बीजिंग, २३ ऑगस्ट २०२६ : कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि (Robot) रोबोटिक्सच्या जगातून एक थक्क करणारी बातमी समोर आली आहे. चीनची राजधानी बीजिंग येथील ‘आइस रिबन’ अर्थात National Speed Skating Ovalमध्ये सुरू झालेल्या दुसऱ्या World Humanoid Robot Games 2026मध्ये एका ह्युमनॉइड रोबोटने १०० मीटरची शर्यत अवघ्या ९.३९ सेकंदांत पूर्ण केली. विशेष म्हणजे हा वेळ जगातील महान धावपटू उसैन बोल्टच्या ९.५८ सेकंदांच्या १०० मीटर विश्वविक्रमापेक्षा ०.१९ सेकंदांनी कमी आहे. मात्र येथे एक महत्त्वाची बाब लक्षात घेणे आवश्यक आहे—९.३९ सेकंद हा रोबोट स्पर्धेतील विक्रम आहे; तो मानवी अॅथलेटिक्सचा अधिकृत विश्वविक्रम म्हणून नोंदवला गेलेला नाही. उसैन बोल्टचा ९.५८ सेकंदांचा विक्रम World Athleticsच्या अधिकृत नोंदीत कायम आहे.
Robot ची धाव : नेमके काय घडले?
२२ ऑगस्ट २०२६ रोजी बीजिंगच्या ‘आइस रिबन’मध्ये दुसऱ्या World Humanoid Robot Gamesचे उद्घाटन झाले. उद्घाटनानंतर १०० मीटरच्या मोठ्या गटातील प्राथमिक फेरीने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले.Beijing Humanoid Robot Innovation Centerने विकसित केलेल्या Tiangong Ultra या ह्युमनॉइड रोबोटने १०० मीटर अंतर ९.३९ सेकंदांत पार केले आणि आपल्या गटात प्रथम क्रमांक मिळवला. त्याने Honor कंपनीच्या Lightning रोबोटला मागे टाकले. Lightningने ही शर्यत ९.४७ सेकंदांत पूर्ण केली. दोन्ही रोबोट्सचा वेळ बोल्टच्या ९.५८ सेकंदांच्या मानवी विश्वविक्रमापेक्षा कमी ठरला. विशेष म्हणजे, शर्यतीदरम्यान Tiangong Ultra सुरुवातीला मागे पडला होता. मात्र अंतिम टप्प्यात त्याने वेग वाढवत Lightningला मागे टाकले आणि ९.३९ सेकंदांची वेळ नोंदवली.
उसैन बोल्टचा ९.५८ सेकंदांचा विक्रम काय आहे?
जमैका देशाचा महान धावपटू उसैन बोल्ट याने १६ ऑगस्ट २००९ रोजी बर्लिन येथे झालेल्या World Athletics Championships मध्ये पुरुषांच्या १०० मीटर शर्यतीत ९.५८ सेकंदांचा विश्वविक्रम प्रस्थापित केला होता. World Athleticsच्या अधिकृत नोंदीनुसार हा विक्रम आजही मानवी अॅथलेटिक्समधील १०० मीटरचा विश्वविक्रम आहे. त्यामुळे ९.३९ सेकंदांची रोबोटची कामगिरी ही तांत्रिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाची असली तरी ‘रोबोटने बोल्टचा मानवी विश्वविक्रम मोडला’ असे म्हणण्यापेक्षा (Robot) ‘रोबोटने बोल्टच्या अधिकृत मानवी विक्रमापेक्षा कमी वेळ नोंदवला’ असे म्हणणे अधिक अचूक ठरेल.
०.१९ सेकंदांचा फरक किती मोठा?
९.५८ सेकंदांच्या तुलनेत ९.३९ सेकंद म्हणजे ०.१९ सेकंदांची आघाडी. १०० मीटरमध्ये हा फरक छोटा वाटत असला तरी उच्च-स्तरीय स्प्रिंटमध्ये सेकंदाच्या काही शतांश भागालाही मोठे महत्त्व असते. त्यामुळे मानवी धावपटूच्या ऐतिहासिक विक्रमापेक्षा कमी वेळ नोंदवणाऱ्या द्विपाद रोबोटची ही कामगिरी रोबोटिक्समधील वेगवान प्रगतीचे उदाहरण मानली जात आहे.
आणखी धक्कादायक बाब : वर्षभरात २१.५० सेकंदांवरून ९.३९ सेकंद!
या कामगिरीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे एका वर्षातील प्रचंड सुधारणा. २०२५मध्ये झालेल्या पहिल्या World Humanoid Robot Gamesमध्ये Tiangong Ultraने १०० मीटर अंतर २१.५० सेकंदांत पूर्ण केले होते. यंदा त्याच प्रकारच्या रोबोटने ९.३९ सेकंदांची वेळ नोंदवली. म्हणजेच एका वर्षात कामगिरीत प्रचंड झेप दिसून आली आहे. ही सुधारणा केवळ सॉफ्टवेअरमधील बदलामुळे झालेली नाही. रोबोटची रचना, सांधे, वजन, पायांची लांबी, हालचालींचे नियंत्रण आणि धावण्याचे अल्गोरिदम यामध्येही सुधारणा करण्यात आल्याचे अहवालांत नमूद आहे.
Lightningने तर चाचणीत ९.३२ सेकंद नोंदवले!
स्पर्धेपूर्वीच आणखी एक आश्चर्यकारक कामगिरी समोर आली होती. Honorच्या Lightning या ह्युमनॉइड रोबोटने तयारीच्या चाचणीत १०० मीटर अंतर ९.३२ सेकंदांत पूर्ण केल्याचे वृत्त आहे. या धावण्यादरम्यान त्याचा कमाल वेग सुमारे १४.५ मीटर प्रति सेकंद इतका नोंदवण्यात आला. मात्र स्पर्धेच्या प्राथमिक फेरीत Lightningची अधिकृत वेळ ९.४७ सेकंद राहिली आणि Tiangong Ultra ९.३९ सेकंदांसह पुढे राहिला.
रोबोट्सने धावले; पण शेवटही ‘रोबोटिक’च!
या शर्यतीचा आणखी एक मनोरंजक भाग म्हणजे दोन्ही रोबोट्सची शर्यतीनंतरची अवस्था. Tiangong Ultra अंतिम रेषा ओलांडल्यानंतर अस्थिर झाला आणि बाजूला जाऊन पडण्यासारखी हालचाल झाली. Lightningदेखील धावल्यानंतर कोसळला आणि त्याला स्ट्रेचरवरून बाहेर नेण्यात आले. यातून एक महत्त्वाचा मुद्दा समोर येतो—रोबोटचा वेग मानवी विक्रमापेक्षा पुढे गेला असला तरी संतुलन, ऊर्जा व्यवस्थापन, सातत्य आणि वास्तविक परिस्थितीत सुरक्षित हालचाल या समस्या अद्याप पूर्णपणे सुटलेल्या नाहीत.
याच स्पर्धेत उंच उडीचाही विक्रम
फक्त १०० मीटर धावणेच नव्हे, तर ह्युमनॉइड रोबोटने स्थिर उंच उडीमध्ये २.८८ मीटरपर्यंत उडी मारून मानवी विक्रमापेक्षाही अधिक उंची गाठल्याचे वृत्त आहे. मानवी पुरुषांच्या उंच उडीचा विश्वविक्रम क्युबाच्या Javier Sotomayor यांच्या नावावर २.४५ मीटर इतका आहे. त्यामुळे २.८८ मीटरची रोबोटिक उडी हीदेखील चर्चेचा विषय ठरली आहे.
(Robot) ‘रोबोट ऑलिम्पिक’मध्ये जगभरातील २,०५६ रोबोट
दुसऱ्या World Humanoid Robot Gamesचा विस्तार यंदा मोठ्या प्रमाणावर झाला आहे. अधिकृत स्पर्धा संकेतस्थळानुसार, २२ ते २६ ऑगस्ट २०२६दरम्यान होणाऱ्या या स्पर्धेत:
- १६ देश
- ६६६ संघ
- २,०५६ ह्युमनॉइड रोबोट
- ५१ स्पर्धा
- सुमारे १,३०१ स्पर्धात्मक सामने/चाचण्या
आयोजित करण्यात आल्या आहेत. ही संख्या पहिल्या आवृत्तीच्या तुलनेत मोठी वाढ दर्शवते. त्यामुळे या स्पर्धेकडे आता केवळ प्रात्यक्षिक म्हणून नव्हे, तर रोबोटिक्स उद्योगाच्या क्षमतेचे प्रदर्शन करणारा मोठा आंतरराष्ट्रीय मंच म्हणून पाहिले जात आहे.
केवळ धावणे नाही; ‘काम’ करण्याचीही परीक्षा
या स्पर्धेतील सर्वात महत्त्वाचा बदल म्हणजे रोबोट्सची केवळ क्रीडा क्षमता तपासली जात नाही. धावणे, फुटबॉल, टेबल टेनिस, वेटलिफ्टिंग आणि इतर क्रीडा प्रकारांसोबतच स्क्रू घट्ट करणे, बाटल्या उघडणे, सूक्ष्म वस्तू पकडणे, केबल जोडणे, इलेक्ट्रिक वाहन चार्ज करणे, रेस्टॉरंट सेवा आणि आपत्कालीन परिस्थितीतील कामे अशा वास्तविक जगाशी संबंधित कार्यांचाही समावेश आहे. यामागील उद्देश स्पष्ट आहे—रोबोट किती वेगाने धावतो यापेक्षा तो प्रत्यक्ष जगात किती अचूकपणे आणि स्वायत्तपणे काम करू शकतो, हे अधिक महत्त्वाचे आहे.
ह्युमनॉइड रोबोट्सच्या विकासातील नवा टप्पा
ह्युमनॉइड (Robot) रोबोट म्हणजे मानवी शरीराच्या रचनेशी साधर्म्य असलेला रोबोट—साधारणपणे दोन पाय, दोन हात आणि मानवी हालचालींचे अनुकरण करणारी रचना. अशा रोबोट्सना चालणे किंवा धावणे हे दिसायला सोपे वाटले तरी प्रत्यक्षात त्यासाठी अत्यंत गुंतागुंतीचे तंत्रज्ञान आवश्यक असते. प्रत्येक पावलावर रोबोटला शरीराचे संतुलन, पायाची स्थिती, जमिनीशी संपर्क, वेग, दिशा आणि पुढील हालचाल यांचा सतत अंदाज घ्यावा लागतो. यासाठी अॅक्च्युएटर्स, सेन्सर्स, बॅटरी, संगणकीय नियंत्रण, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि रिअल-टाइम मोशन कंट्रोल यांचा एकत्रित वापर होतो. याच कारणामुळे २१.५० सेकंदांपासून ९.३९ सेकंदांपर्यंत झालेली प्रगती रोबोटिक्स क्षेत्रासाठी महत्त्वाची मानली जात आहे.
चीनसाठी ह्युमनॉइड रोबोट्स का महत्त्वाचे?
चीनने ह्युमनॉइड रोबोट्सना धोरणात्मक उदयोन्मुख उद्योगांपैकी एक म्हणून महत्त्व दिले आहे. भविष्यात या रोबोट्सचा वापर कारखाने, लॉजिस्टिक्स, गोदामे, सेवा क्षेत्र आणि ग्राहकांसाठीच्या विविध कामांमध्ये करण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. बीजिंगमध्येच याच काळात World Robot Conference 2026चे आयोजन होत असून हजारो रोबोटिक उत्पादने आणि तंत्रज्ञानांचे प्रदर्शनही केले जात आहे. त्यामुळे बीजिंग सध्या रोबोटिक्सच्या जागतिक केंद्रस्थानी असल्याचे चित्र दिसत आहे.
पण एक प्रश्न कायम : रोबोट खरोखर माणसाला मागे टाकणार का?
९.३९ सेकंदांचा आकडा निश्चितच थक्क करणारा आहे. मात्र यावरून रोबोट्स सर्वच बाबतीत माणसापेक्षा पुढे गेले आहेत, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. मानवी धावपटूची शर्यत आणि ह्युमनॉइड रोबोटची शर्यत यामध्ये शरीररचना, ऊर्जा प्रणाली, नियंत्रण पद्धती आणि स्पर्धेचे नियम यांमध्ये मूलभूत फरक आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, ह्युमनॉइड रोबोट्स अद्याप मोठ्या प्रमाणावर प्रात्यक्षिके, संशोधन आणि नियंत्रित वातावरणातील कार्यांसाठी वापरले जात आहेत. वास्तविक जगातील अनिश्चित परिस्थितीत सुरक्षित, विश्वासार्ह आणि दीर्घकाळ स्वायत्तपणे काम करणे हे अजून मोठे आव्हान आहे.
९.३९ सेकंदांचा खरा अर्थ काय?
या घटनेचे महत्त्व केवळ “रोबोटने बोल्टला मागे टाकले” इतके नाही. खरा संदेश असा आहे की मानवी शरीराच्या हालचालींचे अनुकरण करणाऱ्या यंत्रांची क्षमता अत्यंत वेगाने विकसित होत आहे. एका वर्षात १०० मीटरची वेळ २१.५० सेकंदांवरून ९.३९ सेकंदांपर्यंत आणणे म्हणजे हार्डवेअर, सॉफ्टवेअर, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि नियंत्रण तंत्रज्ञानातील प्रचंड प्रगतीचे संकेत आहेत. भविष्यात हेच तंत्रज्ञान कारखान्यातील धोकादायक कामे, आपत्तीग्रस्त भागातील बचावकार्य, वृद्धांची मदत, लॉजिस्टिक्स, आरोग्यसेवा आणि इतर अनेक क्षेत्रांत वापरले जाऊ शकते.
एक नजर : माणूस विरुद्ध ह्युमनॉइड रोबोट
| कामगिरी | वेळ/उंची |
| उसैन बोल्ट – १०० मीटर | ९.५८ सेकंद |
| Tiangong Ultra – १०० मीटर | ९.३९ सेकंद |
| Honor Lightning – स्पर्धेतील १०० मीटर | ९.४७ सेकंद |
| Lightning – तयारीची चाचणी | ९.३२ सेकंद |
| मानवी उंच उडी विश्वविक्रम | २.४५ मीटर |
| ह्युमनॉइड रोबोट – स्थिर उंच उडी | २.८८ मीटर |
| २०२५ Tiangong Ultra – १०० मीटर | २१.५० सेकंद |
वरील मानवी १०० मीटर विक्रमाची नोंद World Athleticsकडून अधिकृत आहे; रोबोटचे आकडे World Humanoid Robot Games आणि संबंधित वृत्तस्रोतांतील स्पर्धा/चाचणी निकालांवर आधारित आहेत.
निष्कर्ष : ‘बोल्टचा विक्रम’ नव्हे, तर रोबोटिक्सच्या भविष्याची घंटा!
बीजिंगमध्ये २२ ऑगस्टच्या रात्री घडलेली ही घटना तंत्रज्ञानाच्या भविष्यासाठी नक्कीच महत्त्वाची आहे. ९.३९ सेकंदांत १०० मीटर हा आकडा मानवी विश्वविक्रमापेक्षा कमी असला तरी तो अधिकृत मानवी अॅथलेटिक्स विक्रम बदलत नाही. मात्र ह्युमनॉइड रोबोटिक्सच्या दृष्टीने हा एक मोठा टप्पा आहे.
आज प्रश्न फक्त “रोबोट माणसापेक्षा वेगाने धावू शकतो का?” एवढाच राहिलेला नाही.
आता प्रश्न आहे—
- (Robot) रोबोट माणसासारखा विचार करू शकतो का?
- अनपेक्षित परिस्थितीत स्वतः निर्णय घेऊ शकतो का?
- अचूकपणे काम करू शकतो का?
- आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे—तो माणसाच्या दैनंदिन जीवनातील प्रत्यक्ष कामांमध्ये विश्वासार्ह सहकारी बनू शकतो का?
बीजिंगमधील या स्पर्धेतील ९.३९ सेकंदांची झेप कदाचित या मोठ्या तांत्रिक शर्यतीची केवळ सुरुवात असू शकते.
“माणूस धावला आणि विक्रम केला; आता यंत्र धावतेय—पुढचा विक्रम कोणाचा असेल?”
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
