाटचाल करत असून, प्रत्येक सैनिकाला तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम बनवण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. बदलत्या युद्धपरिस्थितीत ही रणनीती भारताच्या संरक्षण क्षमतेला नवे बळ देणारी ठरणार आहे.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
