मॉस्को, २४ ऑगस्ट २०२६ (Jaishankar Putin Meeting) : भारताचे परराष्ट्रमंत्री डॉ. एस. जयशंकर यांनी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांची क्रेमलिनमध्ये भेट घेतली. या महत्त्वपूर्ण भेटीदरम्यान त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचा सदिच्छा संदेश आणि त्यांचे वैयक्तिक पत्र पुतिन यांच्याकडे सुपूर्द केले. भारत-रशिया आर्थिक सहकार्य, व्यापार, ऊर्जा, खते, अणुऊर्जा आणि आगामी बहुपक्षीय परिषदांबाबत या भेटीत चर्चा झाली. जयशंकर यांच्या रशिया दौऱ्याला विशेष महत्त्व आहे. ते २३ ते २४ ऑगस्ट २०२६ या कालावधीत रशियाच्या अधिकृत दौऱ्यावर होते. हा दौरा रशियाचे प्रथम उपपंतप्रधान डेनिस मंटुरोव्ह यांच्या निमंत्रणावर आयोजित करण्यात आला होता आणि त्यामध्ये भारत-रशिया आंतर-सरकारी आयोगाच्या बैठकीलाही प्रमुख स्थान होते.
Jaishankar Putin Meeting : मोदींचे वैयक्तिक पत्र पुतिनांकडे
क्रेमलिनमधील भेटीच्या सुरुवातीला डॉ. जयशंकर यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या वतीने पुतिन यांना शुभेच्छा दिल्या आणि त्यांचे वैयक्तिक पत्र सुपूर्द केले. जयशंकर यांनी बैठकीत भारत-रशिया संबंधांचे चित्र सकारात्मक असल्याचे सांगताना आर्थिक सहकार्य “लक्षणीयरीत्या वाढले” असल्याचे नमूद केले. व्यापार, ऊर्जा, खते, अणुऊर्जा आणि इतर क्षेत्रांतील सहकार्याबाबत भारताकडे सादर करण्यासाठी मजबूत प्रगतीचा अहवाल असल्याचेही त्यांनी सांगितले. हा तपशील क्रेमलिनच्या अधिकृत बैठकीच्या नोंदीत आणि रॉयटर्सच्या वृत्तातही नमूद करण्यात आला आहे.
“SCO मध्ये भेटू, BRICS साठी भारतात स्वागत करू”
(Jaishankar Putin Meeting) या भेटीतील सर्वाधिक महत्त्वाचा राजनैतिक संदेश आगामी आंतरराष्ट्रीय परिषदांशी संबंधित होता. डॉ. जयशंकर यांनी पुतिन यांना सांगितले की पंतप्रधान मोदी SCO शिखर परिषदेत त्यांच्या भेटीची अपेक्षा करत आहेत. त्यानंतर मोदी पुतिन यांचे भारतामध्ये होणाऱ्या BRICS शिखर परिषदेसाठी स्वागत करण्यास उत्सुक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. तसेच, दोन्ही नेत्यांच्या परस्पर सोयीनुसार भारत-रशिया वार्षिक शिखर परिषद आयोजित करण्याची अपेक्षाही व्यक्त करण्यात आली. भारत २०२६ मध्ये BRICS चे अध्यक्षपद सांभाळत असून सप्टेंबरमध्ये नवी दिल्ली येथे BRICS शिखर परिषद होणार असल्याची तयारी सुरू आहे. पुतिन यांच्या भारत दौऱ्याकडे त्यामुळे विशेष लक्ष लागले आहे.
पुतिनयांच्याकडून मोदींच्या भूमिकेचे कौतुक
(Jaishankar Putin Meeting) भेटीदरम्यान राष्ट्राध्यक्ष पुतिन यांनी भारत-रशिया संबंधांच्या विकासात पंतप्रधान मोदींच्या वैयक्तिक लक्षाचा उल्लेख केला. रशिया आणि भारतातील व्यापार यंदा वाढल्याचे सांगताना पुतिन यांनी मोदी यांच्या प्रयत्नांचे कौतुक केले आणि SCO च्या चौकटीत लवकरच त्यांची भेट होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली. यामुळे ही भेट केवळ औपचारिक राजनैतिक भेट न राहता, आगामी SCO, BRICS आणि भारत-रशिया वार्षिक शिखर परिषदांच्या पार्श्वभूमीवर उच्चस्तरीय समन्वयाचा महत्त्वाचा टप्पा ठरली आहे.
व्यापारापासून अणुऊर्जेपर्यंत व्यापक अजेंडा
जयशंकर यांनी पुतिन यांच्याशी झालेल्या चर्चेत खालील प्रमुख क्षेत्रांचा उल्लेख केला:
- द्विपक्षीय व्यापार
- आर्थिक सहकार्य
- ऊर्जा
- खतांचा पुरवठा
- अणुऊर्जा
- इतर धोरणात्मक आणि तांत्रिक सहकार्याची क्षेत्रे
भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या ताज्या पार्श्वभूमीपत्रानुसार, भारत आणि रशियाचे संबंध “विशेष आणि विशेषाधिकारप्राप्त धोरणात्मक भागीदारी” या चौकटीत विकसित झाले आहेत. दोन्ही देशांचे राजकीय, संरक्षण, व्यापार, विज्ञान-तंत्रज्ञान आणि इतर अनेक क्षेत्रांत संस्थात्मक सहकार्य आहे.
जयशंकर–मंटुरोव्ह बैठक आणि आंतर-सरकारी आयोग
पुतिन यांच्या भेटीपूर्वी डॉ. जयशंकर यांनी रशियाचे प्रथम उपपंतप्रधान डेनिस मंटुरोव्ह यांच्यासोबत भारत-रशिया आंतर-सरकारी आयोगाच्या बैठकीत सहभाग घेतला. हा आयोग व्यापार, आर्थिक, वैज्ञानिक, तांत्रिक आणि सांस्कृतिक सहकार्याशी संबंधित महत्त्वाचा द्विपक्षीय संस्थात्मक मंच आहे. भारताच्या अधिकृत पार्श्वभूमीपत्रानुसार, या आयोगाच्या माध्यमातून दोन्ही देशांतील सहकार्याचे विविध प्रकल्प आणि धोरणात्मक निर्णय पुढे नेले जातात. भारताचे परराष्ट्रमंत्री आणि रशियाचे प्रथम उपपंतप्रधान या यंत्रणेच्या प्रमुख सह-अध्यक्षांपैकी आहेत.
भारत-रशिया व्यापाराची वाढ किती महत्त्वाची?
भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या उपलब्ध अधिकृत माहितीनुसार, भारत-रशिया द्विपक्षीय व्यापाराने अलीकडील वर्षांत मोठी वाढ नोंदवली आहे. आर्थिक सहकार्य अधिक व्यापक करण्यासाठी दोन्ही देशांनी २०३० पर्यंत द्विपक्षीय व्यापार १०० अब्ज अमेरिकी डॉलरपर्यंत नेण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. याच पार्श्वभूमीवर जयशंकर यांनी पुतिन यांच्यासमोर भारत-रशिया आर्थिक सहकार्य “अत्यंत लक्षणीयरीत्या वाढले” असल्याचे सांगितले. व्यापारातील असमतोल, ऊर्जा सहकार्य, खते आणि इतर पुरवठा साखळीशी संबंधित मुद्दे आगामी चर्चांमध्ये महत्त्वाचे राहण्याची शक्यता आहे.
या भेटीचे राजनैतिक महत्त्व काय?
जयशंकर–पुतिन भेटीचा अर्थ केवळ एका देशाच्या परराष्ट्रमंत्र्यांची दुसऱ्या देशाच्या राष्ट्राध्यक्षांशी झालेली भेट एवढाच नाही. या भेटीमुळे भारत-रशिया संबंधांच्या पुढील तीन महत्त्वाच्या दिशा स्पष्ट झाल्या आहेत:
१. आगामी बहुपक्षीय शिखर परिषदांचा समन्वय :
SCO आणि भारतातील BRICS शिखर परिषदेपूर्वी दोन्ही देशांमध्ये उच्चस्तरीय संपर्क कायम असल्याचे दिसते.
२. आर्थिक सहकार्याला प्राधान्य :
व्यापार, ऊर्जा, खते आणि अणुऊर्जा हे मुद्दे चर्चेच्या केंद्रस्थानी असल्याने द्विपक्षीय संबंधांमध्ये आर्थिक अजेंडा अधिक महत्त्वाचा ठरत असल्याचे संकेत आहेत.
३. वार्षिक शिखर परिषदेसाठी तयारी :
मोदी आणि पुतिन यांच्यातील पुढील वार्षिक शिखर परिषद परस्पर सोयीनुसार आयोजित करण्याचा स्पष्ट उल्लेख झाल्याने सर्वोच्च राजकीय पातळीवरील संवादाची पुढील दिशा निश्चित करण्याचा प्रयत्न सुरू असल्याचे दिसते.
निष्कर्ष
मॉस्कोतील जयशंकर–पुतिन भेटीने भारत आणि रशियामधील संबंधांचे राजकीय, आर्थिक आणि धोरणात्मक महत्त्व पुन्हा अधोरेखित केले आहे. पंतप्रधान मोदींचे वैयक्तिक पत्र पुतिन यांच्यापर्यंत पोहोचवणे, SCO मध्ये भेटीची अपेक्षा व्यक्त करणे, भारतातील BRICS शिखर परिषदेसाठी निमंत्रण देणे आणि वार्षिक भारत-रशिया शिखर परिषदेसाठी मार्ग मोकळा करण्याचा संदेश—या सर्व घडामोडींमुळे आगामी काही आठवड्यांत भारत-रशिया राजनैतिक संबंधांकडे विशेष लक्ष असणार आहे. विशेषतः व्यापार, ऊर्जा, खते आणि अणुऊर्जा या क्षेत्रांतील वाढते सहकार्य आणि २०३० पर्यंतच्या व्यापारवाढीच्या उद्दिष्टांच्या पार्श्वभूमीवर, जयशंकर यांचा हा मॉस्को दौरा भारत-रशिया भागीदारीच्या पुढील टप्प्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरू शकतो.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
