नवी दिल्ली, २७ ऑगस्ट २०२६ : भारताच्या क्रीडा क्षेत्राला नवी दिशा देण्यासाठी आणि २०३६ च्या (Olympics) ऑलिम्पिकसाठी सक्षम खेळाडूंची फळी तयार करण्याच्या उद्देशाने केंद्र सरकारने दीर्घकालीन तयारीला सुरुवात केली आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आज ‘खेलो इंडिया संवाद – खेल की बात, प्रधानमंत्री मोदी के साथ’ या कार्यक्रमाला व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे संबोधित करताना ५ ते १५ वर्षे वयोगटातील मुलांमधील क्रीडा गुणवत्ता शोधण्यासाठी देशव्यापी टॅलेंट हंट अभियान राबविण्याची भूमिका स्पष्ट केली. मोदी यांनी सांगितले की, २०३६ मध्ये भारताला ऑलिम्पिकमध्ये सहभागी होणारे खेळाडू आजच्या ५, १० किंवा १५ वर्षांच्या वयोगटातून तयार करावे लागतील. त्यामुळे केवळ मुलाची क्रीडेत रुची आहे का, एवढे पाहणे पुरेसे नसून त्याची शारीरिक क्षमता, नैसर्गिक कौशल्य आणि कोणत्या खेळासाठी तो अधिक योग्य आहे, याचे वैज्ञानिक पद्धतीने मूल्यांकन करून त्यानुसार प्रशिक्षण देण्यावर भर दिला जाणार आहे.
Olympics 2036 : ५ ते १५ वर्षांच्या मुलांचा देशव्यापी टॅलेंट हंट
१५ ऑगस्ट रोजी लाल किल्ल्यावरून केलेल्या स्वातंत्र्यदिनाच्या भाषणात पंतप्रधान मोदी यांनी या अभियानाची घोषणा केली होती. देशातील गावे, शहरे आणि शाळांमधून ५ ते १५ वर्षांच्या मुलांमधील क्रीडा प्रतिभा शोधली जाईल, असे त्यांनी सांगितले होते. निवड झालेल्या मुलांच्या क्षमतांचे मूल्यांकन करून त्यांना योग्य खेळाची निवड, विशेष प्रशिक्षण आणि पुढील स्तरावरील क्रीडा विकासासाठी आवश्यक संधी उपलब्ध करून देण्याचा सरकारचा प्रयत्न असेल. मुलींच्या सहभागावरही विशेष लक्ष देण्याचे मोदी यांनी स्पष्ट केले आहे.
“मुलाची आवडच नव्हे, तर क्षमता पाहून खेळ निवडला जाईल”
आजच्या ‘खेलो इंडिया संवाद’मध्ये मोदी यांनी या संकल्पनेचा अधिक विस्तार केला. एखाद्या मुलाला एखादा खेळ आवडतो म्हणून त्याच खेळात त्याला प्रशिक्षण देण्याऐवजी त्या मुलाची शारीरिक रचना, क्षमता, फिटनेस आणि नैसर्गिक कौशल्य कोणत्या खेळासाठी योग्य आहे, हे तपासले पाहिजे, असा त्यांचा भर होता. यामुळे भारताला भविष्यात केवळ लोकप्रिय खेळांमध्येच नव्हे, तर सध्या भारताची उपस्थिती कमी असलेल्या ऑलिम्पिक क्रीडा प्रकारांमध्येही सक्षम खेळाडू निर्माण करता येतील.
(Olympics) ऑलिम्पिकच्या अधिकाधिक क्रीडा प्रकारांमध्ये भारताचा सहभाग आवश्यक
भारताची (Olympics) ऑलिम्पिक कामगिरी सुधारण्यासाठी अधिकाधिक क्रीडा प्रकारांमध्ये सहभागी होणे आवश्यक आहे, असे मोदी यांनी अधोरेखित केले. पॅरिस २०२४ ऑलिम्पिकमध्ये भारताने ३२ क्रीडा प्रकारांपैकी १६ प्रकारांत सहभाग घेतला होता. मोदी यांनी याकडे लक्ष वेधत सांगितले की, ऑलिम्पिकमधील मोठ्या संख्येने पदकांसाठीच्या स्पर्धांमध्ये भारताची उपस्थितीच नसते. त्यामुळे पदकतालिका सुधारायची असेल तर सध्या भारताचा सहभाग नसलेल्या किंवा मर्यादित असलेल्या क्रीडा प्रकारांमध्येही खेळाडू तयार करणे गरजेचे आहे.
कोणत्या खेळांकडे लक्ष वाढू शकते?
भारताची भौगोलिक आणि नैसर्गिक विविधता लक्षात घेऊन जलक्रीडा, विंटर स्पोर्ट्स, स्पोर्ट्स क्लाइंबिंग, सर्फिंग यांसारख्या तुलनेने नव्या किंवा कमी प्रतिनिधित्व असलेल्या क्रीडा प्रकारांमध्येही क्षमता विकसित करण्यावर भर दिला जात आहे.
Olympics २०३६ साठी आजपासूनच तयारी
भारताने २०३६ च्या (Olympics) ऑलिम्पिकचे यजमानपद मिळवण्याची महत्त्वाकांक्षा व्यक्त केली आहे. त्यामुळे सरकारच्या मते, २०३६ साठीची तयारी शेवटच्या काही वर्षांत सुरू करून चालणार नाही. आजपासून पुढील दशकभर सातत्यपूर्ण नियोजन, प्रतिभा शोध, प्रशिक्षण आणि क्रीडा पायाभूत सुविधा उभारणे आवश्यक आहे. केंद्रीय युवा व्यवहार व क्रीडा मंत्री मन्सुख मांडविया यांनी २० ऑगस्ट रोजी भारतीय क्रीडा प्राधिकरणाच्या (SAI) ६३व्या गव्हर्निंग बॉडी बैठकीतही याच दिशेने तातडीने काम करण्याचे निर्देश दिले होते. त्यांनी राज्य व जिल्हास्तरावर चांगली कामगिरी करणाऱ्या खेळाडूंची ओळख करून त्यांची पुढील क्षमतेनुसार मॅपिंग करण्याची दोन टप्प्यांची प्रक्रिया सुचवली.
शाळा, जिल्हे आणि महाविद्यालयांपासून प्रतिभा शोध
मांडविया यांच्या मते, टॅलेंट आयडेंटिफिकेशनची प्रक्रिया केवळ मोठ्या शहरांपुरती मर्यादित न राहता शाळा, जिल्हे आणि महाविद्यालयांपर्यंत पोहोचली पाहिजे. निवड झालेल्या खेळाडूंचा एक व्यापक ‘टॅलेंट रिपॉझिटरी’ तयार करून त्यातून खेळाडूंना क्रीडा शाळा आणि उच्चस्तरीय प्रशिक्षण व्यवस्थेशी जोडण्याची कल्पना मांडण्यात आली आहे.
सरकारी यंत्रणेसोबत खासगी क्षेत्राचीही भूमिका
Olympics २०३६ साठी मोठ्या प्रमाणावर खेळाडू तयार करण्यासाठी केवळ सरकारी क्रीडा केंद्रे पुरेशी ठरणार नाहीत. त्यामुळे Public-Private Partnership (PPP) मॉडेलचा विस्तार करण्यावरही सरकारचा भर आहे. राज्य व जिल्हास्तरावरील टॅलेंट हंटमधून निवडलेल्या खेळाडूंना योग्य खासगी क्रीडा अकादमीमध्ये विशेष प्रशिक्षणासाठी पाठवण्याचा मार्ग विकसित केला जाऊ शकतो. कॉर्पोरेट क्षेत्राने CSRच्या माध्यमातून क्रीडा विकासात अधिक योगदान द्यावे, असेही मांडविया यांनी म्हटले आहे.
प्रशिक्षकांच्या गुणवत्तेसाठी ‘National Coach Accreditation Board’
क्रीडा प्रतिभा शोधल्यानंतर त्या खेळाडूंना दर्जेदार प्रशिक्षण देणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. यासाठी SAIच्या गव्हर्निंग बॉडीने National Coach Accreditation Board (NCAB) स्थापन करण्यास मंजुरी दिली आहे. या मंडळाच्या माध्यमातून प्रशिक्षकांच्या मान्यतेसाठी आणि त्यांच्या विकासासाठी अधिक संरचित व्यवस्था निर्माण करण्याचे उद्दिष्ट आहे. ही व्यवस्था पुनर्रचित ‘खेलो इंडिया’ योजनेचा महत्त्वाचा भाग असेल.
१,५०० हून अधिक शैक्षणिक संस्थांमध्ये ‘खेलो इंडिया संवाद’
२७ ऑगस्टच्या ‘खेलो इंडिया संवाद’ची व्याप्तीही मोठी आहे. राष्ट्रीय क्रीडा दिन २०२६ निमित्त आयोजित या उपक्रमात देशभरातील १,५०० हून अधिक शैक्षणिक संस्थांचा सहभाग आहे. IIT, IIM, NIT, AIIMS, प्रमुख वैद्यकीय महाविद्यालये आणि विद्यापीठांचाही यात समावेश आहे. या कार्यक्रमात युवा, खेळाडू आणि धोरणकर्त्यांना एकाच व्यासपीठावर आणण्यात आले आहे. तरुणांना क्रीडा क्षेत्रातील आपले अनुभव, कल्पना आणि भविष्यातील अपेक्षा मांडण्याची संधी देण्यात आली.
‘युवा संवाद’चे पाच प्रमुख विषय
‘खेलो इंडिया संवाद’मध्ये तरुणांशी संबंधित चर्चेसाठी पाच प्रमुख विषय ठेवण्यात आले आहेत—
- क्रीडा आणि क्रीडा परिसंस्था
- २०३६ ऑलिम्पिकची तयारी व ऑलिम्पिक महत्त्वाकांक्षा
- युवा नेतृत्व
- विकसित भारत
- नशामुक्त युवा
यातून क्रीडा क्षेत्राला केवळ पदक मिळवण्याचे माध्यम न मानता युवा विकास, शिस्त, फिटनेस, स्वयंसेवा आणि राष्ट्रनिर्माणाशी जोडण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
दिग्गज खेळाडूंचाही तरुणांशी संवाद
या उपक्रमात देशातील अनेक नामांकित खेळाडू आणि ऑलिम्पिक पदकविजेत्यांचा सहभाग आहे. दीपा कर्माकर, सायना नेहवाल, गगन नारंग, पी. आर. श्रीजेश, मेरी कोम, बायचुंग भुतिया, पुलेला गोपीचंद, अंजू बॉबी जॉर्ज, कर्णम मल्लेश्वरी, मीराबाई चानू आणि पी. टी. उषा यांच्यासह इतर प्रमुख क्रिकेटपटू तरुणांशी संवाद साधणार आहेत. त्यांच्या अनुभवातून नवोदित खेळाडूंना प्रशिक्षण, संघर्ष, अपयश आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील स्पर्धेबाबत मार्गदर्शन मिळणार आहे.
पदकांपलीकडे ‘राष्ट्रनिर्माणासाठी क्रीडा’चा विचार
पंतप्रधान मोदी यांनी स्पष्ट केले आहे की भारताची क्रीडा महत्त्वाकांक्षा केवळ ऑलिम्पिक पदकतालिकेत स्थान सुधारण्यापुरती मर्यादित नाही. क्रीडा आणि युवा शक्तीचा उपयोग विकसित भारताच्या निर्मितीसाठी करण्याचा व्यापक दृष्टिकोन त्यामागे आहे. १५ ऑगस्टच्या भाषणातही त्यांनी भारताच्या क्रीडा परिसंस्थेत TOPS, खेलो इंडिया गेम्स, युनिव्हर्सिटी गेम्स, विंटर गेम्स, बीच गेम्स, क्रीडा पायाभूत सुविधा, प्रशिक्षण, स्पोर्ट्स मेडिसिन आणि स्पोर्ट्स न्यूट्रिशन यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये होत असलेल्या प्रगतीचा उल्लेख केला होता.
(Olympics) २०३६ ऑलिम्पिकसाठी ‘आजच्या मुलांमध्ये’ भविष्यातील चॅम्पियन शोधण्याचा प्रयत्न
एकूणच, मोदींच्या आजच्या संदेशाचा केंद्रबिंदू स्पष्ट आहे—२०३६ मध्ये ऑलिम्पिकमध्ये पदकांसाठी लढणारे खेळाडू अचानक तयार होणार नाहीत; त्यांची तयारी आजपासून सुरू करावी लागेल. ५ ते १५ वर्षांच्या मुलांमध्ये लपलेली क्रीडा प्रतिभा शोधणे, त्यांची वैज्ञानिक पद्धतीने चाचणी करणे, योग्य क्रीडा प्रकार निवडणे, विशेष प्रशिक्षण देणे, प्रशिक्षकांची गुणवत्ता वाढवणे आणि सरकारी-खासगी भागीदारीतून प्रशिक्षण व्यवस्था मजबूत करणे, या सर्व बाबी एकत्रितपणे भारताच्या दीर्घकालीन क्रीडा धोरणाचा भाग बनत आहेत. जर ही व्यवस्था प्रभावीपणे राबवली गेली, तर २०३६ च्या (Olympics) ऑलिम्पिकसाठी भारताची खेळाडूंची ‘पाइपलाइन’ अधिक व्यापक आणि मजबूत होण्याची शक्यता आहे.
महत्त्वाचे: २०३६ (Olympics) ऑलिम्पिकचे यजमानपद भारताला निश्चित मिळाले आहे असे म्हणणे योग्य ठरणार नाही. सध्या भारताने २०३६ ऑलिम्पिकच्या यजमानपदासाठी आपली महत्त्वाकांक्षा व्यक्त केली असून, पंतप्रधानांनी भारताला या स्पर्धेचे आयोजन करण्यासाठी मजबूत दावेदार म्हणून पुढे नेण्याचा संकल्प व्यक्त केला आहे.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
