नवी दिल्ली : भारतीय हवाई दलाची (IAF) युद्धसज्जता आणखी मजबूत करण्याच्या दिशेने भारत सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. संरक्षण मंत्रालयाने 114 अत्याधुनिक राफेल (Rafale) लढाऊ विमानांच्या खरेदीसाठी फ्रान्स सरकारला अधिकृत लेटर ऑफ रिक्वेस्ट (LoR) पाठवले आहे. हा करार भारत आणि फ्रान्स यांच्यातील सरकार-ते-सरकार (Government-to-Government) स्वरूपात होण्याची शक्यता असून त्याची अंदाजित किंमत तब्बल 3.25 लाख कोटी रुपये असल्याचे वृत्त आहे. हा करार अंतिम झाल्यास तो भारतीय संरक्षण क्षेत्रातील सर्वात मोठ्या लष्करी खरेदी करारांपैकी एक ठरेल. सध्या भारतीय हवाई दलाकडे 36 राफेल विमाने कार्यरत असून त्यांच्या उत्कृष्ट कामगिरीमुळे आणखी राफेल विमानांची गरज अधोरेखित झाली आहे. राफेल हे फ्रान्समधील Dassault Aviation कंपनीने विकसित केलेले अत्याधुनिक बहुउद्देशीय लढाऊ विमान आहे. हवाई युद्ध, जमिनीवरील लक्ष्यांवर हल्ले, समुद्री मोहिमा आणि अण्वस्त्र वाहून नेण्याची क्षमता यामुळे ते जगातील सर्वात प्रगत फायटर जेट्सपैकी एक मानले जाते. या प्रस्तावित कराराअंतर्गत बहुतांश विमाने भारतातच तयार करण्यावर भर दिला जाऊ शकतो. त्यामुळे “मेक इन इंडिया” उपक्रमाला चालना मिळण्याबरोबरच भारतीय संरक्षण उद्योग, तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि रोजगारनिर्मितीलाही मोठा फायदा होण्याची अपेक्षा आहे. भारतीय आणि फ्रेंच संरक्षण कंपन्यांमध्ये सहकार्य वाढण्याचीही शक्यता आहे.
Rafale देईल भारीय वायू सेनेला ताकद
सध्या भारतीय हवाई दलासमोर जुन्या होत चाललेल्या मिग-21 आणि इतर काही लढाऊ विमानांच्या टप्प्याटप्प्याने निवृत्तीचे आव्हान आहे. अशा परिस्थितीत 114 नवीन राफेल विमानांची खरेदी देशाच्या हवाई संरक्षण क्षमतेत मोठी वाढ करणारी ठरणार आहे. चीन आणि पाकिस्तानकडून निर्माण होणाऱ्या संभाव्य सुरक्षाविषयक आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवरही हा निर्णय महत्त्वाचा मानला जात आहे.
- भारतीय हवाई दलाची अपेक्षित 42 स्क्वॉड्रनची ताकद सध्या त्यापेक्षा कमी आहे. नवीन (Rafale) राफेल विमाने दाखल झाल्यानंतर ही तूट भरून काढण्यास मदत होईल. तसेच अत्याधुनिक क्षेपणास्त्रे, आधुनिक रडार प्रणाली आणि इलेक्ट्रॉनिक युद्ध क्षमता यामुळे भारतीय हवाई दलाला मोठे सामरिक बळ मिळेल.
- भारत आणि फ्रान्स यांच्यातील संरक्षण सहकार्य गेल्या काही वर्षांत अधिक मजबूत झाले आहे. राफेल विमानांच्या पहिल्या तुकडीच्या यशस्वी समावेशनानंतर आता 114 नवीन विमानांच्या खरेदीचा प्रस्ताव दोन्ही देशांतील सामरिक भागीदारीला आणखी बळकटी देणारा ठरू शकतो.
- या कराराबाबत फ्रान्सकडून प्रतिसाद आल्यानंतर किंमत, तंत्रज्ञान हस्तांतरण, भारतातील उत्पादन आणि वितरणाचे वेळापत्रक यासंबंधी सविस्तर चर्चा होण्याची अपेक्षा आहे. संरक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, हा करार पूर्ण झाल्यास भारतीय हवाई दलाच्या आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेला ऐतिहासिक गती मिळू शकते.
यापूर्वीचा (Rafale) राफेल करार कोणता होता?
भारताने सप्टेंबर 2016 मध्ये फ्रान्ससोबत 36 (Rafale) राफेल लढाऊ विमानांच्या खरेदीसाठी सुमारे 7.87 अब्ज युरो (त्यावेळच्या सुमारे 59,000 कोटी रुपये) किमतीचा करार केला होता. या कराराअंतर्गत भारतीय हवाई दलाला अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे, देखभाल सुविधा, प्रशिक्षण आणि भारतासाठी विशेष सुधारणा (India-Specific Enhancements) देण्यात आल्या होत्या. पहिली राफेल विमाने 2020 मध्ये भारतात दाखल झाली आणि त्यानंतर त्यांची तैनाती अंबाला व हाशिमारा हवाई तळांवर करण्यात आली. चीन आणि पाकिस्तानच्या सीमांवरील वाढत्या सुरक्षाविषयक आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवर या विमानांनी भारतीय हवाई दलाची लढाऊ क्षमता लक्षणीयरीत्या वाढवली. आता प्रस्तावित 114 राफेल विमानांचा करार आकारमान आणि खर्च या दोन्ही बाबतीत 2016 च्या करारापेक्षा अनेक पटींनी मोठा असून, तो भारतीय हवाई दलाच्या आधुनिकीकरणातील एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
(Rafale) राफेलची भारतातील कामगिरी
2020 मध्ये सेवेत दाखल झाल्यानंतर राफेल विमानांनी अनेक महत्त्वाच्या हवाई सरावांमध्ये आणि सीमावर्ती भागांतील ऑपरेशनल तैनातीमध्ये उत्कृष्ट कामगिरी बजावली आहे. अत्याधुनिक Meteor हवा-ते-हवा क्षेपणास्त्र, SCALP क्रूझ क्षेपणास्त्र आणि प्रगत इलेक्ट्रॉनिक युद्ध प्रणालींमुळे राफेल हे भारतीय हवाई दलातील सर्वात सक्षम लढाऊ विमानांपैकी एक बनले आहे. त्यामुळेच भारतीय हवाई दलाच्या भविष्यातील गरजांसाठी राफेल हा एक प्रमुख पर्याय मानला जात आहे.
