शी जिनपिंग दिल्लीमध्ये दाखल; BRICS परिषदेत सहभागी होण्यासाठी भारतात आगमन, मोदी-जिनपिंग भेटीकडे जगाचे लक्ष

नवी दिल्ली, BRICS, १२ सप्टेंबर २०२६ : चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग शनिवारी नवी दिल्लीत दाखल झाले असून, भारतात आयोजित करण्यात आलेल्या १८व्या BRICS शिखर परिषदेत सहभागी होण्यासाठी त्यांचे आगमन झाले आहे. दिल्ली विमानतळावर केंद्रीय राज्यमंत्री जितिन प्रसाद यांनी त्यांचे स्वागत केले. ANIने शेअर केलेल्या व्हिडिओमध्ये शी जिनपिंग यांच्या स्वागतासाठी करण्यात आलेली औपचारिक तयारी आणि भारतीय अधिकाऱ्यांची उपस्थिती दिसून येते. शी जिनपिंग यांचा भारत दौरा विशेष महत्त्वाचा मानला जात असून, तब्बल सात वर्षांनंतर ते भारतात आले आहेत. त्यांचा हा दौरा केवळ BRICS परिषदेसाठीच नव्हे, तर भारत-चीन संबंधांच्या दृष्टीनेही अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.

BRICS 2026 साठी चीनच्या राष्ट्राध्यक्षांचे दिल्लीमध्ये आगमन

चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने १० सप्टेंबर रोजी अधिकृतपणे जाहीर केले होते की, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या निमंत्रणावरून राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग १२ आणि १३ सप्टेंबर २०२६ रोजी नवी दिल्लीत १८व्या BRICS शिखर परिषदेत सहभागी होतील. दिल्लीमध्ये आगमन झाल्यानंतर त्यांचे औपचारिक स्वागत करण्यात आले. या दौऱ्यामुळे भारताच्या राजधानीत सध्या जगातील अनेक प्रमुख नेत्यांची उपस्थिती असून, BRICS परिषदेला मोठे आंतरराष्ट्रीय महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

BRICS 2026 दरम्यान मोदी-शी जिनपिंग द्विपक्षीय भेटीची उत्सुकता

शी जिनपिंग यांच्या भारत दौऱ्यातील सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे त्यांची पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यासोबत होणारी द्विपक्षीय चर्चा. चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने भारत-चीन संबंध मजबूत करण्यासाठी संवाद आणि सहकार्य वाढवण्याची भूमिका व्यक्त केली आहे. Reutersच्या माहितीनुसार, दोन्ही देश शी जिनपिंग आणि नरेंद्र मोदी यांच्यातील द्विपक्षीय बैठकीची तयारी करत आहेत. चीनने भारतासोबतचे संबंध दीर्घकालीन आणि रणनीतिक दृष्टिकोनातून मजबूत करण्यावर भर दिला आहे. या चर्चेत संभाव्यतः पुढील मुद्द्यांना महत्त्व मिळू शकते:

• भारत-चीन सीमेवरील परिस्थिती आणि LAC
• द्विपक्षीय व्यापारातील असमतोल
• गुंतवणूक आणि बाजारपेठेतील प्रवेश
• व्यवसाय व प्रवासासाठी व्हिसा सुविधा
• तंत्रज्ञान आणि औद्योगिक सहकार्य
• सीमावर्ती भागातील शांतता व स्थैर्य
• प्रादेशिक आणि जागतिक सुरक्षा
• BRICSमध्ये भारत-चीन सहकार्य

Indian Expressच्या वृत्तानुसार, दोन्ही देशांमध्ये रणनीतिक आर्थिक संवाद सुरू करण्याची शक्यता असून, व्यापार तूट, बाजारपेठेतील प्रवेश, व्हिसा निर्बंध आणि चिनी गुंतवणुकीसारख्या मुद्द्यांवर चर्चा होऊ शकते.

सात वर्षांनंतर शी जिनपिंग भारतात

शी जिनपिंग यांचा भारतातील हा दौरा २०१९ नंतरचा महत्त्वाचा परतावा आहे. ऑक्टोबर २०१९ मध्ये त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यासोबत महाबलीपुरम येथे अनौपचारिक शिखर बैठक घेतली होती. मात्र त्यानंतर २०२० मध्ये पूर्व लडाखमधील गलवान संघर्षामुळे भारत-चीन संबंधांमध्ये मोठी घसरण झाली. या संघर्षात २० भारतीय जवान आणि चार चिनी सैनिकांचा मृत्यू झाला होता. त्यानंतर दोन्ही देशांमध्ये LACवर दीर्घकाळ तणाव निर्माण झाला. भारताने त्यानंतर चिनी गुंतवणूक, अॅप्स आणि काही तंत्रज्ञान क्षेत्रांबाबत अधिक कठोर धोरण स्वीकारले. दुसरीकडे, सीमेवर लष्करी तैनाती कायम राहिली.

२०२४ नंतर संबंध सुधारण्याची सावध प्रक्रिया

भारत आणि चीनमधील संबंधांमध्ये २०२४ नंतर काही प्रमाणात सकारात्मक हालचाल दिसून आली. ऑक्टोबर २०२४ मध्ये दोन्ही देशांमध्ये LACवरील गस्त आणि लष्करी व्यवस्थेबाबत महत्त्वाची सहमती झाली. त्यानंतर उच्चस्तरीय राजनैतिक संपर्क पुन्हा वाढू लागला.

यानंतर:

• दोन्ही देशांमधील उच्चस्तरीय संवाद वाढला;
• थेट विमानसेवा पुन्हा सुरू करण्याच्या दिशेने पावले उचलली गेली;
• काही व्हिसा प्रक्रिया सुलभ करण्यात आल्या;
• कैलास मानसरोवर यात्रेच्या पुनरुज्जीवनासाठी हालचाली झाल्या;
• व्यापार आणि सीमावर्ती संपर्क पूर्ववत करण्याचे प्रयत्न झाले.

Reutersच्या विश्लेषणानुसार, भारत-चीन संबंधांमध्ये सध्या सावधपणे सुधारणा होत असली तरी हा पूर्णपणे संबंध सामान्य झाल्याचा टप्पा नाही. सीमावाद, सुरक्षा, चीन-पाकिस्तान संबंध आणि व्यापारातील असमतोल यांसारखे प्रश्न अजूनही कायम आहेत.

भारत-चीन व्यापार : मोठी संधी, पण मोठी तूट

भारत-चीन संबंधातील सर्वात महत्त्वाच्या प्रश्नांपैकी एक म्हणजे व्यापारातील असमतोल. India Todayच्या ११ सप्टेंबरच्या विश्लेषणानुसार, २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात भारत-चीन वस्तू व्यापार सुमारे १५१ अब्ज डॉलरवर पोहोचला. त्यापैकी चीनमधून भारताची आयात सुमारे १३१ अब्ज डॉलर, तर भारताची चीनला निर्यात सुमारे १९ अब्ज डॉलर होती. त्यामुळे भारताची व्यापार तूट सुमारे ११२ अब्ज डॉलर राहिली. त्यामुळे मोदी-शी चर्चेत व्यापार संतुलन, भारतीय उत्पादनांना चीनच्या बाजारपेठेत अधिक प्रवेश आणि चिनी गुंतवणुकीसंबंधी धोरण या मुद्द्यांना महत्त्व मिळण्याची शक्यता आहे.

BRICS परिषदेला विशेष महत्त्व

भारताच्या अध्यक्षतेखाली १८वी BRICS शिखर परिषद १२ आणि १३ सप्टेंबर २०२६ रोजी नवी दिल्लीतील भारत मंडपम येथे आयोजित करण्यात आली आहे. BRICSमध्ये भारत, चीन, रशिया, ब्राझील आणि दक्षिण आफ्रिकेसह विस्तारानंतर समाविष्ट झालेल्या इतर देशांचा सहभाग आहे. यंदाच्या परिषदेत जागतिक अर्थव्यवस्था, व्यापार, गुंतवणूक, ऊर्जा सुरक्षा, तंत्रज्ञान, हवामान बदल, ग्लोबल साउथचा आवाज आणि जागतिक संस्थांमधील सुधारणा यांसारख्या मुद्द्यांवर चर्चा होण्याची अपेक्षा आहे. APच्या अहवालानुसार, राष्ट्रीय चलनांमधील व्यापार, ऊर्जा सुरक्षा, तंत्रज्ञान आणि जागतिक वित्तीय व्यवस्थेत विकसनशील देशांचा प्रभाव वाढवणे हेही चर्चेतील महत्त्वाचे विषय आहेत.

बदलत्या जागतिक समीकरणांच्या पार्श्वभूमीवर परिषद

यंदाची BRICS परिषद अशा वेळी होत आहे की, जग अनेक भू-राजकीय संघर्षांचा सामना करत आहे. रशिया-युक्रेन युद्ध, पश्चिम आशियातील संघर्ष, अमेरिका-चीनमधील तणाव, जागतिक व्यापारातील बदल आणि ऊर्जा व पुरवठा साखळीतील अस्थिरता यामुळे BRICS देशांसाठी परस्पर सहकार्याचे महत्त्व वाढले आहे. APच्या विश्लेषणानुसार, BRICSच्या माध्यमातून सदस्य देशांना जागतिक निर्णयप्रक्रियेत विकसनशील अर्थव्यवस्थांचा प्रभाव वाढवण्याची संधी मिळते. भारतासाठी मात्र अमेरिका, युरोप, रशिया, चीन आणि इतर भागीदारांशी संतुलित संबंध राखणे ही महत्त्वाची रणनीतिक गरज आहे.

भारतासाठी शी जिनपिंग यांचा दौरा का महत्त्वाचा?

शी जिनपिंग यांच्या दिल्ली भेटीकडे भारतासाठी तीन प्रमुख दृष्टिकोनातून पाहिले जात आहे.

१. सीमावरील शांतता

भारतासाठी LACवरील शांतता आणि स्थैर्य हा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा आहे. आर्थिक आणि राजनैतिक संबंध सुधारण्यासाठी सीमेवर स्थिरता आवश्यक असल्याचे भारताचे सातत्याने म्हणणे राहिले आहे.

२. व्यापार आणि आर्थिक संबंध

चीन हा भारताचा मोठा व्यापारी भागीदार आहे. मात्र भारताची मोठी व्यापार तूट हा चिंतेचा विषय आहे. त्यामुळे व्यापारात संतुलन आणण्याचा भारताचा प्रयत्न असेल.

३. रणनीतिक संतुलन

भारत एकीकडे अमेरिका, जपान आणि ऑस्ट्रेलियासोबत QUADमध्ये सहकार्य करतो, तर दुसरीकडे BRICS आणि SCOसारख्या व्यासपीठांवर चीन व रशियासोबतही काम करतो. त्यामुळे भारत-चीन संबंधांमध्ये स्पर्धा आणि सहकार्य दोन्ही एकाच वेळी सुरू राहण्याची शक्यता आहे.

चीनकडून ‘सहकार्य आणि संवाद‘चा संदेश

चीनने शी जिनपिंग यांच्या भारत दौऱ्याच्या पार्श्वभूमीवर भारतासोबत संवाद आणि सहकार्य वाढवण्याचा सूर लावला आहे. Reutersच्या वृत्तानुसार, चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने दोन्ही देशांनी मतभेद योग्य पद्धतीने हाताळत दीर्घकालीन आणि रणनीतिक दृष्टिकोनातून संबंध मजबूत करावेत, अशी भूमिका मांडली आहे. मात्र भारतासाठी केवळ राजनैतिक वक्तव्यांपेक्षा प्रत्यक्ष कृती महत्त्वाची ठरणार आहे.

संबंध सुधारले तरी आव्हाने कायम

भारत-चीन संबंधांमध्ये सकारात्मक संकेत मिळत असले तरी अनेक प्रश्न अजूनही सुटलेले नाहीत.

विशेषतः:

LACवरील सैन्य तैनाती, सीमावाद, अरुणाचल प्रदेशावरील चीनचे दावे, चीन-पाकिस्तान संबंध, व्यापार तूट, तंत्रज्ञान सुरक्षा आणि गुंतवणूक हे मुद्दे दोन्ही देशांसाठी संवेदनशील आहेत.

त्यामुळे मोदी-शी भेटीनंतर लगेचच भारत-चीन संबंधांमध्ये पूर्णपणे ‘नवीन पर्व’ सुरू झाले असे म्हणणे घाईचे ठरेल. तज्ज्ञांच्या मते, ही प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने पुढे जाण्याची शक्यता आहे.

दिल्लीमध्ये कडेकोट सुरक्षा

BRICS परिषदेसाठी अनेक देशांचे राष्ट्रप्रमुख आणि वरिष्ठ प्रतिनिधी दिल्लीमध्ये दाखल होत असल्याने राजधानीत सुरक्षा व्यवस्था मोठ्या प्रमाणात वाढवण्यात आली आहे. भारत मंडपम, प्रमुख हॉटेल्स आणि VVIP मार्गांवर विशेष सुरक्षा व्यवस्था करण्यात आली असून, दिल्लीतील काही प्रमुख रस्त्यांवर वाहतूक निर्बंध व मार्गबदल लागू करण्यात आले आहेत. नागरिकांना प्रवासासाठी अतिरिक्त वेळ राखून ठेवण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

आता सर्वांचे लक्ष मोदी-शी चर्चेकडे

शी जिनपिंग यांच्या दिल्ली आगमनानंतर आता संपूर्ण जगाचे लक्ष नरेंद्र मोदी आणि शी जिनपिंग यांच्या द्विपक्षीय चर्चेकडे लागले आहे. ही बैठक भारत-चीन संबंधांमध्ये प्रत्यक्ष प्रगती घडवून आणते का, सीमावरील स्थैर्याला नवीन दिशा मिळते का, व्यापार आणि आर्थिक संबंधांना चालना मिळते का आणि BRICSमध्ये भारत-चीन सहकार्य कितपत वाढते, यावर पुढील काळातील राजनैतिक समीकरणे अवलंबून राहू शकतात. एकीकडे दोन्ही देशांमध्ये आर्थिक सहकार्याची मोठी क्षमता आहे, तर दुसरीकडे सुरक्षा आणि सीमाविषयक मतभेदही तितकेच गंभीर आहेत. त्यामुळे शी जिनपिंग यांचा २०२६ मधील भारत दौरा हा केवळ BRICS परिषदेसाठीचा दौरा नसून भारत-चीन संबंधांच्या पुढील दिशेची चाचणी ठरणारा महत्त्वाचा राजनैतिक क्षण मानला जात आहे.

थोडक्यात महत्त्वाचे मुद्दे

समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.

आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :

बातमीन्यूज