देशातील यंदाच्या नैऋत्य मान्सूनबाबत भारतीय हवामान विभागाने (IMD Weather) दिलेल्या नव्या अंदाजामुळे कृषी, पाणीपुरवठा आणि अर्थव्यवस्थेबाबत चिंता वाढली आहे. IMD ने शुक्रवारी जाहीर केलेल्या दुसऱ्या दीर्घकालीन अंदाजानुसार, 2026 च्या मान्सून हंगामात देशात दीर्घकालीन सरासरीच्या (LPA) केवळ 90 टक्के पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. यापूर्वी एप्रिलमध्ये हवामान विभागाने 92 टक्के पावसाचा अंदाज व्यक्त केला होता; मात्र आता परिस्थिती अधिक गंभीर असल्याचे संकेत मिळत आहेत. IMD च्या मते, ईशान्य भारतात सामान्य पाऊस होण्याची शक्यता असली तरी देशातील इतर बहुतांश भागात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडू शकतो. भारतातील जून ते सप्टेंबर हा मान्सून हंगाम देशाच्या वार्षिक पर्जन्यमानातील जवळपास 70 टक्के हिस्सा ठरवतो. त्यामुळे मान्सून कमी पडल्यास त्याचा थेट परिणाम शेती, पिण्याचे पाणी, वीज निर्मिती, अन्नधान्य उत्पादन आणि महागाईवर होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
एल निनोचा धोका वाढला – IMD Weather
(IMD Weather) – हवामान तज्ज्ञांच्या मते, यंदा ‘एल निनो’ प्रभाव तीव्र होण्याची शक्यता आहे. एल निनो म्हणजे प्रशांत महासागरातील समुद्रपृष्ठ तापमान वाढणे. या बदलामुळे भारतातील मान्सून कमकुवत होतो, पावसाचे वितरण विस्कळीत होते आणि उष्णतेच्या लाटा वाढतात. चीनच्या राष्ट्रीय हवामान केंद्रानेही 2026 मध्ये एल निनो प्रभाव उन्हाळा आणि हिवाळ्यात शिखरावर पोहोचेल, असा इशारा दिला आहे. तज्ज्ञांच्या मते, जून-जुलैमध्ये पाऊस कमी राहू शकतो; मात्र ऑगस्ट-सप्टेंबरमध्ये ‘पॉझिटिव्ह इंडियन ओशन डायपोल’ (IOD) तयार झाल्यास काही प्रमाणात पावसाला चालना मिळू शकते. त्यामुळे हंगामाच्या उत्तरार्धात काही भागांना दिलासा मिळण्याची शक्यता हवामान अभ्यासकांनी व्यक्त केली आहे.
शेतकऱ्यांसाठी काय परिणाम होऊ शकतात?
कमी पावसाचा सर्वात मोठा परिणाम खरीप पिकांवर होण्याची शक्यता आहे. विशेषतः सोयाबीन, कापूस, तूर, मका, भात आणि ऊस या पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो. पावसाचे आगमन उशिरा झाल्यास पेरण्या लांबण्याची शक्यता असून, काही भागांत दुबार पेरणीचा धोका निर्माण होऊ शकतो.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या सूचना:
- कमी कालावधीतील व कमी पाण्यावर येणाऱ्या वाणांचा वापर करावा.
- ठिबक आणि तुषार सिंचनास प्राधान्य द्यावे.
- शेततळी, जलसंधारण आणि पावसाचे पाणी साठवण्यावर भर द्यावा.
- कृषी विभागाच्या स्थानिक हवामान सल्ल्यानुसार पेरणीचे नियोजन करावे.
- पीक विमा योजनेत त्वरित नोंदणी करावी.
- पशुपालकांनी हिरव्या चाऱ्याचा साठा करून ठेवावा.
तज्ज्ञांच्या मते, मान्सून कमी राहिल्यास अन्नधान्य उत्पादन घटून महागाई वाढू शकते. डाळी, भाजीपाला आणि खाद्यतेलांच्या किंमती वाढण्याची शक्यता आहे. ग्रामीण भागातील उत्पन्नावरही त्याचा परिणाम होऊ शकतो.
महाराष्ट्रातील मच्छीमारांसाठी महत्त्वाची घोषणा – IMD Weather
दरम्यान, महाराष्ट्र सरकारने मान्सून काळातील मासेमारी बंदी कालावधी जाहीर केला आहे. केंद्रीय सरकारच्या आदेशानुसार राज्यातील सागरी हद्दीत 1 जून 2026 ते 31 जुलै 2026 या कालावधीत मासेमारी बंदी लागू करण्यात आली आहे. या काळात सर्व यांत्रिक मासेमारी नौकांना 1 जूनपूर्वी संबंधित बंदरात परतणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. मत्स्यव्यवसाय मंत्री नितेश राणे यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, बंदी काळात मासेमारी करताना आढळल्यास महाराष्ट्र सागरी मासेमारी नियमन अधिनियम 1981 अंतर्गत संबंधित नौका, जाळी आणि उपकरणे जप्त केली जातील. तसेच नौकेचा परवाना, VRC आणि Form-5 रद्द करण्यात येईल. संबंधितांवर दंडात्मक कारवाईही होणार आहे.
मच्छीमारांसाठी सूचना:
- 1 जूनपूर्वी सर्व बोटी सुरक्षित बंदरात आणाव्यात.
- समुद्रातील खराब हवामानाचा अंदाज लक्षात घेऊन प्रवास टाळावा.
- नौका आणि जाळ्यांची दुरुस्ती या काळात पूर्ण करावी.
- शासनाच्या अनुदान आणि विमा योजनांची माहिती घ्यावी.
नागरिकांनी काय काळजी घ्यावी?
कमी पावसामुळे अनेक शहरांमध्ये पाणीटंचाई निर्माण होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे नागरिकांनी पाण्याचा वापर जपून करणे आवश्यक आहे. तज्ज्ञांच्या मते, उष्णतेच्या लाटांमध्ये वाढ होण्याची शक्यता असल्याने आरोग्याची काळजी घेणेही महत्त्वाचे ठरणार आहे.
नागरिकांसाठी महत्त्वाच्या सूचना:
- पावसाचे पाणी साठवण्याची व्यवस्था करावी.
- पिण्याच्या पाण्याचा अपव्यय टाळावा.
- उष्माघात टाळण्यासाठी दुपारच्या वेळेत बाहेर पडणे टाळावे.
- स्थानिक प्रशासनाच्या हवामान इशाऱ्यांकडे लक्ष ठेवावे.
- पूर किंवा अतिवृष्टीच्या शक्यतेसाठीही सज्ज राहावे, कारण एल निनोमुळे पावसाचे वितरण अनियमित होऊ शकते.
(IMD Weather) हवामान विभाग पुढील काही आठवड्यांत अद्ययावत अंदाज जाहीर करणार असून, राज्यनिहाय पर्जन्यमानाचे तपशीलही लवकरच स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे. सध्या तरी देशभरातील शेतकरी, मच्छीमार आणि नागरिकांनी सावध राहून नियोजन करण्याची गरज अधोरेखित होत आहे.
IMD – हवामान विभागाच्या अधिकृत वेबसाईटसाठी येथे क्लिक करा.
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
