भारताच्या नागरी विमान वाहतूक क्षेत्रात अभूतपूर्व वाढ होत असून, आगामी काळात देशाला मोठ्या प्रमाणावर प्रशिक्षित (Pilot) पायलट्सची आवश्यकता भासणार आहे. केंद्रीय नागरी विमान वाहतूक मंत्री राम मोहन नायडू किंजरापू यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, भारतात पुढील दहा वर्षांत नव्याने दाखल होणाऱ्या विमानांसाठी 30,000 हून अधिक पायलट्सची आवश्यकता असेल. ही वाढती गरज लक्षात घेऊन केंद्र सरकारने देशातील विमान प्रशिक्षण सुविधांचा विस्तार करण्यासाठी महत्त्वाचा निर्णय घेतला असून एअरपोर्ट्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया (AAI) च्या सात विमानतळांवर 11 नवीन फ्लाइंग ट्रेनिंग ऑर्गनायझेशन्स (FTOs) सुरू करण्यासाठी लेटर ऑफ इंटेंट (LoI) जारी केले आहेत. दिल्लीत आयोजित कार्यक्रमात मंत्री राम मोहन नायडू यांनी सांगितले की, (Pilot) पायलट होण्याची इच्छा असलेल्या विद्यार्थ्यांना दर्जेदार प्रशिक्षण देशातच उपलब्ध व्हावे, यासाठी सरकारने सात AAI विमानतळांवर 11 नवीन फ्लाइंग ट्रेनिंग ऑर्गनायझेशन्सना मंजुरी दिली आहे. या संस्थांमुळे प्रशिक्षणाची क्षमता वाढेल, प्रतीक्षा कालावधी कमी होईल आणि अधिकाधिक विद्यार्थ्यांना आधुनिक विमान प्रशिक्षण मिळू शकेल.
सध्या देशात Pilot साठी 63 फ्लाइंग ट्रेनिंग बेस कार्यरत
मंत्र्यांनी सांगितले की, भारतात सध्या 41 फ्लाइंग ट्रेनिंग ऑर्गनायझेशन्स कार्यरत असून त्या 63 फ्लाइंग ट्रेनिंग बेसद्वारे विद्यार्थ्यांना ( Pilot ) पायलट प्रशिक्षण देत आहेत. मात्र, नागरी विमान वाहतूक क्षेत्राचा झपाट्याने होत असलेला विस्तार लक्षात घेता ही क्षमता भविष्यात अपुरी ठरू शकते. त्यामुळे नवीन प्रशिक्षण केंद्रे सुरू करणे ही काळाची गरज असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
पुढील पाच वर्षांत 500 नवीन विमाने ताफ्यात
भारतातील विमान कंपन्या मोठ्या प्रमाणावर नवीन विमानांची खरेदी करत आहेत. मंत्र्यांच्या भारतातील नागरी विमान वाहतूक क्षेत्र अभूतपूर्व वेगाने विस्तारत असून, देशातील प्रमुख विमान कंपन्यांनी शेकडो नवीन विमानांची खरेदी करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर ऑर्डर्स दिल्या आहेत. केंद्रीय नागरी विमान वाहतूक मंत्री राम मोहन नायडू किंजरापू यांच्या माहितीनुसार, पुढील पाच वर्षांत भारतीय विमान ताफ्यात सुमारे 500 नवीन विमाने दाखल होणार आहेत. या वाढीमुळे देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय हवाई सेवांचे जाळे अधिक व्यापक होणार असून, नवीन मार्ग, वाढीव उड्डाणे आणि प्रवाशांसाठी अधिक सुविधा उपलब्ध होतील. भारत जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या नागरी विमान वाहतूक बाजारपेठांपैकी एक म्हणून उदयास येत आहे. वाढत्या प्रवासी संख्येला, प्रादेशिक हवाई संपर्क योजनेला (UDAN) आणि विमान कंपन्यांच्या विस्तार योजनांना गती देण्यासाठी आधुनिक विमानतळ, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि प्रशिक्षित मनुष्यबळाची गरजही मोठ्या प्रमाणात वाढणार आहे. या नव्या विमानांच्या सुरक्षित आणि अखंड संचालनासाठी प्रत्येक विमानामागे सरासरी 20 ते 30 प्रशिक्षित (Pilot) पायलट्स आवश्यक असतात. त्यामुळे पुढील दशकात 30,000 हून अधिक नवीन पायलट्सची मागणी निर्माण होण्याची शक्यता असून, फ्लाइंग ट्रेनिंग ऑर्गनायझेशन्स (FTOs) चा विस्तार, अत्याधुनिक प्रशिक्षण सुविधा आणि कुशल वैमानिक तयार करणे हे भारताच्या विमान वाहतूक क्षेत्राच्या भविष्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे. ही वाढ केवळ विमान उद्योगापुरती मर्यादित नसून विमान देखभाल (MRO), एअर ट्रॅफिक कंट्रोल, विमानतळ व्यवस्थापन, केबिन क्रू, ग्राउंड स्टाफ आणि विमाननाशी संबंधित इतर अनेक क्षेत्रांमध्येही मोठ्या प्रमाणावर रोजगाराच्या संधी निर्माण करणारी ठरणार आहे.
2047 पर्यंत 3,000 पेक्षा अधिक विमानांचे लक्ष्य त्यामुळे येणाऱ्या काळात प्रशिक्षित Pilot ची मागणी वाढणार
भारताने विकसित राष्ट्राच्या दिशेने वाटचाल करत असताना नागरी विमान वाहतूक क्षेत्रासाठीही मोठी उद्दिष्टे निश्चित करण्यात आली आहेत. सध्या देशात सुमारे 860 विमाने कार्यरत आहेत. मात्र, 2047 पर्यंत हा आकडा 3,000 पेक्षा अधिक विमानांपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. यामुळे भारत जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या विमान वाहतूक बाजारपेठांपैकी एक ठरणार आहे.
भारतीय विमान कंपन्यांच्या विमान खरेदीचा विक्रमी आकडा; कोणत्या कंपनीने किती विमानांची ऑर्डर दिली?
भारतातील नागरी विमान वाहतूक क्षेत्रातील झपाट्याने वाढ लक्षात घेऊन देशातील प्रमुख विमान कंपन्यांनी जगातील अग्रगण्य विमान उत्पादक कंपन्या एअरबस (Airbus) आणि बोईंग (Boeing) यांच्याकडे मोठ्या प्रमाणावर नवीन विमानांची ऑर्डर दिली आहे. उपलब्ध अधिकृत माहितीनुसार, इंडिगो (IndiGo) ने एअरबसकडे एकूण 970 विमानांची ऑर्डर नोंदवली आहे. यामध्ये 2023 मध्ये दिलेली 500 एअरबस A320 फॅमिली विमानांची विक्रमी ऑर्डर आणि यापूर्वीच्या सुमारे 470 विमानांच्या ऑर्डरचा समावेश आहे. ही जगातील सर्वात मोठ्या व्यावसायिक विमान खरेदींपैकी एक मानली जाते.
दुसरीकडे, एअर इंडिया समूहाने (Air India Group) 2023 मध्ये इतिहासातील सर्वात मोठ्या विमान खरेदींपैकी एक करत 470 विमानांची ऑर्डर दिली होती. यामध्ये 250 विमाने एअरबसकडून (210 A320neo आणि 40 A350) तर 220 विमाने बोईंगकडून (190 B737 MAX, 20 B787 Dreamliner आणि 10 B777X) घेण्याचा करार करण्यात आला. त्यानंतर 2024 मध्ये एअर इंडियाने आपल्या विस्तार योजनेचा पुढील टप्पा जाहीर करत अतिरिक्त 100 एअरबस A320neo फॅमिली विमानांची ऑर्डर दिली. त्यामुळे एअर इंडिया समूहाच्या एकूण नव्या विमानांच्या ऑर्डरची संख्या 570 वर पोहोचली आहे.
याशिवाय, अकासा एअर (Akasa Air) ने बोईंगकडे 226 बोईंग 737 MAX विमानांची ऑर्डर दिली असून, भविष्यातील देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय विस्तारासाठी ही गुंतवणूक महत्त्वाची मानली जाते. त्यामुळे सध्या भारतीय विमान कंपन्यांनी मिळून 1,700 हून अधिक नवीन विमानांच्या खरेदीचे करार केले आहेत. या विक्रमी ऑर्डर्समुळे भारत पुढील दोन दशकांत जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या विमान वाहतूक बाजारपेठांपैकी एक बनण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे.
भारतीय विमान कंपन्यांच्या प्रमुख विमान ऑर्डर्स (सांख्यिकीय माहिती)
| विमान कंपनी | विमान उत्पादक | ऑर्डर केलेली विमाने |
| इंडिगो (IndiGo) | एअरबस | 970 |
| एअर इंडिया समूह | एअरबस + बोईंग | 570 |
| अकासा एअर | बोईंग | 226 |
| एकूण (प्रमुख कंपन्या) | — | 1,766+ |
या विक्रमी विमान खरेदीमुळे केवळ विमान कंपन्यांचा विस्तार होणार नाही, तर हजारो नवीन (Pilot) पायलट्स, केबिन क्रू, विमान अभियंते, MRO तज्ज्ञ, एअर ट्रॅफिक कंट्रोल कर्मचारी आणि विमानतळ व्यवस्थापनाशी संबंधित कुशल मनुष्यबळाची मागणीही मोठ्या प्रमाणात वाढणार आहे. भारत सरकारने फ्लाइंग ट्रेनिंग ऑर्गनायझेशन्स (FTOs) चा विस्तार करण्याचा घेतलेला निर्णय हा याच वाढत्या गरजेची पूर्तता करण्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.
प्रत्येक विमानासाठी 20 ते 30 पायलट्सची आवश्यकता
विमान कंपन्यांमध्ये प्रत्येक विमानाचे 24×7 सुरक्षित आणि नियमानुसार संचालन करण्यासाठी अनेक शिफ्टमध्ये (Pilot) पायलट्सची आवश्यकता असते. मंत्र्यांच्या मते, प्रत्येक विमानासाठी सरासरी 20 ते 30 पायलट्स आवश्यक असतात. त्यामुळे हजारो नवीन विमानांच्या समावेशानंतर पायलट्सची मागणी प्रचंड वाढणार आहे.
पुढील 10 वर्षांत 30,000 पेक्षा अधिक पायलट्सची गरज
सरकारच्या अंदाजानुसार, नव्या विमानांच्या ताफ्यासाठी पुढील दहा वर्षांत 30,000 हून अधिक प्रशिक्षित पायलट्स आवश्यक असतील. त्यामुळे फ्लाइंग ट्रेनिंग संस्थांचा विस्तार, आधुनिक प्रशिक्षण सुविधा, प्रशिक्षकांची उपलब्धता आणि गुणवत्तापूर्ण प्रशिक्षण यावर विशेष भर दिला जाणार आहे. यामुळे भारतीय विद्यार्थ्यांना परदेशात जाण्याऐवजी देशातच जागतिक दर्जाचे पायलट प्रशिक्षण घेण्याची संधी मिळू शकते.
तरुणांसाठी करिअरच्या मोठ्या संधी
नागरी विमान वाहतूक क्षेत्राच्या वेगवान विस्तारामुळे (Pilot) पायलट हा व्यवसाय आगामी दशकात सर्वाधिक मागणी असलेल्या करिअरपैकी एक ठरण्याची शक्यता आहे. विमान कंपन्यांचा वाढता ताफा, नवीन विमानतळ, प्रादेशिक हवाई संपर्क योजना आणि वाढती प्रवासी संख्या यामुळे प्रशिक्षित पायलट्सबरोबरच फ्लाइट इन्स्ट्रक्टर, एअरक्राफ्ट मेंटेनन्स, एअर ट्रॅफिक मॅनेजमेंट आणि इतर विमानन क्षेत्रातील रोजगाराच्या संधीही मोठ्या प्रमाणावर वाढण्याची अपेक्षा आहे.
भारताच्या विमानन क्षेत्राला नवी दिशा
11 नवीन फ्लाइंग ट्रेनिंग ऑर्गनायझेशन्सना मंजुरी देण्याचा निर्णय हा केवळ प्रशिक्षण सुविधांचा विस्तार नसून भारताच्या भविष्यातील विमानन क्षेत्रासाठी मनुष्यबळ तयार करण्याच्या दिशेने उचललेले महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे. आगामी काळात देशात वाढणाऱ्या विमान ताफ्याला सक्षम, प्रशिक्षित आणि कुशल (Pilot) पायलट्स उपलब्ध करून देण्यासाठी हा निर्णय अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
