अयोध्या | 2 सप्टेंबर 2026 (Ram Mandir Ayodhya) : अयोध्येतील श्रीराम जन्मभूमी मंदिराच्या व्यवस्थापनाला अधिक व्यावसायिक आणि शिस्तबद्ध स्वरूप देण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचा निर्णय घेण्यात आला आहे. भारतीय वायुसेनेचे निवृत्त एअर मार्शल जितेंद्र मिश्रा यांची श्री राम जन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्टच्या पहिले मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. मिश्रा यांनी ‘ऑपरेशन सिंदूर’च्या काळात भारतीय वायुसेनेच्या पश्चिम हवाई कमांडचे नेतृत्व केले होते. ट्रस्टच्या अयोध्येत झालेल्या बैठकीत हा निर्णय घेण्यात आला. याच बैठकीत ट्रस्टच्या प्रशासकीय रचनेत आणखी काही महत्त्वाचे बदल करण्यात आले. गोविंद देव गिरी यांची नवीन सरचिटणीसपदी, तर महेश भगचंदका यांची खजिनदारपदी नियुक्ती करण्यात आली. याशिवाय तीन नवीन विश्वस्तांचीही नियुक्ती करण्यात आली आहे.
Ram Mandir Ayodhya : 5,585 अर्जांतून जितेंद्र मिश्रा यांची निवड
राम मंदिर ट्रस्टने CEO पदासाठी मोठ्या प्रमाणावर निवड प्रक्रिया राबवली. या पदासाठी तब्बल 5,585 अर्ज प्राप्त झाले होते. त्यातून पात्र आणि योग्य उमेदवारांची छाननी करण्यात आली आणि अखेरीस तीन उमेदवारांची अंतिम शिफारस ट्रस्टसमोर ठेवण्यात आली. त्यापैकी एअर मार्शल (निवृत्त) जितेंद्र मिश्रा यांच्या नावावर शिक्कामोर्तब झाले. या निवड प्रक्रियेसाठी तीन सदस्यीय शोध समिती स्थापन करण्यात आली होती. निवृत्त न्यायमूर्ती प्रमोद कोहली हे या समितीचे अध्यक्ष होते. त्यांच्यासोबत निवृत्त लेफ्टनंट जनरल विष्णुकांत चतुर्वेदी आणि माजी वैज्ञानिक डॉ. सुरेश हावरे यांचा समितीत समावेश होता. समितीने उमेदवारांच्या नेतृत्वक्षमता, व्यवस्थापनाचा अनुभव, प्रामाणिकपणा आणि संस्थात्मक दृष्टीकोनाचा विचार केला. उपलब्ध अहवालानुसार, निवड प्रक्रियेत मोठ्या संख्येने अर्जांची छाननी झाल्यानंतर उमेदवारांच्या ऑनलाइन संवाद आणि प्रत्यक्ष मुलाखती घेण्यात आल्या. त्यानंतर तीन नावांची अंतिम शिफारस करण्यात आली.
कोण आहेत (Ram Mandir Ayodhya) ट्रस्टचे पहिले CEO एअर मार्शल जितेंद्र मिश्रा?
एअर मार्शल (निवृत्त) जितेंद्र मिश्रा हे भारतीय वायुसेनेतील अनुभवी फायटर पायलट, फायटर कॉम्बॅट लीडर, प्रायोगिक चाचणी वैमानिक आणि वरिष्ठ ऑपरेशनल कमांडर आहेत. 6 डिसेंबर 1986 रोजी भारतीय वायुसेनेच्या फायटर स्ट्रीममध्ये त्यांची नियुक्ती झाली आणि जवळपास चार दशकांच्या सेवेनंतर ते 30 एप्रिल 2026 रोजी निवृत्त झाले. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी 3,000 हून अधिक तासांचे उड्डाण केले असून 18 पेक्षा अधिक प्रकारच्या फायटर, ट्रान्सपोर्ट विमानांबरोबरच हेलिकॉप्टर उडवण्याचा अनुभव मिळवला आहे. ते National Defence Academy (NDA), Air Force Test Pilots’ School, Air Command and Staff College (USA) आणि Royal College of Defence Studies (UK) या प्रतिष्ठित संस्थांचे माजी विद्यार्थी आहेत.
मिश्रा यांच्या लष्करी कारकिर्दीतील एक महत्त्वाचा अध्याय 1999 च्या कारगिल युद्धाशी संबंधित आहे. स्क्वॉड्रन लीडर असताना ते Mirage-2000 विमानांसाठी लेझर-गाइडेड बॉम्ब कार्यान्वित करण्याच्या प्रक्रियेत सहभागी असलेल्या टीमचा भाग होते. या तंत्रज्ञानाचा पुढे ऑपरेशन सफेद सागरदरम्यान वापर झाला आणि टायगर हिल व मुन्थो धालो यांसारख्या लक्ष्यांवरील कारवायांमध्ये Mirage-2000 ची महत्त्वाची भूमिका राहिली.
त्यांनी केवळ फायटर पायलट म्हणूनच नव्हे तर चाचणी वैमानिक आणि लष्करी तंत्रज्ञान व ऑपरेशनल नियोजनातील अधिकारी म्हणूनही महत्त्वपूर्ण जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. ते Aircraft & Systems Testing Establishment (ASTE), बंगळुरू येथे कमांडंट आणि Chief Test Pilot होते. तसेच त्यांनी Operational Planning and Assessment Group मध्ये संचालक म्हणून, Air Headquarters मध्ये विविध वरिष्ठ पदांवर आणि Integrated Defence Staff मध्ये Deputy Chief of Integrated Defence Staff (Doctrine, Organisation & Training) तसेच नंतर Deputy Chief of Integrated Defence Staff (Operations) म्हणून काम केले. एअर कमोडोर पदावर त्यांनी 15 Wing, बरेली आणि 18 Wing, पठाणकोट या दोन महत्त्वाच्या हवाई तळांचे नेतृत्व केले. 2010 मध्ये फ्रान्समध्ये झालेल्या Garuda-IV बहुराष्ट्रीय हवाई सरावासाठी भारतीय वायुसेना तुकडीचे नेतृत्व करण्याची जबाबदारीही त्यांना मिळाली होती.
1 जानेवारी 2025 रोजी जितेंद्र मिश्रा यांनी भारतीय वायुसेनेच्या अत्यंत महत्त्वाच्या Western Air Command (WAC) चे Air Officer Commanding-in-Chief म्हणून पदभार स्वीकारला. पाकिस्तानच्या सीमेलगतच्या पश्चिम भागातील हवाई ऑपरेशन्सच्या दृष्टीने हे वायुसेनेचे अत्यंत महत्त्वाचे कमांड मानले जाते. मे 2025 मधील ऑपरेशन सिंदूरच्या काळात याच Western Air Command चे नेतृत्व मिश्रा यांच्याकडे होते. त्यामुळे पहलगाम दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारताने केलेल्या लष्करी कारवाईच्या काळातील त्यांच्या नेतृत्वाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. ऑपरेशन सिंदूरमधील त्यांच्या नेतृत्वाची दखल घेत भारताच्या राष्ट्रपतींनी 2025 मध्ये त्यांना Sarvottam Yudh Seva Medal (SYSM) मंजूर केला. संरक्षण मंत्रालयाच्या अधिकृत PIB नोंदीनुसार 14 ऑगस्ट 2025 रोजी मंजूर करण्यात आलेल्या सात Sarvottam Yudh Seva Medal प्राप्तकर्त्यांमध्ये 18575 क्रमांकाचे Air Marshal Jeetendra Mishra, AVSM, VSM यांचा समावेश होता. यापूर्वी त्यांना Vishisht Seva Medal (VSM) 2013 मध्ये आणि Ati Vishisht Seva Medal (AVSM) 2024 मध्ये मिळाले होते. 2013 च्या VSM संदर्भातील नोंदीत त्यांच्या फायटर स्क्वॉड्रन कमांड, HAL मधील Chief Test Pilot, Su-30 MKI संबंधित प्रकल्प, ऑपरेशनल नियोजन आणि आंतरराष्ट्रीय हवाई सरावातील नेतृत्वाचे विशेष कौतुक करण्यात आले होते.
मिश्रा यांच्या कारकिर्दीचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे ऑपरेशनल कमांड, तांत्रिक चाचणी, धोरणात्मक नियोजन आणि संयुक्त संरक्षण व्यवस्थापन या चारही क्षेत्रांतील अनुभव. त्यामुळे ते केवळ युद्धविमान उडवणारे अधिकारी नसून मोठ्या संघटनांचे व्यवस्थापन, मनुष्यबळाचे नेतृत्व, ऑपरेशनल नियोजन आणि संकटाच्या परिस्थितीत निर्णय घेण्याचा दीर्घ अनुभव असलेले वरिष्ठ लष्करी अधिकारी आहेत.
आता त्यांच्या कारकिर्दीने एक अनोखे वळण घेतले आहे. 2 सप्टेंबर 2026 रोजी श्री राम जन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्टने त्यांची राम मंदिर ट्रस्टचे पहिले पूर्णवेळ CEO म्हणून नियुक्ती केली. या पदासाठी आलेल्या 5,585 अर्जांमधून निवड प्रक्रियेनंतर तीन उमेदवारांची अंतिम यादी करण्यात आली आणि त्यातून मिश्रा यांची निवड झाली. त्यामुळे कारगिलपासून ऑपरेशन सिंदूरपर्यंत लष्करी नेतृत्वाचा अनुभव घेतलेल्या जितेंद्र मिश्रा यांच्यावर आता अयोध्येतील राम मंदिराच्या प्रशासन, व्यवस्थापन आणि संस्थात्मक कामकाजाची महत्त्वाची जबाबदारी आली आहे.
‘ऑपरेशन सिंदूर’शी थेट संबंध
जितेंद्र मिश्रा यांची नियुक्ती विशेष चर्चेत येण्याचे प्रमुख कारण म्हणजे त्यांची ऑपरेशन सिंदूरमधील भूमिका. 7 मे 2025 रोजी पहलगाम दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारताने ‘ऑपरेशन सिंदूर’ सुरू केले. त्या काळात जितेंद्र मिश्रा पश्चिम हवाई कमांडचे प्रमुख होते. त्यामुळे भारताच्या पश्चिमेकडील हवाई कारवाई आणि संबंधित ऑपरेशनल जबाबदाऱ्यांमध्ये त्यांची महत्त्वाची भूमिका होती. त्यांच्या लष्करी कारकीर्दीत कारगिल युद्धातील अनुभवाचाही उल्लेख विविध वृत्तांत करण्यात आला आहे. त्यांच्या दीर्घ लष्करी अनुभवामुळेच प्रशासन, नियोजन, शिस्त आणि मोठ्या प्रमाणावरील ऑपरेशन्स हाताळण्याची क्षमता त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये मानली जातात.
(Ram Mandir Ayodhya) राम मंदिर ट्रस्टला पहिल्यांदाच पूर्णवेळ CEO का?
श्री राम जन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्टकडून मंदिराचे बांधकाम, भाविकांची वाढती संख्या, दैनंदिन प्रशासन, आर्थिक व्यवहार, सुरक्षा, कर्मचारी व्यवस्थापन आणि भविष्यातील मोठ्या प्रमाणातील विकासकामे यांचे व्यवस्थापन केले जाते. अशा परिस्थितीत ट्रस्टच्या दैनंदिन कामकाजासाठी स्वतंत्र आणि पूर्णवेळ CEO पद निर्माण करण्याचा निर्णय महत्त्वाचा प्रशासकीय बदल मानला जात आहे. या पदावर असलेल्या व्यक्तीकडून संस्थात्मक रचना मजबूत करणे, कामकाजासाठी योग्य प्रणाली आणि प्रक्रिया विकसित करणे, कर्मचारी व अधिकाऱ्यांचे व्यवस्थापन आणि कायदेशीर व नियामक नियमांचे पालन सुनिश्चित करणे अपेक्षित आहे. म्हणजेच, जितेंद्र मिश्रा यांची भूमिका केवळ मंदिराच्या धार्मिक व्यवस्थापनापुरती मर्यादित राहणार नसून प्रशासकीय, ऑपरेशनल आणि संस्थात्मक व्यवस्थापनाशी संबंधित मोठी जबाबदारी त्यांच्यावर असणार आहे.
(Ram Mandir Ayodhya) मंदिरातील देणगी प्रकरणाच्या पार्श्वभूमीवर नियुक्ती
जितेंद्र मिश्रा यांची नियुक्ती अशा वेळी झाली आहे, जेव्हा राम मंदिरातील देणग्या आणि आर्थिक व्यवहारांशी संबंधित कथित गैरव्यवहाराच्या प्रकरणामुळे ट्रस्टवर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. या प्रकरणाच्या तपासादरम्यान आठ जणांना अटक झाल्याचे वृत्त आहे. त्यानंतर ट्रस्टचे तत्कालीन सरचिटणीस चंपत राय आणि विश्वस्त अनिल मिश्रा यांनी राजीनामे दिले होते. ट्रस्टने नंतर या राजीनाम्यांवर निर्णय घेतला आणि प्रशासकीय पुनर्रचनेची प्रक्रिया सुरू केली. या पार्श्वभूमीवर पूर्णवेळ CEO नियुक्त करण्याचा निर्णय प्रशासन अधिक व्यावसायिक, पारदर्शक आणि उत्तरदायी करण्याच्या प्रयत्नाचा भाग म्हणून पाहिला जात आहे.
देणगी व्यवस्थापनात तंत्रज्ञानाचा वापर
देणगी प्रकरणानंतर ट्रस्टने आर्थिक व्यवहार आणि रोख देणगी मोजणीच्या प्रक्रियेत अधिक तंत्रज्ञानाधारित व्यवस्था आणण्याचाही विचार सुरू केला आहे. रोख रकमेची मोजणी करताना मानवी हस्तक्षेप कमी करून अधिक सुरक्षित आणि पारदर्शक व्यवस्था निर्माण करण्यासाठी IIT तसेच बँकांकडून प्रस्तावांचा विचार केला जात असल्याचे वृत्त आहे. यावरून मंदिर प्रशासनात व्यवस्थापन प्रणाली, तंत्रज्ञान, सुरक्षा आणि आर्थिक नियंत्रण यांना अधिक महत्त्व दिले जात असल्याचे दिसते.
Ram Mandir Ayodhya ट्रस्टमध्ये आणखी कोणते बदल?
CEO पदाची निर्मिती हा एकमेव बदल नाही. अयोध्येतील बैठकीत ट्रस्टने इतरही महत्त्वाचे निर्णय घेतले.
- एअर मार्शल (निवृत्त) जितेंद्र मिश्रा — पहिले CEO
- गोविंद देव गिरी — नवीन सरचिटणीस
- महेश भगचंदका — खजिनदार
- मदन मोहन पांडे — नवीन विश्वस्त
- महेश भगचंदका — नवीन विश्वस्त
- डॉ. निर्मला यादव — नवीन विश्वस्त
डॉ. निर्मला यादव यांच्या नियुक्तीमुळे ट्रस्टमध्ये पहिल्या महिला विश्वस्ताचा समावेश झाल्याचे वृत्त आहे.
CEO म्हणून मिश्रा यांच्यासमोर मोठी आव्हाने
जितेंद्र मिश्रा यांच्यासमोर आता लष्करी कारकीर्दीपेक्षा पूर्णपणे वेगळ्या स्वरूपाची जबाबदारी आहे. (Ram Mandir Ayodhya) राम मंदिर हे केवळ धार्मिक स्थळ नसून देश-विदेशातून मोठ्या संख्येने भाविक येणारे महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र आहे. त्यामुळे त्यांच्या कार्यकाळातील प्रमुख आव्हाने अशी असू शकतात:
1. मंदिराचे दैनंदिन व्यवस्थापन
मोठ्या संख्येने येणाऱ्या भाविकांसाठी सुविधा, दर्शन व्यवस्था आणि कर्मचाऱ्यांचे नियोजन.
2. आर्थिक पारदर्शकता
देणग्या, रोख रक्कम, मौल्यवान वस्तू आणि इतर आर्थिक व्यवहारांसाठी मजबूत नियंत्रण व्यवस्था उभारणे.
3. सुरक्षा व्यवस्था
मंदिर परिसरातील सुरक्षा, गर्दी नियंत्रण आणि आपत्कालीन परिस्थितीचे व्यवस्थापन.
4. संस्थात्मक रचना
ट्रस्टच्या विविध विभागांमध्ये स्पष्ट जबाबदाऱ्या आणि उत्तरदायित्व निश्चित करणे.
5. भविष्यातील विकासकामे
राम मंदिर परिसराशी संबंधित विविध पायाभूत सुविधा आणि विकास प्रकल्पांचे नियोजन व समन्वय.
6. पारदर्शकता आणि विश्वास पुनर्स्थापित करणे
अलीकडील देणगी प्रकरणाच्या पार्श्वभूमीवर भाविकांचा आणि समाजाचा विश्वास कायम ठेवणे हे महत्त्वाचे आव्हान असेल.
लष्करी शिस्त मंदिर प्रशासनात कितपत उपयोगी ठरणार?
मिश्रा यांची निवड त्यांच्या लष्करी अनुभवामुळे विशेष महत्त्वाची मानली जात आहे. भारतीय वायुसेनेत वरिष्ठ पातळीवर काम करताना त्यांना मोठ्या संस्थेचे नेतृत्व, मनुष्यबळ व्यवस्थापन, ऑपरेशनल नियोजन, संकट व्यवस्थापन आणि वेळेच्या मर्यादेत निर्णय घेणे यांचा मोठा अनुभव मिळाला आहे. राम मंदिर ट्रस्टच्या वाढत्या कामकाजासाठी अशाच प्रकारची संस्थात्मक शिस्त आवश्यक असल्याचे जाणकारांचे मत आहे. त्यामुळे लष्करी पार्श्वभूमी असलेल्या व्यक्तीची CEO म्हणून निवड हा ट्रस्टच्या प्रशासनात शिस्तबद्ध आणि व्यावसायिक व्यवस्थापन आणण्याचा प्रयत्न म्हणून पाहिला जात आहे.
निष्कर्ष
ऑपरेशन सिंदूरमध्ये देशाच्या पश्चिम हवाई संरक्षणाचे नेतृत्व करणाऱ्या निवृत्त एअर मार्शल जितेंद्र मिश्रा यांच्यावर आता अयोध्येतील (Ram Mandir Ayodhya) राम मंदिराच्या प्रशासनाची जबाबदारी आली आहे. 5,585 अर्जांतून निवड होऊन देशातील सर्वात महत्त्वाच्या धार्मिक संस्थांपैकी एका संस्थेचे पहिले CEO होणे ही त्यांच्या कारकीर्दीतील अत्यंत वेगळी आणि महत्त्वपूर्ण जबाबदारी आहे. विशेष म्हणजे ही नियुक्ती केवळ एका व्यक्तीची नियुक्ती नसून राम मंदिर ट्रस्टच्या प्रशासनाला अधिक व्यावसायिक, संस्थात्मक, पारदर्शक आणि उत्तरदायी करण्याच्या नव्या टप्प्याची सुरुवात म्हणून पाहिली जात आहे. देणगी प्रकरणाच्या पार्श्वभूमीवर मिश्रा यांच्यासमोर विश्वास, पारदर्शकता आणि कार्यक्षम व्यवस्थापन यांची मोठी कसोटी असणार आहे.
समाज माध्यमावरील प्रतीक्रीयेसास्ठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
