मुंबई | २५ सप्टेंबर २०२६ : विचारवंत, संघटक आणि एकात्म मानववादाचे प्रणेते म्हणून ओळखले जाणारे (Pandit Deendayal) पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या ११०व्या जयंतीनिमित्त देशभरात विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले. महाराष्ट्रात राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी मुंबईतील लोकभवन येथे पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या प्रतिमेला पुष्पांजली अर्पण करून अभिवादन केले. यावेळी लोकभवनातील अधिकारी-कर्मचारी तसेच पोलीस दलातील अधिकारी आणि अंमलदार उपस्थित होते. महाराष्ट्राच्या लोकभवनाने राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांना महाराष्ट्राचे राज्यपाल म्हणून अधिकृतपणे नमूद केले आहे. त्याचवेळी नवी दिल्ली येथे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांना आदरांजली वाहिली. त्यानंतर त्यांनी दिल्लीतील दीनदयाळ उपाध्याय पार्कमध्ये आयोजित ‘भजन क्लबिंग’ कार्यक्रमात सहभाग घेतला. पारंपरिक भक्तिगीतांना आधुनिक स्वरूपातील संगीत कार्यक्रमाशी जोडणारा हा कार्यक्रम लक्षवेधी ठरला.
पंतप्रधान मोदींकडून (Pandit Deendayal) दीनदयाळ उपाध्याय यांना आदरांजली
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी २५ सप्टेंबर रोजी पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांना आदरांजली वाहिली. पंतप्रधान कार्यालयाने प्रसिद्ध केलेल्या माहितीनुसार, मोदी यांनी दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या ‘अंत्योदय’ या विचाराचा विशेष उल्लेख केला. समाजातील शेवटच्या घटकातील व्यक्तीचा विकास हा राष्ट्रनिर्मितीचा आधार असावा, अशी दीनदयाळ उपाध्याय यांची भूमिका होती, असे पंतप्रधानांनी नमूद केले. त्यांच्या विचारांमधून आजही जनकल्याण आणि सामाजिक जबाबदारीसाठी प्रेरणा मिळते, असेही त्यांनी म्हटले. पंतप्रधानांनी यावेळी संस्कृत सुभाषिताचाही उल्लेख केला. त्यातून सातत्यपूर्ण प्रयत्न, परिश्रम, धैर्य आणि नवीन कल्पना प्रत्यक्षात आणण्याच्या निर्धाराचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले.
मुंबईतील लोकभवनात राज्यपालांकडून Pandit Deendayal Upadhyay जयंती निमित्त पुष्पांजली
महाराष्ट्राच्या माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी मुंबईतील लोकभवन येथे पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या प्रतिमेला पुष्पांजली अर्पण केली. या वेळी लोकभवनातील अधिकारी व कर्मचारी तसेच पोलीस दलातील अधिकारी आणि अंमलदार उपस्थित होते. राज्यपाल कार्यालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर लोकभवन हे महाराष्ट्राच्या राज्यपालांचे कार्यालय व निवासस्थान असल्याची माहिती देण्यात आली आहे. पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या जयंतीनिमित्त राज्यातील हा कार्यक्रम त्यांच्या विचारांचे स्मरण आणि अभिवादन म्हणून आयोजित करण्यात आला.
दिल्लीत ‘भजन क्लबिंग’ कार्यक्रमात पंतप्रधान मोदी
(Pandit Deendayal) पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या ११०व्या जयंतीनिमित्त दिल्लीतील दीनदयाळ उपाध्याय पार्कमध्ये ‘भजन क्लबिंग’ कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या कार्यक्रमात सहभाग घेतला आणि भक्तिगीतांचा आनंद घेतला. पारंपरिक भजन आणि तरुणांना आकर्षित करणाऱ्या आधुनिक कार्यक्रमाच्या स्वरूपाचा संगम या उपक्रमात दिसून आला. उपलब्ध वृत्तानुसार, पंतप्रधानांनी कार्यक्रमादरम्यान टाळ्या वाजवत तसेच तालवाद्य वाजवत सहभाग नोंदवला. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या जयंतीला सामाजिक, सांस्कृतिक आणि भक्तिमय स्वरूपाची जोड देण्यात आली.
कोण होते पंडित (Pandit Deendayal) दीनदयाळ उपाध्याय?
पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांचा जन्म २५ सप्टेंबर १९१६ रोजी उत्तर प्रदेशातील मथुरा जिल्ह्यातील नागला चंद्रभान येथे झाला. भारत सरकारच्या माहिती व प्रसारण मंत्रालयाच्या प्रकाशित माहितीनुसार, बालपणीच आई-वडिलांचे निधन झाल्यानंतर त्यांचे पालनपोषण नातेवाईकांकडे झाले. पुढे त्यांनी सामाजिक व सार्वजनिक जीवनात प्रवेश केला. ते विचारवंत, लेखक, संघटक आणि राजकीय कार्यकर्ते म्हणून परिचित झाले. १९५३ ते १९६८ या काळात त्यांनी भारतीय जनसंघाच्या संघटनात्मक कार्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. ‘राष्ट्रधर्म’, ‘पांचजन्य’ आणि ‘स्वदेश’ यांसारख्या प्रकाशनांशीही त्यांचा संबंध होता.
‘एकात्म मानववाद’ ही प्रमुख विचारधारा
(Pandit Deendayal) पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांनी ‘एकात्म मानववाद’ (Integral Humanism) ही विचारधारा मांडली. भारत सरकारशी संबंधित प्रकाशित सामग्रीनुसार, या विचारसरणीत व्यक्ती, समाज आणि निसर्ग यांच्यातील परस्परसंबंधाला महत्त्व देण्यात आले आहे. त्यांच्या मते विकासाचा विचार केवळ आर्थिक निकषांवर न करता मानवी जीवनाच्या विविध पैलूंचा विचार करून केला पाहिजे. व्यक्ती आणि समाज यांच्यातील संबंध, सामाजिक जबाबदारी तसेच भारतीय सांस्कृतिक संदर्भ यांना त्यांच्या विचारांमध्ये महत्त्वाचे स्थान होते.
‘अंत्योदय’ संकल्पनेला विशेष महत्त्व
(Pandit Deendayal) पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या विचारांमध्ये ‘अंत्योदय’ ही संकल्पना केंद्रस्थानी होती. ‘अंत्योदय’चा साधारण अर्थ समाजातील शेवटच्या घटकातील व्यक्तीचा किंवा सर्वाधिक वंचित व्यक्तीचा विकास असा होतो. भारत सरकारच्या प्रकाशित माहितीनुसार, आर्थिक प्रगतीचे मूल्यमापन समाजाच्या वरच्या स्तरावर असलेल्या लोकांच्या स्थितीवरून नव्हे, तर सर्वात खालच्या स्तरातील लोकांच्या जीवनात किती सुधारणा झाली यावरून केले पाहिजे, असा त्यांच्या विचारांचा गाभा होता. याच कारणामुळे दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या जयंतीच्या निमित्ताने गरीब, वंचित आणि समाजातील शेवटच्या घटकापर्यंत विकासाचा लाभ पोहोचविण्याच्या विचाराचा विशेष उल्लेख केला जातो.
त्यांच्या विचारांचा सरकारी योजनांशी संदर्भ
(Pandit Deendayal) पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या नावाने केंद्र सरकारच्या विविध योजना आणि संस्थांना नाव देण्यात आले आहे. उदाहरणार्थ, ग्रामीण वीजपुरवठ्याशी संबंधित दीनदयाळ उपाध्याय ग्राम ज्योती योजना ही केंद्र सरकारच्या उपक्रमांपैकी एक होती. या योजनेत कृषी आणि बिगर-कृषी वीजवाहिन्यांचे विभाजन, ग्रामीण भागातील वीजपुरवठ्याची गुणवत्ता आणि कृषी उत्पादकता यावर भर देण्यात आला होता. यावरून दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या नावाचा वापर सार्वजनिक धोरणे, ग्रामीण विकास आणि सामाजिक कल्याणाच्या विविध उपक्रमांमध्ये झाल्याचे दिसून येते.
महाराष्ट्रातही रोजगार महाकुंभाचे आयोजन
(Pandit Deendayal) पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या नावाशी संबंधित आणखी एक महत्त्वाची महाराष्ट्रातील घडामोड म्हणजे ‘पंडित दीनदयाळ उपाध्याय रोजगार महाकुंभ महाराष्ट्र २०२६’. उपलब्ध माहितीनुसार, २९ सप्टेंबर २०२६ रोजी महाराष्ट्रातील विविध ठिकाणी रोजगार मेळावे व प्लेसमेंट ड्राइव्हचे आयोजन करण्यात येणार आहे. नाशिक आणि कोकण विभागासाठीही रोजगार महाकुंभाचे आयोजन करण्यात आले असून, मुंबईत महिलांसाठी विशेष रोजगार मेळावा होणार असल्याची माहिती प्रसिद्ध झाली आहे. म्हणजेच, २५ सप्टेंबरच्या जयंतीनिमित्त अभिवादन कार्यक्रमांबरोबरच पुढील काही दिवसांत त्यांच्या नावाने रोजगाराशी संबंधित उपक्रमही राज्यात होत आहेत.
(Pandit Deendayal) दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या विचारांची आजच्या संदर्भातील चर्चा
आजच्या काळात समावेशक विकास, गरीब आणि वंचित घटकांचे सक्षमीकरण, रोजगार, ग्रामीण विकास आणि समाजातील शेवटच्या व्यक्तीपर्यंत सरकारी योजनांचा लाभ पोहोचविणे या मुद्द्यांच्या संदर्भात दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या ‘अंत्योदय’ विचाराचा उल्लेख केला जातो. पंतप्रधान मोदी यांनीही २५ सप्टेंबर २०२६ रोजीच्या संदेशात अंत्योदय आणि सामाजिक जबाबदारीचा संदर्भ देत त्यांच्या विचारांचे स्मरण केले. दरम्यान, दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या विचारांचे राजकीय व वैचारिक मूल्यमापन विविध दृष्टिकोनातून केले जाते. त्यामुळे त्यांच्या विचारांचा उल्लेख करताना ‘एकात्म मानववाद’ आणि ‘अंत्योदय’ या संकल्पनांचा ऐतिहासिक संदर्भ स्वतंत्रपणे समजून घेणे महत्त्वाचे ठरते.
महाराष्ट्रापासून दिल्लीपर्यंत Pandit Deendayal जयंतीनिमित्त कार्यक्रम
२५ सप्टेंबर २०२६ रोजी (Pandit Deendayal) दीनदयाळ उपाध्याय जयंतीनिमित्त देशाच्या विविध भागांत कार्यक्रम झाले. महाराष्ट्रात मुंबईतील लोकभवन येथे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी पुष्पांजली अर्पण केली, तर दिल्लीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी दीनदयाळ उपाध्याय पार्कमधील ‘भजन क्लबिंग’ कार्यक्रमात सहभाग घेतला. अशा प्रकारे मुंबईतील शासकीय अभिवादनापासून दिल्लीतील सांस्कृतिक-भक्तिमय कार्यक्रमापर्यंत, पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या ११०व्या जयंतीनिमित्त दिवसभर विविध कार्यक्रम आणि संदेशांची नोंद झाली.
महत्त्वाचे मुद्दे एका नजरेत
| मुद्दा | माहिती |
| जयंती | (Pandit Deendayal) पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांची ११०वी जयंती |
| जन्म | २५ सप्टेंबर १९१६ |
| जन्मस्थळ | नागला चंद्रभान, मथुरा जिल्हा, उत्तर प्रदेश |
| प्रमुख विचार | एकात्म मानववाद |
| महत्त्वाची संकल्पना | अंत्योदय |
| मुंबईतील कार्यक्रम | लोकभवन येथे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांच्याकडून पुष्पांजली |
| दिल्लीतील कार्यक्रम | दीनदयाळ उपाध्याय पार्कमध्ये ‘भजन क्लबिंग’ |
| पंतप्रधानांचा संदेश | अंत्योदय, जनकल्याण आणि सामाजिक-राष्ट्रीय जबाबदारीवर भर |
| महाराष्ट्रातील आगामी उपक्रम | २९ सप्टेंबर २०२६ रोजी ‘पंडित दीनदयाळ उपाध्याय रोजगार महाकुंभ महाराष्ट्र २०२६’ |
| प्रमुख उद्देशाशी संबंधित विचार | समाजातील शेवटच्या घटकाचा विकास |
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
