” (Gurunanak) गुरु नानक देवजींच्या जीवनातील सत्य आणि प्रकाश”

Gurunanak- गुरुनानक जयंती हे शीख धर्माचे एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि पवित्र पर्व आहे. कार्तिक पौर्णिमेच्या दिवशी गुरुनानक देव यांची जयंती साजरी केली जाते, ज्यामुळे या दिवशी शीख धर्माच्या तत्त्वज्ञान आणि गुरुनानक देवांच्या अमूल्य शिक्षांचा आदर व्यक्त केला जातो. गुरुनानक देव हे समाजातील समता, मानवतेचा आणि शांतीचा संदेश देणारे महान संत होते. त्यांनी दिलेल्या संदेशांनी लाखो लोकांना मार्गदर्शन केले आणि आजही त्यांचे विचार लोकांच्या जीवनात एक प्रकाश म्हणून कार्यरत आहेत. या विशेष दिवशी भारतभर विविध धार्मिक कार्यक्रम, शबद कीर्तन, आणि लंगर सेवा यांचे आयोजन करण्यात येते, ज्यात सर्व जातीधर्मांच्या लोकांना एकत्र येण्याचे आणि मानवतेची पूजा करण्याचे अविस्मरणीय अनुभव मिळतात.

(Gurunanak) गुरुनानक जयंतीचे उत्सवी स्वरूप–

(Gurunanak) गुरुनानक जयंती / गुरुपूरब या उत्सवी दिवशी पहाटेपासूनच गुरुद्वारांमध्ये विविध कार्यक्रमांना प्रारंभ होतो. या दिवसाच्या पहाटेला “अमृत वेला” असे म्हटले जाते, कारण यावेळी विशेष प्रार्थना आणि भक्तिमय कीर्तनाचे आयोजन होते. गुरुद्वारांमध्ये कथा-कीर्तनांनी वातावरण भक्तिभावाने भरून जाते.

लंगरची व्यवस्था हा या उत्सवाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे, ज्यामागे सर्वांमध्ये समानतेचा संदेश आहे. येथे सर्व जाती-धर्मांचे लोक एकत्र येऊन प्रसाद ग्रहण करतात आणि मानवतेचा आदर्श उभा करतात. संध्याकाळी पुन्हा विशेष प्रार्थना केली जाते आणि लहान मुलांच्या विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांनी वातावरण अधिक रंगतदार होते.

मध्यरात्री गुरुनानक यांच्या जन्मउत्सवाच्या निमित्ताने विशेष प्रार्थना केल्या जातात

सर्व प्रथम परमात्म्याने एक प्रकाश तयार केला नंतर त्या प्रकाशातून विश्वातील सर्व पदार्थांची निर्मिती झाली म्हणून जगातील सर्व लोक परमेश्वराचेच बंदे आहेत !

गुरुनानक देव

(Gurunanak) जन्म आणि बाल्यावस्था

(Gurunanakdev) गुरुनानकजींचा जन्म १४६९ साली लाहोरजवळील तलवंडी गावात एका साध्या पण धार्मिक हिंदू कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील, काळूराम पटवारी, हे सरकारी नोकरीत पटवारी पदावर होते, तसेच एक कुशल शेतकरीही होते. गुरुनानकांच्या बालपणातील अद्भुत कथा आजही लोकांच्या मनात ताज्या आहेत. सर्वसामान्यपणे नवजात बालके जन्मल्यानंतर रडायला लागतात, पण नानकजी जन्मल्यावर हसत होते, ही एक अपूर्व घटना होती.

बालपणी एकदा नानकजींचा सामना एका सर्पाशी झाला; मात्र सापाने त्यांना दंश करण्याऐवजी त्यांच्या डोक्यावर सावली धरली. बालपणापासूनच नानकजी इतर मुलांप्रमाणे खेळण्यात रमणारे नव्हते. त्यांचा ओढ आध्यात्मिकतेकडे होता. त्यांना भजन-कीर्तनात, भक्तिमय गाण्यांत अपार आनंद मिळत असे. शिक्षणाच्या दृष्टीने ते फार शिकले नव्हते, पण त्यांचे आंतरिक ज्ञान खरोखरच गूढ व अपार होते.

शिक्षण घेण्यास सुरुवात केल्यावर त्यांनी पुस्तकात नाही, तर त्या अक्षरांतच परमात्म्याच्या अस्तित्वाचे गूढ सामावलेले आहे असे अनुभवले. नानकजी अनेकदा एकटेच जंगलात जात आणि तिथे ध्यानात मग्न होत. त्या वेळच्या प्रवासात त्यांची भेट अनेक ज्ञानी महात्म्यांशी होत असे. हे महात्मे त्यांना आध्यात्मिकतेचे गूढ उलगडून सांगत आणि त्यांना एका उच्च आध्यात्मिक प्रवासाची दिशा दाखवत.

एकदा धार्मिक विधींच्या प्रसंगी, जेव्हा गुरुनानकजींना जानवे धारण करण्याचा संस्कार होत होता, तेव्हा त्यांनी उपस्थित पंडितांना एक गूढ उपदेश दिला. ते म्हणाले, “दयेचा कापूस घेऊन संतोषाचे धागे विणावे, त्याला सत्याची गुंडाळी करावी आणि संयमाने संस्कारित करावे; असेच जानवे मला हवे आहे—जे न तुटेल, न मळेल, न जळेल. असा अर्थ जो समजेल, तोच खरा धन्य.” गुरुनानकजी अनेकदा आध्यात्मात इतके तल्लीन होत की त्यांना भूक, तहान जाणवत नसे. यामुळे त्यांच्या आई-वडिलांना काळजी वाटू लागली. त्यांना असेही वाटले की त्यांच्या मुलाला काही शारीरिक व्याधी तर नाही. त्यांनी नानकजींना वैद्याकडे नेले आणि औषध घेण्याचा सल्ला दिला. त्यावर नानकजी म्हणाले, “वैद्य माझा इलाज करण्यास आला आहे, पण त्याला कसे कळणार की माझी वेदना हृदयात आहे?”

गुरुनानक (Gurunanak) त्यांच्या समकालीन समाज आणि अध्यात्म

Gurunanak- गुरुनानकजींमध्ये बाल्यापासूनच सत्य, अहिंसा, संयम यांसारखे गुण स्वाभाविकपणे दिसत होते. ते सांसारिक मोहापासून दूर होते, पण इतर साधू-संतांप्रमाणे संसाराचा त्याग केला नाही किंवा त्याची निंदा कधी केली नाही. आजच्या भारतीय समाजात संतत्व हे घरगुती जीवन सोडून उंच पर्वतांवर किंवा जंगलात जाण्यात मानले जाते. परंतु गुरुनानकजींच्या मते, खरे ज्ञान समाजातूनच घेतले पाहिजे, कारण एक ज्ञानी व्यक्ती समाजात राहूनच शिकत असतो.

त्यांच्या विचारानुसार, विशेष ज्ञान किंवा शक्ती मिळाल्यानंतर ते समाजहितासाठीच वापरले पाहिजे. जंगलात जाऊन एकांतवास करणं, हे कर्तव्यापासून दूर जाण्याप्रमाणे आहे. त्यांनी स्पष्ट सांगितले की, भगवे कपडे, दंड, भस्म किंवा शंख हे बाह्य उपकरणे आहेत; खरा योग हा मायेत राहूनही त्यापासून अलिप्त राहण्यात आहे. प्रलोभनांपासून दूर राहून त्यागी होणे, याला त्याग म्हणता येत नाही.

रामकृष्ण परमहंस यांचे उदाहरण इथे उपयुक्त ठरते. त्यांच्या तरुण वयात विवाह झाला, परंतु जरी पत्नी जवळ असली तरी रामकृष्णांच्या मनात विकार कधीही निर्माण झाले नाहीत. एका काळात नारीला पुरुषाच्या आध्यात्मिकतेसाठी विघ्न मानले जात होते, पण गुरुनानकजींनी नारीविरोधी विचार मांडले नाहीत. उलट, त्यांनी स्त्रीशक्तीचा आदर केला. त्यांच्या मते, पतीवर प्रेम करणारी, मृदू बोलणारी आणि समर्पणाने व्यवहार करणारी स्त्री धन्य आहे.

गुरुनानकजींनी कधीही योग किंवा वैराग्याच्या नावाखाली गृहस्त जीवन सोडण्याचा उपदेश केला नाही. त्याऐवजी त्यांनी प्रत्येक व्यक्तीला कर्मवीर बनण्याची प्रेरणा दिली. त्यांच्यानुसार, आदर्श व्यक्ती ती आहे जी परिश्रम करून धन कमावते आणि त्याचा वापर समाजसेवेसाठी करते.

(Gurunanak) नानकदेव यांचा विवाह

(Gurunanak) गुरुनानकजींच्या परिवाराच्या आग्रहाखातर त्यांच्या वयाच्या अठराव्या वर्षी त्यांचा विवाह झाला. विवाहानंतरही त्यांची अध्यात्माची ओढ तशीच राहिली. ते बर्‍याचदा साधू-संतांच्या संगतीत रममाण होत, कित्येक दिवस घर सोडून जात आणि परतायचेच नाहीत, ज्यामुळे त्यांची पत्नी दुःखी होई. हे पाहून त्यांच्या मोठ्या बहिणीने त्यांना प्रेमाने समजावले, “भाऊ, आता तू घरगृहस्तीवाला झालास, आता घरात स्थिरता आणून वंशवृद्धी करून कुटुंबाचा आनंद वाढव.” या बहिणीच्या प्रेमळ शब्दांनी गुरुनानकजी घरात स्थिरावले. काही वर्षांनी त्यांना दोन पुत्र झाले – श्रीचंद आणि लक्ष्मीचंद. श्रीचंद पुढे जाऊन सिख धर्मातील ‘उदासी’ पंथाचे संस्थापक झाले, तर लक्ष्मीचंदने कुटुंबाची जबाबदारी सांभाळली.

यांनतर गुरुनानकजींनी वडिलोपार्जित संपत्ती या दोघा मुलांमध्ये वाटून दिली आणि स्वतः त्या संपत्तीपासून अलिप्त राहिले. हेच आपल्या अनेक संतांच्या बाबतीत दिसून येते – जसे संत तुकारामांनीही आपली संपत्ती गरजवंतांना दान केली आणि संसारातील अडचणींना सामोरे गेले. गुरुनानकजींचेही असाच दृष्टिकोन होता.

एकदा त्यांच्या वडिलांनी त्यांना शेतात पिकांची राखण करायला पाठवले, पण ते पक्ष्यांना बोलावून म्हणाले, “रामाचेच चिमणे, रामाचेच शेत—भरभर पेट,” आणि पक्ष्यांना दाणे खायला दिले. त्यामुळे वडिलांनी त्यांना शेतात पाठवणेच बंद केले. नंतर व्यवसायासाठी काही पैसे दिले, पण नानकजींनी ते उपाशी-गरिबांवर खर्च केले, कारण त्यांच्या मते हाच सर्वात ‘लाभदायक व्यवसाय’ होता. वडिलांनी त्यांना यावरुन खूप रागावून मार दिला, पण त्यांची मोठी बहिण मध्यस्तीला आली, तिने नानकजींना आपल्यासोबत सासरवाडीला नेले आणि तेथे एका नवाबाच्या मोदीखाण्यात काम दिले.

मोदीखाण्यात काम करत असताना, नानकजी साधू-संतांच्या मदतीला तत्पर राहत. त्यामुळे साधू-संतांचा जमाव मोदीखाण्यात वाढू लागला, आणि काही लोकांनी तक्रार केली की नानकजी मोदीखाण्यातील वस्तूंचा अपव्यय करीत आहेत. चौकशी केल्यावर, ईश्वरकृपेने सर्व हिशोब तंतोतंत बरोबर निघाले, आणि नानकजींना त्यांचे काम सुरू ठेवायला सांगण्यात आले. अखेरीस, नानकजींनी ते काम सोडले आणि गृहस्थ जीवन त्यागून सर्वत्र फिरून लोकांना संदेश देण्यासाठी मार्गक्रमण केले.

(Gurunanak) नानकदेवांचे भारत भ्रमण

Gurunanak- जवळपास ३० वर्षांचे असताना, गुरुनानकजींनी सांसारिक बंधनांपासून मुक्त होऊन, भरकटलेल्या समाजाला सत्याच्या मार्गावर नेण्याचा ध्यास घेतला. त्यांच्या सोबतीला होता मर्दाना नावाचा एक मुसलमान भजनकार, जो नानकजींच्या भजनांना सुरेल गाणी देत असे. त्यांच्या आवाजाची आणि विचारांची जादू अशी होती की, त्यांना ऐकणारे लोक थांबून भजन ऐकतच बसायचे. त्यांच्या ओजस्वी वचनांनी लोकांना आकर्षित केले, आणि लवकरच त्यांचे अनेक अनुयायी आणि भक्त निर्माण झाले.

गुरुनानकजींनी साधू बनल्यानंतरही समाजापासून वेगळे होऊन वनवास पत्करला नाही. त्यांनी समाजात राहूनच त्याच्या सुख-दुःखात सहभागी होत, त्यांना ज्ञानाची आणि सत्याची शिकवण दिली. त्यांची धारणा होती की महान संतांनी समाजापासून दूर राहिल्याने सामान्य माणसांशी त्यांची एकरूपता टिकत नाही, ज्यामुळे महात्म्यांचे ज्ञान लोकांपर्यंत पोहोचणे कठीण होते. समाजातच राहून हळूहळू ज्ञानाची पेरणी केल्यास समाजाला त्याचा अधिक लाभ होईल, असा त्यांचा दृष्टिकोन होता.

(Gurunanak) गुरुनानकजींनी भारतात चारही दिशांनी यात्रांचे आयोजन केले. ते इराण, अरब आणि इराकपर्यंत गेले, ज्यातून त्यांना भारतीय समाजाची सखोल माहिती मिळाली. भारतीय समाजाला दुर्बल करणाऱ्या जाती-भेद, हजारो देवी-देवता, निष्क्रियतेला प्रोत्साहन देणारे दान, अंधश्रद्धा आणि हानिकारक रितीरिवाज यांचे त्यांनी जोरदार खंडन केले. त्याऐवजी, त्यांनी ‘एकेश्वरवाद’ हा तत्वज्ञानाचा ठाम पाया मांडला, जो समाजाला सुसंघटित, बंधुभाव वाढविणारा आणि एकात्मतेला प्रोत्साहन देणारा होता.

त्यांनी आपल्या अनुयायांसाठी साधे, सरळ आणि सर्वसमावेशक नियम तयार केले, जेणेकरून कोणत्याही व्यक्तीसाठी त्याचे पालन सोपे ठरावे. नंतर, इस्लामच्या प्रसाराच्या काळात, औरंगजेबाने हिंदू धर्माचा नाश करण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा दहावे गुरु गोविंदसिंग यांनी याच संघटनेचे रुपांतर एका शक्तिशाली सेनेत केले. या संघटनेने इस्लामिक वादळाला थांबवण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. याचे बीज गुरुनानकजींनीच पेरले होते, जे पुढे जाऊन हिंदू समाजाच्या संरक्षणासाठी आधारस्तंभ बनले.

गुरुनानक (Gurunanak) यांची देशभक्ती व राजनीतीज्ञता

(Gurunanak) नानकदेव हे एक अत्यंत ईश्वरप्रेमी आणि भक्तिरूपी मार्गदर्शक होते. त्यांच्या वाणी आणि भजनांमध्ये परमेश्वराची महानता आणि स्तुती प्रकट होई, परंतु त्याचसोबत ते समाजातील गोडव्यासाठी असलेली जागरूकता आणि देशप्रेमही व्यक्त करत. त्यांचे लेखन इतर कवींना, जे त्यांच्या काळात मुख्यत: आत्मसुख आणि ईश्वराच्या कृपेसाठी प्रार्थना करत होते, यापासून वेगळे होते. नानकदेवांच्या लेखनात आपल्याला समाजातील विषमतांचे, अन्यायाचे आणि खोटी धार्मिकता व राजकारणाचे कठोर चित्रण दिसते.

त्याकाळी भारतीय समाजाचा पातळ डोळा आणि विद्रोहभाव कमी होऊन परकीय आक्रमणांपासून स्वतःला वाचवण्याचे धैर्य हळूहळू कमी होत गेले होते. लोक रंगरैली आणि विलासितेत गुंतले होते, आणि इतरत्र भ्रष्टाचार व अत्याचार वाढले होते. नानकदेव त्यावेळच्या शासकांवर प्रचंड टीका करत होते, ते म्हणाले की, “वर्तमान राजा सिंह आणि चित्त्याप्रमाणे हिंसक आहेत आणि त्यांचे अधिकारी कुत्र्यांच्या वागणुकीसारखे लालची आहेत. जे निर्दोष जनतेला त्रास देतात, त्यांना त्रास देत, त्यांचे रक्त चाटतात.”

जेव्हा नानकदेव परदेशी यात्रेवरून भारतात परत आले, त्यानंतरच मुघलांचे आक्रमण झाले आणि संपूर्ण भारतात रक्तपात व धुमाकुळ माजला. भारतीय महिलांचे असे दुर्दशेचे वर्णन त्यांनी आपल्या लेखनात केले की, “ज्या स्त्रिया आपल्या महालात नांदत होत्या, ज्या कुंकवाने आपल्या कपाळाचा गहिरा ठसा मिरवत होत्या, त्या स्त्रियांना रांगड्या शत्रुने काढले आणि त्यांना जमिनीत लोटले.” त्यावेळी भारतीय स्त्रियांची स्थिती, त्यांचे मान-मर्यादा आणि अस्तित्व एका गंभीर आणि वाईट सापडलेली होती.

नानकदेवांच्या एक कवितेत हे सर्व स्थितीचे विलक्षण वर्णन आहे, जिथे ते ईश्वराला प्रश्न विचारतात की, “तू न्याय कसा देऊ शकतोस, जेव्हा तू अशा अत्याचारांना रेटत आहेस?” ते बाबरच्या अत्याचारांना आणि मुघल आक्रमणांची भयंकरता समोर ठेवून सांगतात की, “तू त्यांना दुतर्फा पाठवून या लोकांवर अत्याचार केलेस, पण तुझ्या मनात त्यांच्यासाठी दुख कधीच नाही.”

नानकदेव समाजातील सम्रुद्ध, रंगेल आणि भोगविलासी लोकांवर प्रहार करत त्यांना चेतावणी देतात की, “तुम्ही सतत रंगरेलीत गुंतलेले आहात आणि राष्ट्राच्या विकासाला दुर्लक्ष केलेत. तुम्ही केवळ भोग घेत राहिलात, पण परिणामस्वरूप देश संकटात सापडला आहे. राजांच्या मृत्यूनंतर ते लोक अजूनही आपली भूमिका समजून घेत नाहीत.”

त्याच्या लेखनात एक चांगला संदेश होता — “आपण आपल्या कर्तव्यातून पळून न जाता, योग्य कार्य केले पाहिजे. लोकांनी देवाच्या मार्गावर चलावे आणि समाजाचे कल्याण करावे.” Gurunanak- नानकदेव हे इतर साधू-संतांपेक्षा वेगळे होते कारण त्यांनी परकीय आक्रमणांशी संबंधित प्रश्न समाजाच्या अपूर्णतेला आणि कर्तव्यहीनतेला जोडले. ते धर्म, देश आणि समाजाच्या रक्षणासाठी जनतेला जागरूक करत होते.

नानकदेव (Gurunanak) यांच्या वाणीतून एक स्पष्ट संदेश जातो: “धार्मिक भांडण आणि भोगविलास सोडून योग्य कर्तव्य निभावून समाजाच्या सर्वांगीण कल्याणाची दिशा निवडा.”

(Gurunanak)- गुरुनानकजीचा व्यवहार एक अध्यात्मवाद

(Gurunanak) गुरुनानक देवजींनी आपल्या जीवनप्रवासात भारतीय समाजातील अनेक विसंगती आणि विखुरलेल्या पद्धती पाहिल्या. त्याच विखुरलेल्या परिस्थितीमुळे हिंदू समाज परकीय आक्रमकांच्या आघाताला तोंड देत होता. गुरुनानकजींना जाणवले की, धर्माच्या क्षेत्रात पुजारी आणि पंडितांनी एकाधिकार घेतला आहे, आणि त्यांना वेद, संस्कार आणि कर्मकांडांच्या प्रक्रियेत आपला हक्क व सत्ता निर्माण झाली होती. या वर्गाने आपल्या स्वार्थासाठी समाजाला सामाजिक आणि राजकीय चेतनेपासून दूर ठेवले होते, जेणेकरून लोक आपल्या त्रासाचे कारण समजू नयेत.

या कारणांमुळेच गुरुनानक देवजींनी एक नवा मार्ग दाखवण्याचा निर्णय घेतला. त्यांनी एक असे संघटन तयार करण्याचे ठरवले, ज्यामध्ये धार्मिक आणि जातीय भेदभाव नसेल. वेगवेगळ्या पूजा पद्धतींऐवजी एकत्रित पूजा असावी, ज्यात सर्व जात-धर्माचे लोक एकत्र येऊन ईश्वराची स्तुती करू शकतील. या पूजा पद्धतीत वैयक्तिक लाभ, भेटवस्तू किंवा इतर कोणत्याही प्रकारचे भेदभाव नव्हते. सर्व लोक एकाच ठिकाणी एकत्र येऊन गुरुजींच्या वचनांचे श्रवण करत होते, हे एकत्रतेचे आणि समानतेचे प्रतीक होते.

गुरुनानकजींनी आपल्या विचारांना व्यावहारिक स्वरूप देण्यासाठी लंगराची (सामूहिक जेवण) परंपरा सुरु केली. या पद्धतीत सर्व लोक, त्यांच्या सामाजिक दर्ज्याची पर्वाह न करता, एकत्र येऊन एकाच पंगतीत जेवण करत होते. एकदा असेच एक भोजन कार्यक्रम आयोजित केला गेला, आणि जेव्हा सर्वांना जेवण वाढून झाल्यानंतर गुरुजी जेवायला बसले नाहीत, तेव्हा एक शिष्य त्यांना विचारतो, “गुरुजी, आपल्याला जेवण का सुरू करायचं नाही?” गुरुजींनी सांगितले, “जोपर्यंत सर्व सफाई काम करणारे लोक जेवायला बसत नाहीत, तोपर्यंत मी जेवणार नाही.” यावरून त्यांनी समाजातील प्रत्येक व्यक्तीला समान मानले आणि जातपातीच्या भेदभावाचा प्रतिकार केला.

(Gurunanak) गुरुनानक देवजींच्या या कृतींमुळे तत्कालीन समाजातील अन्याय आणि भेदभावांच्या विरोधात एक प्रगल्भ संदेश दिला गेला. त्यांनी समाजात समता आणि भलाई प्रस्थापित करण्यासाठी नवा दृष्टिकोन मांडला. “ब्रह्म आणि माया” या उच्च तत्त्वांची गहनता सोडवताना, त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, योग्य आध्यात्मिक जीवन म्हणजे समाजासाठी काहीतरी चांगले कार्य करणे, न कि फक्त स्वार्थासाठी लढणे. गुरुजींना समजले होते की नकली आध्यात्मवाद, अंधविश्वास आणि खोट्या विश्वासांमुळे समाजात असमाधान निर्माण होते. त्यांना हे देखील लक्षात आले की एक नवा, निस्वार्थ आणि सर्वसमावेशक आध्यात्मिक मार्ग लोकांच्या मनाला शुद्ध करू शकतो.

गुरुनानकजींच्या विचारांची प्रभावशाली शिकवण पंजाबमधील समाजावर ठळकपणे दिसून आली. जातिवाद, खानपानातील भेद, आणि अस्पृश्यतेचे अंधकार दूर होऊ लागले, आणि लोक एकत्र येऊन एकसमयीन जीवन जगू लागले. तथापि, दक्षिण भारतात या समस्यांचा सामना आजही दिसतो. म्हणूनच, गुरुनानक देवजींची शिकवण आणि त्यांच्या वाणीतील संदेश – “सर्व धर्मांमध्ये एकच परमात्मा आहे, आणि समाजात भेदभाव न करता आपले कार्य करा” – हे संपूर्ण भारतीय समाजासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. आजही ते आपल्याला योग्य मार्गदर्शन करू शकतात, आणि त्यांची शिकवण आत्मसात करूनच आम्ही खरे आध्यात्मिक व सामाजिक परिवर्तन साधू शकतो.

गुरुनानकांचे विचार – (Gurunanak)

(Gurunanak) गुरुनानक यांचे विचार साधे, परंतु अतिशय गहन आणि जीवनमूल्याने समृद्ध होते. त्यांची शिकवण ही संपूर्ण मानवजातीसाठी आहे, जी आजही अत्यंत प्रेरणादायी आहे. त्यांचे काही मुख्य विचार पुढीलप्रमाणे आहेत:

• एक देवाचा/ सत्याचा सिद्धांत (एको सतनाम) :- गुरुनानकांनी सर्व जगात एकच देव असल्याचे प्रतिपादन केले. त्यांचा असा विश्वास होता की देव हा सर्वत्र आहे आणि त्याच्यातच विश्वाची निर्मिती आहे. ते म्हणायचे, “एको सतनाम” म्हणजेच “सत्य एक आहे.”
• मानवता आणि समानता:- गुरुनानकांनी जाती, धर्म, वर्ण यावर आधारित असमानतेचा विरोध केला. ते मानवतेला सर्वश्रेष्ठ मानत आणि सर्वांना समान वागणूक देण्याचे आवाहन करत. ते म्हणाले, “सर्व माणसे एकसमान आहेत, त्यांच्यात कोणतेही भेदभाव नाही.”
• श्रम आणि ईमानदारीचे महत्त्व :- ते म्हणायचे की, माणसाने सदैव मेहनत केली पाहिजे आणि ईमानदारीने आपला उपजीविका चालवली पाहिजे. मेहनत आणि प्रामाणिकपणा हाच खऱ्या जीवनाचा मार्ग आहे.
• सर्वांसोबत आपुलकी आणि बांधिलकी:- त्यांनी ‘वंड छको’ या तत्त्वाचा प्रचार केला, ज्याचा अर्थ आहे, जे मिळेल ते दुसऱ्यांसोबत वाटून घ्या. त्यांनी लोकांना परस्परांच्या दु:खात सामील होण्याची शिकवण दिली.
• नामस्मरण आणि ध्यान :- गुरुनानकांनी देवाचे नामस्मरण करण्यावर जोर दिला. ते म्हणाले, देवाचे नाव मनापासून जपले की, सर्व दु:खं दूर होतात आणि शांती मिळते.
• अहंकाराचा त्याग :- गुरुनानकांनी अहंकारावर मात करण्याची शिकवण दिली. ते म्हणायचे की, अहंकारामुळेच माणूस खोट्या मार्गावर चालतो आणि आत्मिक विकास होऊ शकत नाही.

(Gurunanak) गुरुनानकांचे हे विचार मानवजातीला एकसंधतेचा आणि प्रेमाचा संदेश देतात. त्यांच्या शिकवणी आजही मानवता आणि नैतिकतेसाठी मार्गदर्शक ठरतात.

निष्कर्ष

गुरुनानक (Gurunanak) जयंती ही आपल्यासाठी एक पवित्र आणि प्रेरणादायी पर्व आहे. गुरु नानक देवजींच्या जीवनातील शिकवण आणि त्यांचे विचार आजही आपल्या जीवनात प्रकाशाचा मार्ग दाखवतात. त्यांचे संदेश—समानता, भेदभावाचा प्रतिकार, प्रेम, करुणा आणि सर्वांसोबत एकजूट—हे आपल्याला एक समतामूलक आणि शांततामय समाज स्थापनेसाठी प्रेरित करतात. त्यांची वाणी आणि कृती आजही प्रत्येकाच्या हृदयात उमजते आणि त्यांचे तत्त्वज्ञान हे प्रत्येकाला एक चांगला माणूस बनण्याची दिशा दाखवते.

आजच्या या दिवशी, गुरुनानक देवजींच्या शिकवणींचं स्मरण करून, आपण आपल्या जीवनात त्यांच्या विचारांना अधिक महत्त्व द्यावं. त्यांच्या जीवनप्रवासातून शिकवलेल्या मूल्यांवर आधारित, आपण आपल्या समाजात एकतेचा, प्रेमाचा आणि करुणेचा संचार करावा. हेच त्यांच्या प्रतिमेस योग्य आदर अर्पण करण्याचं सर्वोत्तम मार्ग आहे. गुरुनानक (Gurunanak) देवजींच्या आशीर्वादाने, आपला जीवन प्रवास सदैव उज्जवल आणि प्रेरणादायी होवो, अशी प्रार्थना!

“इक ओंकार” — एकच परमात्मा आहे, हे लक्षात ठेवून, आपण सर्वजण एकत्र, प्रेमाने आणि सौहार्दाने जगावं.

युटूब वरील सिख धर्माविषयी व्हिडीओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा.

आमच्या इतर पोस्ट आपण खालील लिंक वरून सविस्तर वाचू शकता.

Gautam Buddh- गौतम बुद्ध

Yeshu (Jesus)- येशू

अवध में फिर लौट कर आये राम ! – Ram