अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म Truth Social वर एक महत्त्वपूर्ण पोस्ट करत मध्यपूर्वेत शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी मोठ्या पातळीवर चर्चा सुरू असल्याचा दावा केला आहे. ट्रम्प यांनी सांगितले की, व्हाईट हाऊसमधील ओव्हल ऑफिसमधून फोनच्या माध्यमातून त्यांनी अनेक मुस्लिम देशांच्या नेत्यांशी आणि मित्र राष्ट्रांच्या प्रमुखांशी इराणविषयी विस्तृत चर्चा केली. या चर्चेमध्ये Mohammed bin Salman (सौदी अरेबिया), Mohammed bin Zayed Al Nahyan (यूएई), Tamim bin Hamad Al Thani (कतार), Recep Tayyip Erdoğan (तुर्की), Abdel Fattah el-Sisi (इजिप्त), Abdullah II (जॉर्डन), तसेच Asim Munir यांच्यासह अनेक महत्त्वाच्या नेत्यांचा सहभाग होता. ट्रम्प यांच्या मते, अमेरिका, इराण आणि इतर संबंधित देशांदरम्यान “शांततेसंदर्भातील सामंजस्य करार” (Memorandum of Understanding) जवळपास अंतिम करण्यात आला आहे. या करारातील काही महत्त्वाचे मुद्दे आणि अंतिम तपशीलांवर अद्याप चर्चा सुरू असून लवकरच अधिकृत घोषणा केली जाईल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले. विशेष म्हणजे, या चर्चेमध्ये मध्यपूर्वेतील वाढता तणाव कमी करणे, ऊर्जा सुरक्षेचे प्रश्न, तेल वाहतुकीचे मार्ग आणि प्रादेशिक स्थैर्य यांसारख्या महत्त्वाच्या विषयांवर भर देण्यात आल्याचे मानले जात आहे.
(Donald Trump) यांची इस्रायलचे नेतान्याहू यांच्याशीही चर्चा
ट्रम्प यांनी स्वतंत्रपणे Benjamin Netanyahu यांच्याशी देखील दूरध्वनीवर चर्चा झाल्याचे सांगितले. ही चर्चा सकारात्मक झाल्याचा दावा त्यांनी केला. इस्रायल आणि इराण यांच्यातील दीर्घकालीन तणावाच्या पार्श्वभूमीवर ही बाब अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे.
(Strait Of Hormuz) – ‘हॉर्मुझ सामुद्रधुनी’ पुन्हा खुली होणार?
ट्रम्प यांच्या पोस्टमधील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे “Strait of Hormuz” म्हणजेच Strait of Hormuz पुन्हा खुली करण्यात येणार असल्याचा दावा. जगातील मोठ्या प्रमाणातील कच्च्या तेलाची वाहतूक या समुद्री मार्गातून होते. त्यामुळे या सामुद्रधुनीत कोणताही तणाव निर्माण झाला तर जागतिक तेलबाजारावर मोठा परिणाम होतो. जर हा मार्ग पूर्णपणे सुरळीत झाला, तर आंतरराष्ट्रीय तेलाच्या किमती स्थिर राहण्यास मदत होऊ शकते. भारतासारख्या तेल आयात करणाऱ्या देशांसाठीही ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे.
जागतिक राजकारणात नवे समीकरण?
मध्यपूर्वेतील अनेक इस्लामिक देश, अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यात एकाच वेळी चर्चा होणे ही मोठी राजनैतिक घटना मानली जात आहे. विशेषतः इराणसारख्या संवेदनशील विषयावर अनेक देशांनी एकत्रितपणे चर्चा करणे हे आगामी काळात नव्या राजकीय आणि सामरिक समीकरणांचे संकेत मानले जात आहेत. सध्या या संभाव्य कराराबाबत जगभरातील राजकीय विश्लेषक आणि ऊर्जा बाजाराचे तज्ज्ञ बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. अधिकृत घोषणा झाल्यानंतरच या कराराचे नेमके स्वरूप आणि त्याचे जागतिक परिणाम स्पष्ट होणार आहेत.
सध्या Strait of Hormuz वर कोणाचे वर्चस्व ?
सध्या Strait of Hormuz वर प्रत्यक्ष नियंत्रणाची परिस्थिती अत्यंत गुंतागुंतीची आणि तणावपूर्ण आहे. आंतरराष्ट्रीय समुद्री कायद्यानुसार ही सामुद्रधुनी कोणत्याही एका देशाच्या पूर्ण ताब्यात नसली, तरी वास्तवात इराणने आपल्या भौगोलिक स्थान आणि लष्करी उपस्थितीमुळे येथे मोठा प्रभाव निर्माण केला आहे. विशेषतः इराणच्या Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) ने बेटांवरील तपासणी केंद्रे, नौदल गस्त, ड्रोन देखरेख, क्षेपणास्त्र तैनाती आणि समुद्री मायन्सच्या मदतीने या मार्गावर प्रभावी पकड निर्माण केल्याचे Reuters ने नमूद केले आहे. काही जहाजांना इराणकडून “सुरक्षित मार्ग शुल्क” आकारले जात असल्याच्याही बातम्या समोर आल्या आहेत.
दुसरीकडे, United States ने या भागात मोठ्या प्रमाणावर लष्करी शक्ती तैनात केली आहे. अमेरिकन नौदलाने विमानवाहू युद्धनौका, विनाशिका (destroyers), पाणबुड्या, ड्रोन आणि हवाई गस्त यांची तैनाती करून इराणवरील समुद्री दबाव वाढवला आहे. CENTCOM च्या माहितीनुसार, अमेरिका इराणी बंदरांकडे जाणाऱ्या जहाजांवर निर्बंध आणि तपासणी करत आहे, तर व्यापारी जहाजांना संरक्षण देण्यासाठी “escorted transit” मोहीमही राबवत आहे. अमेरिकेने अनेक इराणी ड्रोन, क्षेपणास्त्रे आणि वेगवान हल्लेखोर नौका नष्ट केल्याचा दावा Reuters आणि AP च्या अहवालांमध्ये करण्यात आला आहे.
सध्याच्या स्थितीत इराणकडे भौगोलिक आणि स्थानिक सामरिक फायदा आहे, कारण हॉर्मुझच्या उत्तरेकडील किनाऱ्यांवर त्यांचे नियंत्रण आहे. इराणने किनारी क्षेपणास्त्रे, समुद्री मायन्स, फास्ट-अटॅक बोट्स आणि ड्रोन नेटवर्कच्या साहाय्याने “asymmetric warfare” रणनीती अवलंबली आहे. दुसरीकडे अमेरिका आणि तिचे सहयोगी देश अत्याधुनिक नौदल, उपग्रह देखरेख, हवाई वर्चस्व आणि समुद्री मार्ग खुले ठेवण्याच्या मोहिमेद्वारे इराणवर दबाव कायम ठेवत आहेत. त्यामुळे सध्या हॉर्मुझमध्ये कोणत्याही एका देशाचे पूर्ण नियंत्रण नसून “लष्करी तणावाखालील संयुक्त दबाव आणि प्रतिकार” अशी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. जगातील तेलपुरवठ्याचा मोठा भाग या मार्गातून जात असल्याने संपूर्ण जगाचे लक्ष या भागातील प्रत्येक हालचालीवर केंद्रीत झाले आहे.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
