जम्मू-काश्मीर आणि लडाखला वर्षभर अखंड रस्ते संपर्क उपलब्ध करून देण्याच्या उद्देशाने केंद्र सरकार झोजिला (Zojila) आणि फोतुला (Fotula) या महत्त्वाच्या बोगदा प्रकल्पांना वेगाने पुढे नेत आहे. हिमालयातील अत्यंत प्रतिकूल हवामान, प्रचंड हिमवृष्टी आणि वारंवार होणाऱ्या हिमस्खलनामुळे दरवर्षी अनेक महिने बंद राहणारा श्रीनगर-लेह महामार्ग आता कायमस्वरूपी खुला ठेवण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे. या प्रकल्पांमुळे केवळ वाहतूक सुलभ होणार नाही, तर लडाखमधील पर्यटन, व्यापार, स्थानिक अर्थव्यवस्था आणि लष्करी रसद व्यवस्थेलाही मोठी चालना मिळणार आहे. हिमालयाच्या कठीण पर्वतरांगांमध्ये उभारला जात असलेला भारताचा महत्त्वाकांक्षी झोजिला बोगदा प्रकल्प आता ऐतिहासिक टप्प्यावर पोहोचला आहे. जम्मू-काश्मीरमधील सोनमर्ग परिसरात सुरू असलेल्या 13.15 किलोमीटर लांबीच्या या बोगद्याचे काम जवळपास पूर्ण झाले असून आता केवळ काही मीटरचे खोदकाम शिल्लक राहिले आहे. 9 जून रोजी या प्रकल्पातील अत्यंत महत्त्वाचा “ब्रेकथ्रू ब्लास्ट” होणार असून, त्याद्वारे दोन्ही बाजूंनी सुरू असलेले बोगद्याचे खोदकाम एकमेकांना जोडले जाईल. केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्री Nitin Gadkari यांच्या उपस्थितीत अंतिम स्फोट घडवून आणला जाण्याची शक्यता आहे. जम्मू-काश्मीर आणि लडाख यांच्यात वर्षभर अखंड संपर्क निर्माण करणाऱ्या या प्रकल्पामुळे वाहतूक, पर्यटन, व्यापार आणि संरक्षण व्यवस्थेला मोठी चालना मिळणार असून झोजिला बोगदा भारताच्या पायाभूत विकासातील एक ऐतिहासिक मैलाचा दगड ठरणार आहे.
Zojila : 11,578 फूट उंचीवर उभारला जातोय अभियांत्रिकीचा चमत्कार
(Zojila) झोजिला बोगदा हा भारतातील सर्वात महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांपैकी एक मानला जात आहे. समुद्रसपाटीपासून सुमारे 11,578 फूट उंचीवर बांधला जात असलेला हा 13.153 किलोमीटर लांबीचा मुख्य बोगदा भारतातील इतक्या उंचीवर उभारला जाणारा पहिला मोठा द्विमार्गी बोगदा ठरणार आहे. तसेच या उंचीवरील जगातील सर्वात लांब द्विमार्गी बोगद्यांपैकी एक म्हणून त्याची नोंद होणार आहे. हा बोगदा बालटाल (पश्चिम प्रवेशद्वार) ते मीनामार्ग (पूर्व प्रवेशद्वार) दरम्यान उभारला जात असून तो श्रीनगर, द्रास, कारगिल, लेह आणि संपूर्ण लडाख प्रदेशाला वर्षभर जोडून ठेवेल. सध्या झोजिला खिंडीत हिवाळ्यात मोठ्या प्रमाणात बर्फवृष्टी आणि हिमस्खलन होत असल्याने हा मार्ग साधारण सहा महिने बंद राहतो. त्यामुळे लडाखचा संपर्क देशाच्या इतर भागांपासून तुटतो. बोगदा सुरू झाल्यानंतर ही समस्या कायमची दूर होणार आहे.
प्रवासाचा वेळ तीन तासांवरून अवघ्या 15-20 मिनिटांवर
सध्या (Zojila) झोजिला खिंड ओलांडण्यासाठी हवामान अनुकूल असले तरी दोन ते तीन तास लागतात. मात्र बोगदा सुरू झाल्यानंतर हा प्रवास अवघ्या 15 ते 20 मिनिटांत पूर्ण होईल. यामुळे इंधनाची बचत, वाहतुकीचा खर्च कमी होणे आणि मालवाहतुकीचा वेग वाढणे शक्य होणार आहे.
17 किलोमीटरचे जोडरस्ते आणि पूलही तयार
बोगद्याबरोबरच सुमारे 17 किलोमीटर लांबीचे जोडरस्ते, पूल आणि ‘कट-अँड-कव्हर’ संरचना उभारण्यात आल्या आहेत. हिमस्खलनप्रवण भागांमध्ये विशेष संरक्षणात्मक संरचना तयार करण्यात आल्याने भविष्यात रस्ता बंद पडण्याचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात कमी होणार आहे. यामुळे नागरी वाहतूक आणि सामरिक संपर्क दोन्ही अधिक सुरक्षित होतील.
Zojila प्रकल्पामुळे लडाखच्या अर्थव्यवस्थेला मोठी चालना
तज्ज्ञांच्या मते, वर्षभर सुरू राहणाऱ्या संपर्कामुळे लडाखमधील पर्यटन उद्योगाला सर्वाधिक फायदा होणार आहे. सध्या हिवाळ्यात मोठ्या प्रमाणात पर्यटकांना प्रवासात अडचणी येतात. बोगदा पूर्ण झाल्यानंतर हिवाळी पर्यटन, साहसी पर्यटन आणि धार्मिक पर्यटनाला नवे आयाम मिळतील.
याशिवाय स्थानिक शेतकरी, व्यापारी आणि लघुउद्योजकांना त्यांची उत्पादने देशाच्या इतर बाजारपेठांमध्ये जलद गतीने पोहोचवता येतील. वाहतूक खर्च कमी झाल्याने वस्तूंच्या किमतींवरही सकारात्मक परिणाम होण्याची अपेक्षा आहे.
Zojila : भारतीय लष्करासाठी अत्यंत महत्त्वाचा प्रकल्प
झोजिला आणि प्रस्तावित फोतुला बोगदे हे केवळ विकासाचे प्रकल्प नसून राष्ट्रीय सुरक्षेच्या दृष्टीनेही अत्यंत महत्त्वाचे मानले जातात. लडाख हा चीन आणि पाकिस्तान सीमांच्या जवळचा संवेदनशील भाग असल्याने भारतीय लष्करासाठी वर्षभर अखंड संपर्क असणे आवश्यक आहे.
हिवाळ्यात रस्ते बंद झाल्यास सैन्य साहित्य, उपकरणे आणि जवानांची वाहतूक मर्यादित होते. बोगदे सुरू झाल्यानंतर कोणत्याही ऋतूमध्ये सैन्याची जलद हालचाल शक्य होईल. त्यामुळे सीमावर्ती भागांतील संरक्षण क्षमता अधिक मजबूत होईल.
Zojila – प्रकल्पाची सद्यस्थिती
केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, झोजिला बोगदा प्रकल्पात 13.153 किलोमीटरचा मुख्य बोगदा आणि 17.03 किलोमीटरचे जोडरस्ते यांचा समावेश आहे. प्रकल्पाची एकूण लांबी सुमारे 30 किलोमीटर असून त्यासाठी सुमारे 6,809 कोटी रुपयांचा खर्च अपेक्षित आहे. काम वेगाने सुरू असून बोगद्याचे खोदकाम अंतिम टप्प्यात पोहोचल्याची माहिती अलीकडील अहवालांमध्ये देण्यात आली आहे.
सीमावर्ती भागांच्या विकासाचा नवा अध्याय
झोजिला आणि फोतुला बोगदे पूर्ण झाल्यानंतर श्रीनगर-कारगिल-लेह मार्गाचे स्वरूप पूर्णपणे बदलणार आहे. हिमवृष्टीमुळे होणारे विलगीकरण संपुष्टात येईल, व्यापार आणि पर्यटनाला नवे बळ मिळेल, तसेच भारताच्या उत्तर सीमावर्ती भागांतील सामरिक क्षमता अधिक मजबूत होईल. त्यामुळे हे दोन्ही प्रकल्प केवळ पायाभूत सुविधा नव्हे तर लडाखच्या सर्वांगीण विकासाचा आणि राष्ट्रीय सुरक्षेचा नवा अध्याय ठरणार आहेत.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
