बीजिंग : India China News : भारत आणि चीन यांच्यातील संबंध पुन्हा सुरळीत करण्याच्या प्रयत्नांना महत्त्वाची चालना मिळाली आहे. भारताचे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार (NSA) अजित डोवाल आणि चीनचे परराष्ट्रमंत्री वांग यी यांनी मंगळवारी, २५ ऑगस्ट २०२६ रोजी बीजिंग येथे भारत-चीन सीमा प्रश्नावर विशेष प्रतिनिधींच्या चर्चेची २५वी फेरी पार पाडली. या चर्चेत सीमावर्ती भागातील शांतता व स्थैर्य, सीमा प्रश्नावर तोडगा, द्विपक्षीय संबंधांमध्ये सुधारणा आणि आर्थिक, राजकीय तसेच बहुपक्षीय सहकार्य वाढविण्याबाबत चर्चा झाली. भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयानेही या चर्चेची अधिकृत माहिती प्रसिद्ध केली आहे.
India China News : डोवाल म्हणाले—‘संबंध पुन्हा सामान्य स्थितीकडे’
वांग यी यांच्यासोबतच्या बैठकीत अजित डोवाल यांनी गेल्या वर्षभरात भारत-चीन संबंधांमध्ये झालेल्या सुधारणांचा उल्लेख केला. ते म्हणाले की, दोन्ही देशांच्या संबंधांना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी स्पष्ट आणि सकारात्मक दिशा दिली आहे. डोवाल यांनी विशेष प्रतिनिधींच्या चर्चेची २५वी फेरी अत्यंत महत्त्वाची असल्याचे सांगितले. विशेषतः आगामी BRICS शिखर परिषद आणि दोन्ही देशांच्या संबंधांमध्ये सुरू असलेल्या सकारात्मक प्रक्रियेच्या पार्श्वभूमीवर या चर्चेला विशेष महत्त्व असल्याचे त्यांनी नमूद केले. गेल्या वर्षभरात भारत-चीन संबंध हळूहळू सामान्य स्थितीकडे परतत असल्याचेही त्यांनी सांगितले. डोवाल यांच्या मते, संबंधांमध्ये आलेली ही सुधारणा थेट सीमावर्ती भागातील शांतता आणि स्थैर्यामुळे शक्य झाली आहे. त्यामुळे ही शांतता कायम ठेवणे आणि अधिक मजबूत करणे हे दोन्ही देशांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
India China News : LAC वर शांतता कायम ठेवण्यावर भर
भारत आणि चीन यांच्यातील प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषा अर्थात LAC हा दोन्ही देशांच्या संबंधांमधील सर्वात संवेदनशील मुद्दा आहे. २०२० मधील गलवान संघर्षानंतर भारत-चीन संबंधांमध्ये मोठा तणाव निर्माण झाला होता. पूर्व लडाखमध्ये दोन्ही देशांच्या सैन्यांमध्ये दीर्घकाळ तणावाची परिस्थिती राहिली. अशा पार्श्वभूमीवर बीजिंगमधील चर्चेत सीमावर्ती भागात शांतता आणि स्थैर्य कायम ठेवण्यावर विशेष भर देण्यात आला. भारताने स्पष्टपणे मांडले की सीमावर्ती भागातील शांतता ही व्यापक द्विपक्षीय संबंधांच्या पुढील विकासासाठी अत्यावश्यक आहे. चर्चेत सीमा प्रश्नाच्या दीर्घकालीन राजकीय तोडग्याकडे पुढे जाण्याच्या दृष्टीनेही विचारविनिमय करण्यात आला. दोन्ही देशांनी संवादाची प्रक्रिया सुरू ठेवण्याची आणि सीमा प्रश्नावर परस्पर स्वीकारार्ह तोडगा शोधण्यासाठी प्रयत्न करण्याची भूमिका कायम ठेवली.
India China News : विशेष प्रतिनिधींची यंत्रणा का महत्त्वाची?
भारत-चीन सीमा प्रश्नावर चर्चा करण्यासाठी Special Representatives (SR) यंत्रणा २००३ मध्ये स्थापन करण्यात आली. या यंत्रणेचा उद्देश केवळ सीमावादावर तात्पुरता तोडगा काढणे नसून सीमा प्रश्नाचा व्यापक आणि दीर्घकालीन राजकीय तोडगा शोधणे हा आहे. भारताकडून अजित डोवाल आणि चीनकडून वांग यी हे या यंत्रणेचे विशेष प्रतिनिधी आहेत. २५वी फेरी बीजिंगमध्ये पार पडली. या यंत्रणेअंतर्गत होणाऱ्या चर्चा दोन्ही देशांना लष्करी तणावाच्या पलीकडे जाऊन राजकीय आणि राजनैतिक पातळीवर संवेदनशील प्रश्न हाताळण्याची संधी देतात.
वांग यी यांचा ‘दीर्घकालीन दृष्टिकोन’चा संदेश
चीनच्या बाजूनेही संबंध सुधारण्याबाबत सकारात्मक संकेत देण्यात आले. वांग यी यांनी भारत-चीन संबंधांचे महत्त्व केवळ दोन्ही देशांपुरते मर्यादित नसून त्याला व्यापक जागतिक आणि धोरणात्मक महत्त्व प्राप्त झाल्याचे म्हटले. चीनच्या मते दोन्ही देशांनी संवाद वाढवणे, परस्पर विश्वास मजबूत करणे, मतभेदांचे योग्य व्यवस्थापन करणे आणि अडथळे दूर करणे आवश्यक आहे. चीनचे उपराष्ट्राध्यक्ष हान झेंग यांनीही अजित डोवाल यांच्यासोबतच्या भेटीत भारत-चीन संबंधांकडे धोरणात्मक आणि दीर्घकालीन दृष्टिकोनातून पाहण्यावर भर दिला.
India China News : डोवाल यांची हान झेंग यांच्याशीही भेट
वांग यी यांच्यासोबतच्या सीमा चर्चेपूर्वी अजित डोवाल यांनी चीनचे उपराष्ट्राध्यक्ष हान झेंग यांची भेट घेतली. या भेटीत सीमावर्ती भागातील शांतता आणि स्थैर्य मजबूत करण्यासोबतच आर्थिक, राजकीय आणि बहुपक्षीय क्षेत्रांमध्ये द्विपक्षीय संबंध सुधारण्यावर चर्चा झाली. हान झेंग यांनी गेल्या दोन वर्षांत पंतप्रधान मोदी आणि राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्या भेटींमधून भारत-चीन संबंधांना सकारात्मक दिशा मिळाल्याचे नमूद केले.
India China News : कैलास मानसरोवर यात्रेला आणि सीमावर्ती व्यापाराला चालना
भारत-चीन संबंध सुधारण्याच्या प्रक्रियेत केवळ राजनैतिक चर्चाच नव्हे, तर लोकांमधील संपर्क वाढविण्यालाही महत्त्व दिले जात आहे. डोवाल यांनी कैलास मानसरोवर यात्रा पुन्हा सुरू होणे आणि पारंपरिक सीमावर्ती व्यापार पुन्हा सुरू झाल्याचा उल्लेख केला. नाथुला मार्गे कैलास मानसरोवर यात्रा तसेच तीन पारंपरिक मार्गांवरील सीमावर्ती व्यापारामुळे विशेषतः सीमावर्ती भागातील नागरिकांना प्रत्यक्ष लाभ होत असल्याचे त्यांनी सांगितले. ही पावले दोन्ही देशांमधील विश्वास पुनर्स्थापित करण्याच्या प्रक्रियेत महत्त्वाची मानली जात आहेत.
२०२० च्या गलवान संघर्षानंतरचा बदल – India China News
भारत-चीन संबंधांमध्ये २०२० मध्ये गलवान खोऱ्यात झालेल्या हिंसक संघर्षानंतर मोठी घसरण झाली. त्यानंतर पूर्व लडाखमध्ये दीर्घकाळ सैन्य तैनाती, सीमावर्ती पायाभूत सुविधांची वाढ आणि परस्पर अविश्वासाचे वातावरण निर्माण झाले. ऑक्टोबर २०२४ मध्ये दोन्ही देशांमध्ये लष्करी तणाव कमी करण्याच्या दिशेने महत्त्वाची सहमती झाली. त्यानंतर उच्चस्तरीय राजनैतिक संवाद पुन्हा वाढू लागला. २०२५ मध्ये कझान आणि तियानजिन येथे मोदी-शी जिनपिंग यांच्या भेटींनंतर संबंध सुधारण्याच्या प्रक्रियेला आणखी गती मिळाली. मात्र, सीमा प्रश्न अद्याप पूर्णपणे सुटलेला नाही, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे सध्याची प्रक्रिया ही अंतिम सीमा करारापेक्षा विश्वास निर्माण करणे, शांतता टिकवणे आणि मतभेदांचे व्यवस्थापन करणे या टप्प्यावर अधिक केंद्रित आहे.
BRICS शिखर परिषदेमुळे चर्चेला विशेष महत्त्व
या चर्चेची वेळही अत्यंत महत्त्वाची आहे. भारत २०२६ मध्ये BRICSचे अध्यक्षपद भूषवत असून नवी दिल्ली येथे सप्टेंबरमध्ये BRICS शिखर परिषद होणार आहे. चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्या संभाव्य भारत दौऱ्याच्या पार्श्वभूमीवर डोवाल-वांग यी यांची बैठक महत्त्वाची ठरली आहे. भारत आणि चीनमधील संबंधांमध्ये काही प्रमाणात स्थिरता निर्माण झाल्यास BRICSसारख्या बहुपक्षीय मंचावर दोन्ही देशांमधील सहकार्य अधिक प्रभावी होऊ शकते. त्याचबरोबर जागतिक अर्थव्यवस्था, बहुध्रुवीय व्यवस्था, विकसनशील देशांचे हित आणि विविध आंतरराष्ट्रीय प्रश्नांवर दोन्ही देशांमध्ये समन्वय वाढविण्याची शक्यता आहे.
India China News : पुढे काय?
२५व्या फेरीच्या चर्चेनंतर भारत-चीन संबंधांमध्ये सकारात्मक वातावरण निर्माण झाल्याचे संकेत मिळत असले तरी पुढील आव्हान तितकेच मोठे आहे. सीमावर्ती भागातील शांतता सातत्याने कायम ठेवणे, LACवरील उर्वरित मतभेदांचे व्यवस्थापन करणे, सीमा प्रश्नावर राजकीय संवाद सुरू ठेवणे आणि व्यापार-आर्थिक संबंधांमध्ये स्थिरता आणणे ही पुढील काळातील प्रमुख उद्दिष्टे असतील. रॉयटर्सच्या अहवालानुसार दोन्ही देशांनी सीमा प्रश्नावर न्याय्य, वाजवी आणि परस्पर स्वीकारार्ह तोडगा शोधण्याचा प्रयत्न सुरू ठेवण्याचे मान्य केले आहे. पुढील विशेष प्रतिनिधींची फेरी २०२७ मध्ये भारतात होण्याचे नियोजन आहे.
भारतासाठी याचा अर्थ काय?
भारताच्या दृष्टीने सीमावर्ती शांतता ही केवळ परराष्ट्र धोरणाचा विषय नाही, तर राष्ट्रीय सुरक्षा, आर्थिक विकास आणि प्रादेशिक स्थैर्याशी थेट संबंधित आहे. सीमावर्ती भागात तणाव कमी राहिल्यास भारताला आपल्या संसाधनांचा वापर आर्थिक विकास आणि इतर धोरणात्मक प्राधान्यांसाठी अधिक प्रभावीपणे करता येऊ शकतो. त्याचवेळी भारताने सीमा प्रश्नावर कोणतीही घाई न करता शांतता, स्थैर्य आणि परस्पर विश्वास या तत्त्वांवर पुढे जाण्याची भूमिका कायम ठेवली आहे.
निष्कर्ष
अजित डोवाल आणि वांग यी यांच्यातील २५वी विशेष प्रतिनिधी चर्चा ही भारत-चीन संबंधांमध्ये सुरू असलेल्या हळूहळू होत असलेल्या पुनर्स्थापनेचा महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. डोवाल यांनी संबंध सामान्य स्थितीकडे परतत असल्याचे स्पष्ट केले असले, तरी त्यासाठी सीमावर्ती शांतता ही मूलभूत अट असल्याचा भारताचा संदेशही तितकाच स्पष्ट आहे. आता खरी कसोटी ही असेल की बीजिंगमधील सकारात्मक राजनैतिक वातावरण प्रत्यक्ष सीमावर्ती स्थैर्य, विश्वास आणि दीर्घकालीन सीमा तोडग्याच्या दिशेने कितपत रूपांतरित होते. आगामी BRICS शिखर परिषद आणि मोदी-शी यांच्यातील संभाव्य उच्चस्तरीय संवाद या प्रक्रियेसाठी पुढील महत्त्वाचे टप्पे ठरू शकतात.
स्रोत : भारताचे परराष्ट्र मंत्रालय, चीनचे परराष्ट्र मंत्रालय, Press Trust of India, Reuters, Business Standard, The Indian Express, India Today आणि इतर विश्वसनीय वृत्तस्रोत. (Ministry of External Affairs)
समाज माध्यमावरील प्रतिक्रियेसाठी येथे क्लिक करा.
आमचे अन्य ब्लॉगपोस्ट :
