भारत–युरोप संबंधांना ऐतिहासिक वळण (EU India Trade Deal) :  जगातील दोन सर्वात मोठ्या लोकशाहींमध्ये सुरक्षा, संरक्षण आणि मुक्त व्यापाराचा महाकरार !

EU India Trade Deal : जगातील दोन सर्वात मोठ्या लोकशाही देशांनी — भारत आणि युरोपियन युनियनने (EU) — आज इतिहास घडवला आहे. युरोपियन कमिशनच्या अध्यक्षा उर्सुला व्हॉन डर लेयेन यांनी जाहीर केलेल्या माहितीनुसार, भारत आणि युरोप यांच्यात सुरक्षा व संरक्षण भागीदारी (Security and Defence Partnership) तसेच मुक्त व्यापार करार (Free Trade Agreement – FTA) EU India Trade Deal अंतिम करण्यात आला आहे. या करारामुळे भारत–युरोप संबंध केवळ आर्थिकच नव्हे, तर रणनीतिक, संरक्षणात्मक आणि भू-राजकीय स्तरावरही नव्या टप्प्यात प्रवेश करत आहेत.

EU India Trade Deal : जगातील दोन सर्वात मोठ्या लोकशाहींची ऐतिहासिक भागीदारी

उर्सुला व्हॉन डर लेयेन यांनी ‘एक्स’ (पूर्वीचे ट्विटर) वर पोस्ट करत म्हटले— “आज जगातील दोन सर्वात मोठ्या लोकशाही देशांनी सुरक्षा आणि संरक्षण भागीदारी सुरू केली आहे. ही एक अशी व्यासपीठ आहे, जी संरक्षण उद्योगापासून सागरी सुरक्षेपर्यंत महत्त्वाच्या रणनीतिक मुद्द्यांवर अधिक मजबूत सहकार्य घडवेल. विश्वासू भागीदार असेच कार्य करतात.” या भागीदारीमुळे भारत व युरोप इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील स्थैर्य, दहशतवादविरोधी लढा, सायबर सुरक्षा, संरक्षण उत्पादन आणि समुद्री सुरक्षेवर एकत्रित काम करणार आहेत.

“Mother of All Deals” – जगातील सर्वात मोठा व्यापार करार

“मदर ऑफ ऑल डील्स” म्हणून ओळखला जाणारा हा ऐतिहासिक मुक्त व्यापार करार (Free Trade Agreement – FTA) जागतिक आर्थिक इतिहासातील एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. भारत आणि युरोपियन युनियन यांच्यात झालेल्या या करारामुळे सुमारे दोन अब्ज लोकसंख्येचा समावेश असलेले जगातील सर्वात मोठे मुक्त व्यापार क्षेत्र निर्माण झाले आहे. या कराराच्या माध्यमातून दोन्ही बाजूंमधील आयात–निर्यातीवरील कर कमी करण्यात येणार असून, व्यापारातील अडथळे दूर होतील आणि वस्तू, सेवा, तंत्रज्ञान व गुंतवणुकीचा प्रवाह अधिक वेगाने वाढेल. ऑटोमोबाईल, औषधनिर्मिती, वस्त्रोद्योग, माहिती तंत्रज्ञान, हरित ऊर्जा, स्टार्टअप्स आणि लघुउद्योग क्षेत्राला या करारामुळे मोठा लाभ होणार आहे. युरोपियन कमिशनच्या अध्यक्षा उर्सुला व्हॉन डर लेयेन यांनी या कराराला “Mother of All Deals” असे संबोधत, तो केवळ व्यापारापुरता मर्यादित नसून दीर्घकालीन आर्थिक भागीदारी, रोजगारनिर्मिती आणि जागतिक पुरवठा साखळी बळकट करणारा करार असल्याचे स्पष्ट केले आहे. या करारामुळे भारताची जागतिक बाजारपेठेतील विश्वासार्हता वाढणार असून, युरोपसाठी भारत हा चीनवरील अवलंबित्व कमी करण्याचा महत्त्वाचा पर्याय ठरणार आहे. त्यामुळे हा करार दोन्ही अर्थव्यवस्थांसाठी केवळ आर्थिक संधीच नव्हे, तर भविष्यातील स्थिर, समतोल आणि नियमाधारित जागतिक व्यापार व्यवस्थेचा मजबूत पाया घालणारा ठरणार आहे.

उर्सुला व्हॉन डर लेयेन यांनी या कराराला— “Mother of all deals” (सर्व करारांची जननी) असे संबोधले आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार— “आज युरोप आणि भारत इतिहास घडवत आहेत. आम्ही दोन अब्ज लोकांसाठी मुक्त व्यापार क्षेत्र तयार केले आहे. याचा लाभ दोन्ही बाजूंना होणार आहे. ही केवळ सुरुवात आहे.” या करारामुळे जगातील सुमारे दोन अब्ज लोकसंख्येचा समावेश असलेले मुक्त व्यापार क्षेत्र अस्तित्वात आले आहे.

 EU India Trade Deal : मुक्त व्यापार कराराचे प्रमुख फायदे

भारत आणि युरोपियन युनियन यांच्यात झालेला मुक्त व्यापार करार (EU–India Free Trade Agreement) दोन्ही अर्थव्यवस्थांसाठी अत्यंत लाभदायक ठरणारा मानला जात आहे. या करारामुळे भारत आणि युरोपमधील आयात–निर्यातीवरील जकात व कर सवलती मिळणार असून, व्यापारातील अडथळे मोठ्या प्रमाणात कमी होतील. परिणामी भारतीय उत्पादने — विशेषतः औषधे, वस्त्रोद्योग, ऑटोमोबाईल पार्ट्स, कृषी उत्पादने, आयटी सेवा, स्टील, रसायने आणि हस्तकला — यांना युरोपियन बाजारपेठेत सहज प्रवेश मिळणार आहे. यामुळे भारतीय निर्यातीत लक्षणीय वाढ होऊन परकीय चलनाचे उत्पन्न वाढण्यास मदत होईल.

या कराराचा मोठा फायदा सूक्ष्म, लघु व मध्यम उद्योगांना (MSME) होणार असून, त्यांना आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत स्पर्धा करण्याची संधी उपलब्ध होईल. याशिवाय युरोपियन कंपन्यांकडून भारतात थेट परकीय गुंतवणूक (FDI) वाढण्याची शक्यता असून, उत्पादन, हरित ऊर्जा, इलेक्ट्रिक वाहन, सेमीकंडक्टर आणि डिजिटल तंत्रज्ञान क्षेत्रात नवीन रोजगारनिर्मिती होणार आहे. पुरवठा साखळी अधिक मजबूत होऊन भारत जागतिक उत्पादन केंद्र म्हणून पुढे येईल.

रणनीतिक दृष्टिकोनातूनही हा करार महत्त्वाचा ठरत असून, युरोपसाठी भारत हा चीनवरील अवलंबित्व कमी करण्याचा विश्वासार्ह पर्याय ठरणार आहे. तसेच हा करार नियमाधारित व्यापार व्यवस्था, शाश्वत विकास, पर्यावरण संरक्षण आणि कामगार हक्कांना चालना देणारा आहे. एकूणच EU–India Trade Deal मुळे आर्थिक विकास, व्यापार विस्तार, गुंतवणूक वाढ आणि जागतिक स्तरावर भारताचे स्थान अधिक मजबूत होणार असून, हा करार दोन्ही बाजूंसाठी “विन-विन” भागीदारीचे सर्वोत्तम उदाहरण ठरणार आहे.

या ऐतिहासिक FTA मुळे—

• भारतीय निर्यातीला युरोपियन बाजारपेठ खुली
• आयात–निर्यातीवरील कर सवलती
• भारतीय स्टार्टअप्स व MSME क्षेत्राला मोठी संधी
• ऑटोमोबाईल, फार्मा, टेक्स्टाईल, आयटी, ग्रीन एनर्जी क्षेत्राला चालना
• युरोपियन गुंतवणूक भारतात वाढणार

असे अनेक आर्थिक फायदे अपेक्षित आहेत.

EU India Trade Deal : भारत आणि युरोपियन युनियन यांच्यात झालेल्या व्यापार करारावर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची प्रतिक्रिया

भारत आणि युरोपियन युनियन यांच्यात झालेल्या ऐतिहासिक मुक्त व्यापार कराराचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मनापासून स्वागत केले आहे. या कराराबाबत प्रतिक्रिया देताना त्यांनी सांगितले की, हा (EU India Trade Deal) करार भारत आणि युरोप यांच्यातील लोकशाही मूल्ये, कायद्याचे राज्य आणि परस्पर विश्वास यावरील सामायिक बांधिलकी अधिक दृढ करणारा आहे. पंतप्रधानांच्या मते, युरोपियन युनियनसोबत करण्यात आलेला हा (EU India Trade Deal) मुक्त व्यापार करार केवळ आर्थिक सहकार्यापुरता मर्यादित नसून तो भारताच्या दीर्घकालीन विकास धोरणाचा महत्त्वाचा भाग आहे. त्यांनी स्पष्ट केले की हा करार ब्रिटन तसेच युरोपियन फ्री ट्रेड असोसिएशन (EFTA) देशांसोबत झालेल्या व्यापार करारांना पूरक ठरणार असून, त्यामुळे भारतासाठी जागतिक व्यापाराच्या नव्या संधी खुल्या होतील.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या यशस्वी करारासाठी देशवासीयांचे अभिनंदन करताना सांगितले की, यामुळे भारतीय उद्योग, स्टार्टअप्स, शेतकरी, तरुण आणि उद्योजकांना आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत अधिक सक्षमपणे सहभागी होता येईल. तसेच या करारामुळे भारताची निर्यात क्षमता वाढून रोजगारनिर्मितीला चालना मिळेल आणि देशाच्या अर्थव्यवस्थेला नवे बळ प्राप्त होईल. पंतप्रधानांनी ठामपणे अधोरेखित केले की, हा करार भारताच्या जागतिक आर्थिक स्थानाला अधिक मजबूत करणारा असून भारताला विश्वासार्ह आणि प्रभावी जागतिक व्यापार भागीदार म्हणून अधोरेखित करणारा ऐतिहासिक टप्पा ठरणार आहे.

 पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची प्रतिक्रिया : पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या कराराचे स्वागत करताना म्हटले—“हा करार लोकशाही आणि कायद्याच्या राज्यावरील आमची सामायिक बांधिलकी अधिक मजबूत करतो. युरोपियन युनियनसोबतचा हा मुक्त व्यापार करार (EU India Trade Deal) ब्रिटन आणि EFTA सोबतच्या करारांना पूरक ठरेल. यासाठी मी देशवासीयांचे अभिनंदन करतो.” पंतप्रधानांनी हा करार भारताच्या जागतिक आर्थिक स्थानाला बळकटी देणारा असल्याचे स्पष्ट केले.

EU India Trade Deal : सुरक्षा व संरक्षण क्षेत्रात नवे युग

भारत आणि युरोपियन युनियन यांच्यात सुरू झालेल्या नव्या Security and Defence Partnership मुळे सुरक्षा व संरक्षण क्षेत्रात एक नवे युग अवतरले आहे. या भागीदारीअंतर्गत संरक्षण उद्योगातील संयुक्त उत्पादनाला चालना देण्यात येणार असून, अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे, संरक्षण उपकरणे आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या निर्मितीत दोन्ही बाजू एकत्र काम करणार आहेत. यासोबतच तंत्रज्ञान हस्तांतरणाच्या माध्यमातून भारताच्या ‘मेक इन इंडिया’ आणि ‘आत्मनिर्भर भारत’ उपक्रमांना मोठे बळ मिळणार आहे. नौदल सहकार्य वाढवून संयुक्त सराव, माहिती देवाणघेवाण आणि क्षमता विकासावर भर दिला जाणार असून, हिंद महासागरातील तसेच महत्त्वाच्या आंतरराष्ट्रीय समुद्री मार्गांचे संरक्षण अधिक प्रभावी केले जाईल.

या भागीदारीत इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील शांतता, स्थैर्य आणि नियमाधारित आंतरराष्ट्रीय व्यवस्थेचे रक्षण हे प्रमुख उद्दिष्ट मानले जात आहे. याशिवाय सायबर सुरक्षा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, अवकाश तंत्रज्ञान आणि डिजिटल पायाभूत संरचना यांसारख्या नव्या धोरणात्मक क्षेत्रांत सहकार्य अधिक बळकट केले जाणार आहे. विशेषतः आशिया-पॅसिफिक भागात चीनच्या वाढत्या लष्करी व आर्थिक प्रभावाच्या पार्श्वभूमीवर भारत–युरोप संरक्षण सहकार्याला जागतिक पातळीवर मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे. त्यामुळे ही भागीदारी केवळ द्विपक्षीय मर्यादेत न राहता, जागतिक सुरक्षेचा समतोल राखणारी आणि शांतता प्रस्थापित करणारी एक प्रभावी रणनीतिक आघाडी ठरणार आहे.

 सुरक्षा व संरक्षण क्षेत्रात नवे युग : या नव्या Security and Defence Partnership अंतर्गत—

• संरक्षण उद्योगातील संयुक्त उत्पादन
• तंत्रज्ञान हस्तांतरण
• नौदल सहकार्य
• समुद्री मार्गांचे संरक्षण
• इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात स्थैर्य
• सायबर व अवकाश सुरक्षा, या सर्व बाबींवर दोन्ही बाजूंनी समन्वय वाढवला जाणार आहे.
• विशेषतः चीनच्या वाढत्या प्रभावाच्या पार्श्वभूमीवर भारत–युरोप सहकार्याला जागतिक पातळीवर मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
• भारत–युरोप धोरणात्मक संबंध अधिक मजबूत

विश्लेषकांच्या मते, हा करार—

भारतासाठी चीनवरील अवलंबित्व कमी करण्याचा पर्याय युरोपसाठी विश्वासार्ह लोकशाही भागीदार जागतिक पुरवठा साखळीतील भारताचे महत्त्व वाढवणारा नियमाधारित जागतिक व्यवस्थेला पाठबळ देणारा ठरणार आहे.

निष्कर्ष

भारत आणि युरोपियन युनियन यांच्यात झालेला हा ऐतिहासिक करार (EU India Trade Deal) केवळ व्यापारवाढीपुरता मर्यादित नसून, तो भविष्यातील जागतिक व्यवस्थेला दिशा देणारा महत्त्वपूर्ण टप्पा ठरणार आहे. या कराराच्या माध्यमातून लोकशाही मूल्यांचे संरक्षण, कायद्याचे राज्य, मानवी हक्क आणि पारदर्शक प्रशासन यावरील सामायिक बांधिलकी अधिक दृढ झाली आहे. मुक्त व्यापार करारामुळे आर्थिक समृद्धीला गती मिळून रोजगारनिर्मिती, गुंतवणूक वाढ आणि औद्योगिक विकासाला नवे बळ प्राप्त होणार आहे. त्याचबरोबर सुरक्षा व संरक्षण सहकार्यामुळे जागतिक शांतता, समुद्री मार्गांचे संरक्षण आणि इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील स्थैर्य अबाधित ठेवण्यास मदत होणार आहे. रणनीतिक दृष्टीने हा करार भारत–युरोप संबंधांना दीर्घकालीन बळ देणारा असून, बदलत्या जागतिक राजकारणात स्थिरता निर्माण करणारा आधारस्तंभ ठरणार आहे. जगातील दोन सर्वात मोठ्या लोकशाही शक्तींनी या कराराच्या माध्यमातून हे स्पष्टपणे दाखवून दिले आहे की विश्वास, परस्पर सहकार्य आणि समान लोकशाही मूल्यांच्या बळावरच सुरक्षित, समृद्ध आणि शांततामय भविष्य घडवले जाऊ शकते. त्यामुळे हा करार केवळ आजचा निर्णय नसून, उद्याच्या जागतिक व्यवस्थेची मजबूत पायाभरणी करणारा ऐतिहासिक अध्याय म्हणून ओळखला जाईल.

युरोपियन कमिशनच्या अध्यक्षा उर्सुला व्हॉन डर लेयेन यांची समाज माध्यमावरील प्रतिक्रिया पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा.

आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :

बातमीन्यूज.