(Buldhana) बुलढाणा | प्रतिनिधी : बुलढाणा जिल्ह्यात संभाव्य पाणीटंचाईचे संकट लक्षात घेता जिल्हा प्रशासनाने आतापासूनच कठोर प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करण्यास सुरुवात केली आहे. आगामी उन्हाळ्यात नागरिकांना पिण्याच्या पाण्याची टंचाई भासू नये आणि उपलब्ध जलसाठ्याचे योग्य नियोजन करता यावे, यासाठी जिल्हाधिकारी तथा जिल्हादंडाधिकारी डॉ. प्रवीणकुमार देवरे यांनी महत्त्वपूर्ण आदेश जारी केले आहेत. या निर्णयानुसार जिल्ह्यातील शहरी व ग्रामीण भागांमधील सार्वजनिक पिण्याच्या पाण्याच्या स्रोतांपासून ५०० मीटर परिसरात खासगी अथवा व्यावसायिक वापरासाठी नवीन विहीर किंवा बोअरवेल खोदण्यास बंदी घालण्यात आली आहे. तसेच या ५०० मीटर क्षेत्राबाहेरही नवीन विहीर किंवा कूपनलिका खोदण्यासाठी जिल्हाधिकाऱ्यांची पूर्वपरवानगी घेणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. विशेष म्हणजे जिल्ह्यातील लहान, मध्यम आणि मोठ्या शासकीय जलप्रकल्पांसह नद्या, नाले व कोल्हापूर पद्धतीच्या बंधाऱ्यांमधील उपलब्ध पाणीसाठा पिण्याच्या पाण्यासाठी राखीव ठेवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. पाण्याचा अनावश्यक उपसा रोखणे, भूजल पातळीचे संरक्षण करणे आणि नागरिकांच्या पिण्याच्या पाण्याच्या गरजेला सर्वोच्च प्राधान्य देणे हा या निर्णयामागील प्रमुख उद्देश आहे. ६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी या निर्णयासंदर्भातील वृत्त प्रसिद्ध झाल्यानंतर जिल्ह्यातील शेतकरी, व्यावसायिक, ग्रामपंचायती आणि नागरिकांमध्ये या निर्बंधांची चर्चा सुरू झाली आहे.
Buldhana : ५०० मीटर परिसरात नवीन विहीर आणि बोअरवेल खोदण्यास बंदी
जिल्ह्यातील सार्वजनिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत सुरक्षित ठेवण्यासाठी प्रशासनाने महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. ग्रामीण तसेच शहरी भागातील सार्वजनिक पिण्याच्या पाण्याच्या स्रोतांपासून ५०० मीटरच्या परिघात खासगी किंवा व्यावसायिक कारणांसाठी नवीन विहीर अथवा कूपनलिका (बोअरवेल) खोदण्यास मनाई करण्यात आली आहे. अनेक ठिकाणी सार्वजनिक विहिरी, पाणीपुरवठा योजनांच्या विहिरी आणि इतर जलस्रोतांच्या परिसरात खासगी बोअरवेल खोदल्या जातात. त्यामुळे भूजलाचा मोठ्या प्रमाणात उपसा होऊन सार्वजनिक पाणीपुरवठा योजनांच्या जलस्रोतांवर परिणाम होण्याची शक्यता असते. ही परिस्थिती टाळण्यासाठी प्रशासनाने ५०० मीटरचे संरक्षण क्षेत्र निश्चित केले आहे. तसेच या क्षेत्राबाहेर नवीन विहीर किंवा बोअरवेल खोदायची असल्यास जिल्हाधिकाऱ्यांची पूर्वपरवानगी घेणे आवश्यक असेल.
Buldhana जिल्ह्यातील सर्व जलप्रकल्पांमधील पाणी पिण्यासाठी राखीव
संभाव्य पाणीटंचाईच्या पार्श्वभूमीवर Buldhana जिल्ह्यातील उपलब्ध जलसाठ्याच्या वापराबाबतही प्रशासनाने महत्त्वाचे निर्देश दिले आहेत. जिल्ह्यातील खालील जलस्रोतांमधील पाणीसाठा पिण्याच्या पाण्याच्या प्रयोजनासाठी राखीव ठेवण्यात येणार आहे.
- लहान शासकीय जलप्रकल्प
- मध्यम जलप्रकल्प
- मोठे शासकीय जलप्रकल्प
- नद्या आणि नाले
- कोल्हापूर पद्धतीचे बंधारे
- इतर संबंधित सार्वजनिक जलस्रोत
या जलसाठ्यांचा वापर प्रामुख्याने टँकर भरणे आणि प्रादेशिक नळ पाणीपुरवठा योजनांसाठी करता येणार आहे. यामुळे आगामी काळात ज्या गावांमध्ये पाणीटंचाई निर्माण होण्याची शक्यता आहे, अशा गावांना पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा करण्यासाठी उपलब्ध जलसाठ्याचे नियोजन करणे प्रशासनाला शक्य होणार आहे.
Buldhana : जिल्हा, तालुका आणि ग्रामस्तरावरील जलतरण तलाव बंद ठेवण्याचे निर्देश
पाणीटंचाईच्या काळात पिण्याच्या पाण्याचा वापर अनावश्यक कामांसाठी होऊ नये, यासाठी प्रशासनाने आणखी एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. जिल्हा, तालुका आणि ग्रामस्तरावर सुरू असलेले तसेच नव्याने सुरू होणारे जलतरण तलाव आणि स्विमिंग पूल बंद ठेवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. पिण्याच्या पाण्याचा वापर केवळ अत्यावश्यक गरजांसाठी व्हावा, यावर प्रशासनाचा भर आहे. त्यामुळे मनोरंजन आणि इतर गैर-आवश्यक वापरासाठी होणारा पाण्याचा खर्च कमी करण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे.
पाणी वापरात किमान १० टक्के कपात करण्याचे निर्देश
Buldhana जिल्ह्यातील उपलब्ध पाणीसाठा दीर्घकाळ टिकवून ठेवण्यासाठी स्थानिक स्वराज्य संस्थांनाही जबाबदारी देण्यात आली आहे. नगरपालिका, नगरपंचायत, ग्रामपंचायत आणि इतर संबंधित स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी पाणी वापरामध्ये किमान १० टक्के कपात करण्यासाठी उपाययोजना कराव्यात, असे निर्देश देण्यात आल्याचे वृत्त आहे. यासाठी पुढील बाबींवर भर देण्यात आला आहे.
- सार्वजनिक नळ आणि जलवाहिन्यांमधील पाणीगळती तातडीने रोखणे.
- पाणीपुरवठा योजनांचे नियमित निरीक्षण करणे.
- अनावश्यक पाणी वापरावर नियंत्रण ठेवणे.
- नागरिकांमध्ये पाणी बचतीबाबत जनजागृती करणे.
- उपलब्ध पाणीसाठ्याचा काटकसरीने वापर करणे.
- सांडपाणी प्रक्रिया केंद्रांचा पूर्ण क्षमतेने वापर करणे.
- प्रक्रिया केलेले सांडपाणी सार्वजनिक उद्याने, बागा, धुलाई आणि औद्योगिक कामांसाठी वापरणे.
या उपाययोजनांमुळे पिण्याच्या पाण्यावर पडणारा अतिरिक्त ताण कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
नियमांचे उल्लंघन केल्यास पंप, पाइपलाइन आणि बोअरवेल मशीन जप्त होणार! – Buldhana जिल्हाधिकारी
Buldhana जिल्हाधिकारी कार्यालयाने जारी केलेल्या प्रतिबंधात्मक आदेशांची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यासाठी नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कठोर कारवाईचा इशाराही देण्यात आला आहे. आदेशांचे उल्लंघन करणाऱ्या व्यक्ती, संस्था किंवा कंत्राटदारांविरुद्ध भारतीय न्याय संहिता, २०२३ आणि महाराष्ट्र भूजल (विकास व व्यवस्थापन) अधिनियम, २००९ मधील लागू तरतुदींनुसार कारवाई करण्यात येऊ शकते. नियमबाह्य पाणी उपसा किंवा अनधिकृत विहीर-बोअरवेल खोदकाम आढळल्यास संबंधित पंप, पाइपलाइन आणि बोअरवेल खोदाई यंत्रे जप्त करण्याची कारवाई करण्याची तरतूदही नमूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे नागरिकांनी तसेच बोअरवेल खोदकाम करणाऱ्या व्यावसायिकांनी प्रशासनाच्या आदेशांचे पालन करणे आवश्यक आहे.
प्रत्येक तालुक्यात अनधिकृत पाणी उपशावर लक्ष
निर्बंधांची अंमलबजावणी केवळ कागदावर न राहता प्रत्यक्षात व्हावी, यासाठी महसूल, पंचायत आणि नगरपालिका प्रशासनाला जबाबदारी देण्यात आली आहे. अनधिकृत पाणी उपसा रोखण्यासाठी संबंधित यंत्रणांनी देखरेख ठेवणे, जलस्रोतांची स्थिती तपासणे आणि नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कारवाई करणे अपेक्षित आहे. प्रशासनाच्या या उपाययोजनांचा मुख्य उद्देश सार्वजनिक जलस्रोतांचे संरक्षण करणे आणि संभाव्य पाणीटंचाईच्या काळात ग्रामीण व शहरी भागातील नागरिकांना पुरेसे पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देणे हा आहे.
३१ ऑगस्ट २०२७ पर्यंत पाणीपुरवठ्याचे नियोजन
प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, उपलब्ध पाणीसाठ्याचा विचार करून स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी ३१ ऑगस्ट २०२७ पर्यंत पाणीपुरवठ्याचे नियोजन करण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत. यामध्ये गावनिहाय पाणीपुरवठ्याची गरज, उपलब्ध जलस्रोत, संभाव्य टंचाई, पाण्याचा वापर आणि पर्यायी व्यवस्था यांचा विचार करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. विशेषतः ग्रामीण भागातील ज्या गावांमध्ये उन्हाळ्यात पाणीटंचाई निर्माण होते, अशा गावांसाठी टँकरद्वारे पाणीपुरवठा, पर्यायी जलस्रोत आणि प्रादेशिक पाणीपुरवठा योजनांचे योग्य नियोजन करणे आवश्यक आहे.
नागरिकांनी पाणी बचतीसाठी पुढाकार घेण्याचे आवाहन
पाणीटंचाई ही केवळ प्रशासनाची समस्या नसून संपूर्ण समाजासमोरील आव्हान आहे. उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर केल्यास संभाव्य संकटाची तीव्रता कमी करता येऊ शकते. त्यामुळे नागरिकांनी पुढील बाबींचे पालन करणे आवश्यक आहे.
- घरातील नळ उघडे ठेवून पाणी वाया घालवू नये.
- पाण्याच्या टाक्यांमधून होणारी गळती तातडीने दुरुस्त करावी.
- वाहन धुण्यासाठी पिण्याच्या पाण्याचा अनावश्यक वापर टाळावा.
- पावसाचे पाणी साठविण्याची व्यवस्था करावी.
- विहिरी आणि बोअरवेलमधील पाण्याचा वापर नियोजनपूर्वक करावा.
- गावातील सार्वजनिक जलस्रोतांचे संरक्षण करावे.
- अनधिकृत पाणी उपसा होत असल्यास संबंधित प्रशासनाला माहिती द्यावी.
निष्कर्ष : पिण्याच्या पाण्याला सर्वोच्च प्राधान्य देण्याची प्रशासनाची भूमिका
(Buldhana) बुलढाणा जिल्ह्यात संभाव्य पाणीटंचाईचा विचार करून जिल्हाधिकारी डॉ. प्रवीणकुमार देवरे यांनी घेतलेले निर्णय जलस्रोतांचे संरक्षण आणि पिण्याच्या पाण्याचे नियोजन या दृष्टीने महत्त्वाचे आहेत. ५०० मीटर परिसरातील नवीन विहीर-बोअरवेल खोदकामावर बंदी, जलप्रकल्पांमधील पाणीसाठा पिण्यासाठी राखीव ठेवणे, जलतरण तलाव बंद ठेवणे आणि पाणी वापरात कपात करण्याचे निर्देश या उपाययोजनांमुळे उपलब्ध पाण्याचे नियोजन करण्यास मदत होऊ शकते. मात्र या निर्णयांची यशस्वी अंमलबजावणी करण्यासाठी प्रशासनाबरोबरच नागरिक, शेतकरी, व्यावसायिक आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे सहकार्यही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
पाणी आहे तर जीवन आहे! त्यामुळे पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपणे ही काळाची गरज बनली आहे.
बुलढाणा जिल्हा अधिकृत वेबसाईटसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉग पोस्ट :
