(Tejas) तेजसच्या कॉकपिटमध्ये भारत-जपानच्या हवाई दलप्रमुखांची ‘उड्डाण’ मैत्री; जोधपूरमध्ये ‘वीर गार्डियन-2026’चा थरार

जोधपूर, राजस्थान | 20 सप्टेंबर 2026 : जोधपूरच्या आकाशात भारतीय (Tejas) तेजसने घेतलेले हे उड्डाण केवळ भारत-जपानच्या वाढत्या संरक्षण सहकार्याचे प्रतीक नाही, तर स्वदेशी संरक्षण तंत्रज्ञानाच्या बळावर जागतिक पटलावर आपले स्थान मजबूत करण्याच्या भारताच्या प्रयत्नांचेही महत्त्वपूर्ण प्रदर्शन आहे. राजस्थानातील जोधपूर येथील एअर फोर्स स्टेशनवर सुरू असलेल्या ‘वीर गार्डियन-2026’ या भारत-जपान द्विपक्षीय हवाई सरावादरम्यान भारतीय हवाई दलप्रमुख एअर चीफ मार्शल अमर प्रीत सिंह आणि जपान एअर सेल्फ-डिफेन्स फोर्सचे (JASDF) चीफ ऑफ स्टाफ जनरल ताकेहिरो मोरिता यांनी LCA तेजसमधून उड्डाण केले. भारत आणि जपानच्या हवाई दलांमध्ये प्रगत ऑपरेशनल सहकार्य आणि परस्पर कार्यक्षमता वाढवण्याच्या उद्देशाने सुरू असलेल्या या सरावात भारताचे तेजस, Su-30MKI आणि Rafale, तर जपानचे F-2A लढाऊ विमान सहभागी झाले आहे. विशेष म्हणजे, जपानी F-2A विमानांचा भारतातील हा पहिलाच लढाऊ विमान सहभाग आहे.  भारताने LCA Tejasच्या विकास आणि उत्पादनातून अत्याधुनिक लढाऊ विमाननिर्मितीची क्षमता विकसित केली असून, हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL) या कार्यक्रमाचा प्रमुख औद्योगिक भागीदार आहे. HALच्या माहितीनुसार, तेजसच्या परदेशी निर्यात ऑर्डर्ससाठी अनेक मैत्रीपूर्ण देशांशी चर्चा सुरू आहे. यापूर्वी मलेशिया, अर्जेंटिना, ऑस्ट्रेलिया, इजिप्त, अमेरिका, इंडोनेशिया आणि फिलिपिन्स यांसारख्या देशांनी तेजसबाबत स्वारस्य व्यक्त केले असल्याची भारत सरकारने नोंद केली आहे. त्यामुळे जपानसारख्या प्रगत हवाई शक्तीसमोर आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील संयुक्त लष्करी सरावात तेजसचे प्रत्यक्ष प्रदर्शन भारतासाठी संरक्षण-तंत्रज्ञानाच्या जागतिक स्वीकारार्हतेच्या व्यापक संदर्भात महत्त्वाचे ठरते. अशा बहुराष्ट्रीय सरावांमुळे भारतीय संरक्षण उद्योगाला आपली उत्पादने, तंत्रज्ञान आणि ऑपरेशनल क्षमता आंतरराष्ट्रीय संरक्षण परिसंस्थेसमोर मांडण्याचे व्यासपीठ मिळते. भारताची ही वाटचाल व्यापक संरक्षण-उद्योग धोरणाशीही जोडलेली आहे. FY 2025-26 मध्ये भारताची संरक्षण निर्यात विक्रमी ₹38,424 कोटींवर पोहोचली, तर संरक्षण उत्पादन ₹1.78 लाख कोटींच्या विक्रमी पातळीवर गेले. ऑगस्ट 2026 मध्ये केंद्र सरकारने Defence Export SOP आणि Open General Export Licence (OGEL) प्रणालीमध्ये सुधारणा करून भारतीय संरक्षण कंपन्यांना आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत अधिक सुलभ प्रवेश मिळवून देण्याचे पाऊल उचलले. यामुळे जोधपूरमधील ‘वीर गार्डियन-2026’कडे केवळ दोन देशांच्या हवाई दलांचा सराव म्हणून पाहण्यापेक्षा, भारताच्या ‘Make in India’ आणि ‘Aatmanirbhar Bharat’पासून जागतिक संरक्षणनिर्मिती व निर्यात केंद्र बनण्याच्या प्रयत्नांपर्यंतच्या मोठ्या प्रवासातील एका महत्त्वपूर्ण क्षणाच्या रूपात पाहता येते. विशेषतः Indo-Pacific क्षेत्रातील सामरिक सहकार्य, अत्याधुनिक हवाई तंत्रज्ञान, संरक्षण उत्पादनातील आत्मनिर्भरता आणि जागतिक संरक्षण बाजारपेठेतील भारताचा वाढता सहभाग या सर्व घटकांच्या संगमावर तेजसचे हे उड्डाण आंतरराष्ट्रीय लक्ष वेधून घेत आहे.

‘वीर गार्डियन-2026’मध्ये नेमके काय सुरू आहे? Tejas प्रमाणेच आणखी कोणती लढाऊ विमाने सहभागी?

भारत आणि जपानच्या हवाई दलांमध्ये 9 सप्टेंबर ते 22 सप्टेंबर 2026 या कालावधीत जोधपूर येथील एअर फोर्स स्टेशनवर ‘वीर गार्डियन-2026’ हा द्विपक्षीय हवाई सराव आयोजित करण्यात आला आहे. संरक्षण मंत्रालयाच्या माहितीनुसार हा 14 दिवसांचा सराव असून त्यामध्ये प्रगत ऑपरेशनल मिशन्स, मिशन प्लॅनिंग, तज्ज्ञांचे आदान-प्रदान तसेच अभियांत्रिकी आणि एरोस्पेस सेफ्टीशी संबंधित व्यावसायिक संवादांचा समावेश आहे. या सरावाचा मुख्य भर दोन्ही हवाई दलांमधील ऑपरेशनल समन्वय, सामरिक कौशल्य आणि परस्पर कार्यक्षमता (interoperability) वाढवण्यावर आहे.

कोणती लढाऊ विमाने सहभागी?

भारताकडून:

• LCA Tejas
• Su-30MKI
• Rafale

तर जपानकडून:

• F-2A लढाऊ विमाने

सहभागी झाली आहेत.

विशेष म्हणजे, जपानच्या F-2 लढाऊ विमानांचा भारतातील हा पहिलाच सहभाग असल्याचे संरक्षण मंत्रालयाच्या माहितीतून स्पष्ट होते. यामुळे यंदाच्या सरावाचे महत्त्व आणखी वाढले आहे.

भारत-जपानच्या हवाई दलप्रमुखांनी (Tejas) तेजसमधून उड्डाण का महत्त्वाचे?

20 सप्टेंबर रोजी एअर चीफ मार्शल अमर प्रीत सिंह आणि जनरल ताकेहिरो मोरिता यांनी जोधपूर एअर बेसवरून तेजस विमानांमधून उड्डाण केले. दोन्ही प्रमुख आपापल्या विमानांकडे जाताना आणि त्यानंतर उड्डाण करतानाचे दृश्य ANIच्या व्हिडिओमध्ये दिसते. या कृतीमुळे भारतीय बनावटीच्या तेजस विमानाला आंतरराष्ट्रीय संरक्षण सहकार्याच्या संदर्भात प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकाचे व्यासपीठ मिळाले आहे. सरावात सहभागी असलेल्या जपानी हवाई दलाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना भारतीय हवाई दलाच्या ऑपरेशनल वातावरणाचा आणि (Tejas) तेजसच्या क्षमतेचा प्रत्यक्ष अनुभव घेण्याची संधी मिळते. मात्र, या एका उड्डाणावरून (Tejas) तेजसच्या कोणत्याही विशिष्ट कामगिरीबाबत स्वतंत्र निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. हे उड्डाण मुख्यतः दोन्ही हवाई दलांमधील व्यावसायिक संवाद आणि संयुक्त प्रशिक्षणाच्या व्यापक संदर्भात पाहणे महत्त्वाचे आहे.

जपानची F-2 विमाने भारतात प्रथमच

‘वीर गार्डियन-2026’चे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे जपानच्या F-2 लढाऊ विमानांचे भारतात आगमन. भारतीय हवाई दलाने 8 सप्टेंबर रोजी जोधपूरमध्ये JASDFच्या F-2 विमानांचे स्वागत केले. IAFने या सरावाचा उद्देश दोन्ही हवाई दलांमधील interoperability वाढवणे, कौशल्य अधिक धारदार करणे आणि भारत-जपान संरक्षण भागीदारी मजबूत करणे असा स्पष्ट केला होता. जपानच्या संरक्षण मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, ‘Veer Guardian 26’ हा 2023 मध्ये झालेल्या पहिल्या भारत-जपान लढाऊ विमानांच्या संयुक्त सरावानंतरचा पुढील महत्त्वाचा टप्पा आहे.

‘वीर गार्डियन’ची सुरुवात कशी झाली?

भारत-जपानच्या हवाई दलांमधील पहिला ‘Veer Guardian’ सराव 2023 मध्ये जपानमध्ये झाला होता. त्या वेळी JASDFने F-2 आणि F-15 विमाने सहभागी केली होती, तर भारतीय हवाई दलाने Su-30MKI विमाने पाठवली होती. 16 दिवसांच्या सरावात हवाई युद्धाभ्यास, interception आणि air-defence missions तसेच Visual आणि Beyond Visual Range परिस्थितींमध्ये प्रशिक्षण झाले होते. दोन्ही देशांच्या वैमानिकांनी एकमेकांच्या लढाऊ विमानांमधून उड्डाण करून ऑपरेशनल पद्धती समजून घेण्याची संधीही घेतली होती. 2023 पूर्वी भारत-जपानने सप्टेंबर 2022 मधील 2+2 परराष्ट्र व संरक्षण मंत्रिस्तरीय बैठकीत द्विपक्षीय संरक्षण सहकार्य आणि लष्करी सराव वाढवण्यावर सहमती दर्शवली होती. त्यानंतर ‘Veer Guardian’ हा त्या वाढत्या सहकार्याचा महत्त्वाचा भाग बनला.

यंदाच्या सरावात फक्त हवाई युद्धाभ्यास नाही

‘वीर गार्डियन-2026’मध्ये केवळ लढाऊ विमानांचे उड्डाण किंवा हवाई युद्धाभ्यास एवढाच भाग नाही.

संरक्षण मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार कार्यक्रमात पुढील बाबींचा समावेश आहे:

यामुळे सरावाचा परिणाम केवळ वैमानिकांच्या प्रशिक्षणापुरता मर्यादित न राहता ऑपरेशनल, तांत्रिक आणि संस्थात्मक पातळीवरील परस्पर समज वाढवण्यावर आहे.

भारत-जपान संरक्षण संबंधांना व्यापक पार्श्वभूमी

‘वीर गार्डियन-2026’ हा भारत-जपान संरक्षण संबंधातील स्वतंत्र कार्यक्रम नसून दोन्ही देशांमधील वाढत्या लष्करी सहकार्याच्या व्यापक चौकटीचा भाग आहे. 20 ऑगस्ट 2026 रोजी संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह आणि जपानचे संरक्षणमंत्री शिंजिरो कोइझुमी यांच्यात नवी दिल्लीत द्विपक्षीय बैठक झाली. दोन्ही देशांनी संरक्षण सहकार्य आणखी वाढवण्याबरोबरच DRDO आणि जपानच्या ATLAमधील अत्याधुनिक संरक्षण तंत्रज्ञानातील सहकार्य वाढवण्याच्या उद्देशावरही चर्चा केली. भारत आणि जपान यांच्यात हवाई दलाव्यतिरिक्त लष्कर आणि नौदल क्षेत्रातही संयुक्त उपक्रम आहेत. 2023 मध्ये ‘Shinyuu Maitri’ या हवाई वाहतूक सरावात IAFच्या C-17 आणि JASDFच्या C-2 विमानांमधून ऑपरेशनल पद्धती व अनुभवांची देवाणघेवाण झाली होती.

(Tejas) तेजससाठीही महत्त्वाचा आंतरराष्ट्रीय क्षण

भारताने विकसित केलेले LCA Tejas हे ‘Veer Guardian-2026’मध्ये भारतीय ताफ्याचा महत्त्वाचा भाग आहे. त्याच सरावात Su-30MKI आणि Rafaleसारखी इतर frontline fighter aircraftही सहभागी आहेत. त्यामुळे जपानच्या F-2A विमानांसोबत तेजस, Su-30MKI आणि Rafale यांचा समावेश असलेला संयुक्त सराव भारतीय हवाई दलासाठी विविध प्रकारच्या लढाऊ विमानांसोबत प्रशिक्षण आणि ऑपरेशनल समन्वयाचा अनुभव देतो.

‘किझुना’—भारत-जपान हवाई सहकार्याची नवी जोड

या सरावाच्या पार्श्वभूमीवर भारत-जपान हवाई दलांमधील संबंधांमध्ये ‘Kizuna’ म्हणजेच बंध/नाते या संकल्पनेचा उल्लेख करण्यात आला आहे. दोन्ही देशांमधील वाढते संरक्षण सहकार्य, संयुक्त प्रशिक्षण आणि परस्पर विश्वास यामुळे हा शब्द चर्चेत आला आहे.  ‘वीर गार्डियन-2026’चा नियोजित कालावधी 22 सप्टेंबर 2026 रोजी पूर्ण होणार आहे. सध्या सुरू असलेल्या सरावात दोन्ही देशांचे हवाई दल प्रगत ऑपरेशनल मिशन्स आणि विविध व्यावसायिक देवाणघेवाणीत सहभागी आहेत.  थोडक्यात, जोधपूरच्या आकाशात तेजस आणि जपानच्या F-2Aची संयुक्त उपस्थिती ही भारत-जपानमधील संरक्षण सहकार्याचा प्रत्यक्ष नमुना ठरत आहे. त्यात दोन्ही देशांच्या हवाई दलप्रमुखांनी (Tejas) तेजसमधून घेतलेले उड्डाण हे या सरावातील विशेष ठळक दृश्य ठरले आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे

• सराव: Veer Guardian-2026
• भारतीय सहभागी: IAF
• जपानी सहभागी: JASDF
• ठिकाण: Air Force Station, Jodhpur, Rajasthan
• कालावधी: 9 ते 22 सप्टेंबर 2026
• भारताची विमाने: Tejas, Su-30MKI, Rafale
• जपानची विमाने: F-2A
• विशेष घटना: Air Chief Marshal Amar Preet Singh आणि General Takehiro Morita यांचे Tejasमधून उड्डाण
• मुख्य उद्देश: Operational interoperability, tactical proficiency आणि aerospace operational synergy
• विशेष वैशिष्ट्य: जपानी F-2 लढाऊ विमानांचा भारतातील पहिला सहभाग

समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.

आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :

बातमीन्यूज