नवी दिल्ली (India America News) : भारत आणि अमेरिकेमधील रणनीतिक संबंधांना आणखी बळ देणारा एक महत्त्वाचा करार आज नवी दिल्लीत झाला. भारताचे परराष्ट्र मंत्री S. Jaishankar आणि अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री Marco Rubio यांच्या उपस्थितीत ‘क्रिटिकल मिनरल्स’ आणि ‘रेअर अर्थ’ अर्थात दुर्मिळ खनिजांच्या खाणकाम, प्रक्रिया आणि पुरवठा साखळी सुरक्षित करण्यासाठी द्विपक्षीय फ्रेमवर्क करारावर स्वाक्षऱ्या करण्यात आल्या. हा करार अशा वेळी झाला आहे, जेव्हा जगभरात सेमीकंडक्टर, इलेक्ट्रिक वाहनं, संरक्षण क्षेत्र, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), हरित ऊर्जा आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञान उद्योगांसाठी लागणाऱ्या दुर्मिळ खनिजांची मागणी झपाट्याने वाढत आहे. चीनसारख्या काही मोजक्या देशांकडे या खनिजांच्या पुरवठ्याचे मोठे नियंत्रण असल्याने अमेरिका आणि भारतासारख्या देशांनी पर्यायी आणि सुरक्षित पुरवठा साखळी निर्माण करण्यावर भर दिला आहे.
(India America News)
“भारत-अमेरिका (India – America) भागीदारीचे हे ठोस उदाहरण” – मार्को रुबिओ (Marco Rubio)
करारानंतर बोलताना मार्को रुबिओ यांनी भारत-अमेरिका संबंधांना “रणनीतिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे” असे संबोधले. त्यांनी सांगितले की, अमेरिका आणि भारत या दोन्ही देशांना दीर्घकालीन आणि विश्वासार्ह खनिज पुरवठा सुनिश्चित करणे आवश्यक आहे. रुबिओ म्हणाले की, आधुनिक नवोन्मेष आधारित अर्थव्यवस्था काही एकाच देशावर अवलंबून राहू शकत नाही. जर एखाद्या देशाकडे महत्त्वाच्या खनिजांवर मक्तेदारी असेल, तर संघर्षाच्या काळात किंवा राजकीय दबावासाठी त्याचा वापर होऊ शकतो. त्यामुळे पुरवठा साखळीचे विविधीकरण करणे ही काळाची गरज आहे.त्यांनी पुढे सांगितले की, या सहकार्याची पायाभरणी ४ फेब्रुवारी रोजी वॉशिंग्टनमध्ये आयोजित ‘क्रिटिकल मिनरल्स फोरम’मध्ये झाली होती. त्यानंतर भारताने “Pax Silica” उपक्रमात सहभाग घेतल्याने या सहकार्याला अधिक वेग मिळाला.
(QUAD) क्वाड बैठकीतही महत्त्वाचा विषय – India America News
परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी सांगितले की, क्रिटिकल मिनरल्स आणि रेअर अर्थ पुरवठा साखळीचा मुद्दा आज झालेल्या क्वाड बैठकीतही चर्चेचा केंद्रबिंदू होता. भारत, अमेरिका, जपान आणि ऑस्ट्रेलिया या क्वाड देशांसाठी हा विषय अत्यंत महत्त्वाचा असल्याचे त्यांनी नमूद केले. जयशंकर म्हणाले की, नव्या फ्रेमवर्क अंतर्गत खाणकाम, प्रक्रिया, पुनर्वापर (recycling), गुंतवणूक आणि वित्तपुरवठा यामध्ये दोन्ही देश सहकार्य वाढवतील. या करारामुळे अधिक मजबूत, टिकाऊ आणि विविधीकृत पुरवठा साखळी उभारण्यास मदत होईल.
‘रेअर अर्थ’ खनिजे इतकी महत्त्वाची का? – India America News
रेअर अर्थ आणि क्रिटिकल मिनरल्समध्ये लिथियम, कोबाल्ट, निकेल, ग्रेफाइट, नेओडिमियम यांसारख्या खनिजांचा समावेश होतो. ही खनिजे मोबाईल फोन, संगणक चिप्स, बॅटरी, सौर ऊर्जा उपकरणे, क्षेपणास्त्रे, फायटर जेट्स आणि इलेक्ट्रिक वाहनांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरली जातात. जगभरात हरित ऊर्जा आणि इलेक्ट्रिक वाहनांकडे वाढता कल पाहता या खनिजांचे महत्त्व आणखी वाढले आहे. त्यामुळे भविष्यातील आर्थिक आणि संरक्षण क्षेत्रातील स्पर्धेत या संसाधनांवर नियंत्रण असणे महत्त्वाचे मानले जात आहे.
भारतासाठी काय फायदा?
तज्ज्ञांच्या मते, या करारामुळे भारताला अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, गुंतवणूक आणि प्रक्रिया क्षमता मिळण्यास मदत होऊ शकते. भारतात दुर्मिळ खनिजांचे उत्खनन आणि प्रक्रिया उद्योग विकसित करण्यासाठी अमेरिकेची तांत्रिक मदत आणि आर्थिक सहकार्य महत्त्वाचे ठरू शकते. याशिवाय, जागतिक पुरवठा साखळीत भारताची भूमिका अधिक मजबूत होण्याची शक्यता आहे. “मेक इन इंडिया”, सेमीकंडक्टर मिशन आणि इलेक्ट्रिक वाहन उद्योगाला या सहकार्याचा मोठा फायदा होऊ शकतो.
जागतिक राजकारणात वाढते महत्त्व
अमेरिका आणि भारतातील वाढते संरक्षण, तंत्रज्ञान आणि आर्थिक सहकार्य हे इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील बदलत्या सामरिक समीकरणांचे संकेत मानले जात आहेत. चीनवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी अमेरिका विविध मित्रदेशांसोबत अशा करारांवर भर देत आहे. भारतासाठीही हा करार केवळ आर्थिक नाही, तर रणनीतिक दृष्ट्याही अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे. भविष्यातील तंत्रज्ञान आणि ऊर्जा सुरक्षेसाठी हा करार निर्णायक ठरू शकतो.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
