मराठा आरक्षणाच्या प्रमुख मागण्यांसाठी मराठा आंदोलनाचे नेते (Manoj Jarange) मनोज जरांगे पाटील यांनी आज (३० मे) सकाळी १० वाजल्यापासून जालना जिल्ह्यातील अंतरवाली सराटी येथे पुन्हा एकदा आमरण उपोषणाला सुरुवात केली. तब्बल ४० अंश सेल्सिअस तापमानाच्या कडक उन्हात डोक्यावर भगवा फेटा बांधून, शेतातील मोकळ्या जागेत बाजेवर बसून त्यांनी आंदोलन सुरू केले. उपोषण सुरू करताना जरांगे यांनी भावनिक शब्दांत सांगितले की, “समाजातील मुलांच्या भविष्यासाठी आणि मराठा समाजाच्या न्याय्य हक्कांसाठी मला माझा जीव धोक्यात घालावा लागत आहे. आमच्याकडे आता दुसरा कोणताही पर्याय उरलेला नाही.”
Manoj Jarange उपोषण नेमक्या कोणत्या मागण्यांसाठी ?
(Manoj Jarange) मनोज जरांगे पाटील यांनी सरकारकडे अनेक प्रमुख मागण्या मांडल्या आहेत. त्यामध्ये:
- मराठा समाजाला ओबीसी प्रवर्गातून आरक्षण लागू करणे
- सगे-सोयरे अधिसूचनेची प्रभावी अंमलबजावणी
- आरक्षणासाठी पात्र कुटुंबांची तातडीने नोंदणी
- मराठा विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक व नोकरीतील सवलती
- आंदोलनादरम्यान दाखल गुन्हे मागे घेणे
- राज्यभरातील अपूर्ण आरक्षण प्रक्रियेची गती वाढवणे
या मागण्यांवर अद्याप ठोस निर्णय न झाल्याचा आरोप करत त्यांनी पुन्हा आंदोलनाचा मार्ग स्वीकारला आहे.
रखरखत्या उन्हात सहा तासांहून अधिक काळ आंदोलन
उपोषण सुरू झाल्यानंतर सलग अनेक तास (Manoj Jarange) जरांगे पाटील उघड्या मैदानात बसून आंदोलन करत असल्याचे दृश्य समोर आले. तापमान ४० अंशांच्या पुढे गेल्याने त्यांच्या आरोग्याबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे. डॉक्टरांची विशेष टीम आणि आरोग्य विभागाचे अधिकारी आंदोलनस्थळी तैनात करण्यात आले आहेत.
आंदोलनस्थळी प्रचंड गर्दी
अंतरवाली सराटीमध्ये राज्याच्या विविध भागांतून मराठा समाजाचे कार्यकर्ते आणि समर्थक मोठ्या संख्येने दाखल होत आहेत. गावाच्या प्रवेशद्वारांवर वाहनांच्या लांबच लांब रांगा लागल्या आहेत. अनेक ठिकाणी रास्ता रोको, निदर्शने आणि समर्थन सभांचे आयोजन करण्यात आले. स्थानिक प्रशासनाने वाहतूक नियंत्रणासाठी अतिरिक्त पोलीस बंदोबस्त तैनात केला आहे. आंदोलनस्थळी महिलांची आणि युवकांची उपस्थितीही मोठ्या प्रमाणात दिसून येत आहे.
सरकारची भूमिका काय?
राज्याचे महसूल मंत्री राधाकृष्ण विखे पाटील यांनी सांगितले की, त्यांनी काल मनोज जरांगे यांच्याशी चर्चा केली होती. सरकार त्यांच्या सर्व मागण्यांबाबत गंभीर असून सकारात्मक तोडगा काढण्यासाठी प्रयत्न सुरू असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. मंत्र्यांच्या या वक्तव्यामुळे सरकार आणि आंदोलनकर्त्यांमध्ये संवादाचे दरवाजे खुले असल्याचे संकेत मिळत असले तरी उपोषण मागे घेण्याबाबत अद्याप कोणताही निर्णय झालेला नाही.
वृत्तानुसार, (Manoj Jarange) मनोज जरांगे पाटील यांनी अंतरवाली सराटी येथे पुन्हा आमरण उपोषण सुरू करताच राज्य सरकारची मोठी धावपळ सुरू झाली असून त्यांच्या १४ प्रमुख मागण्यांवर सरकारने १४ आश्वासने देत विशेष मसुदा सादर केला आहे. या मसुद्यात ५८ लाख नोंदींची माहिती उपलब्ध करून देणे, हैदराबाद गॅझेटनुसार कुणबी प्रमाणपत्र प्रक्रिया वेगाने राबवणे, जात पडताळणी प्रमाणपत्रे तातडीने देणे, मराठा आरक्षण कक्ष स्थापन करणे, आंदोलनातील मृतांच्या कुटुंबांना मदत, हेल्पलाईन सुरू करणे, ग्रामस्तरीय समित्यांचे कामकाज मजबूत करणे, मोडी भाषेच्या नोंदींचे भाषांतर करण्यासाठी तज्ज्ञ नेमणे, शिंदे समितीला मुदतवाढ देणे आणि सारथी संस्थेचे बळकटीकरण अशा अनेक मुद्द्यांचा समावेश आहे. मात्र, यापूर्वीही अनेक आश्वासने प्रत्यक्ष अंमलबजावणीत अडकली असल्याचा आरोप करत (Manoj Jarange) जरांगे यांनी उपोषण मागे घेण्यास नकार दिला आहे. त्यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी न्याय देण्याच्या भूमिकेत यावे, पोलिसी कारवाई टाळावी आणि मराठा समाजाच्या भावना समजून घ्याव्यात, असे आवाहन केले. दुसरीकडे, सरकारने मराठा आरक्षणाबाबत आपली भूमिका सकारात्मक आणि पारदर्शक असल्याचे स्पष्ट करत संविधान आणि न्यायालयीन चौकटीत राहून निर्णय घेतले जातील, असे म्हटले आहे. त्यामुळे सरकारच्या आश्वासनांनंतरही प्रत्यक्ष अंमलबजावणी होईपर्यंत आंदोलन सुरूच ठेवण्याचा निर्धार जरांगे यांनी कायम ठेवला असून मराठा आरक्षणाचा प्रश्न पुन्हा एकदा राज्याच्या राजकारणाच्या केंद्रस्थानी आला आहे.
रामदास आठवलेंचे भावनिक आवाहन
केंद्रीय मंत्री रामदास आठवले यांनी (Manoj Jarange) मनोज जरांगे यांना भावनिक आवाहन केले आहे.
“मनोज जरांगे, तुम्ही आमचे जवळचे स्नेही आणि मराठा समाजाचा खंबीर आवाज आहात. तुमच्या आंदोलनाला आमचा पाठिंबा आहे. मात्र या कडक उन्हात स्वतःला त्रास करून घेऊ नका. कृपया सावलीत बसा आणि आरोग्याची काळजी घ्या.”
आठवले यांच्या या वक्तव्यामुळे राजकीय स्तरावरही या आंदोलनाकडे गांभीर्याने पाहिले जात असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
लक्ष्मण हाके यांचा इशारा
दरम्यान, ओबीसी नेते लक्ष्मण हाके यांनी देखील महत्त्वपूर्ण भूमिका जाहीर केली आहे.
“मनोज जरांगे बाजेवर बसले आहेत. आम्ही ढेकळात बसून उद्यापासून आंदोलन सुरू करणार आहोत. आंदोलनाचे ठिकाण आणि वेळ उद्या पत्रकार परिषदेत जाहीर करू.”
या घोषणेमुळे मराठा-ओबीसी आरक्षण प्रश्नावर राज्यात पुन्हा संघर्ष तीव्र होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
मराठा आरक्षण आंदोलनाचा इतिहास
गेल्या दोन वर्षांत (Manoj Jarange) मनोज जरांगे पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा आरक्षण आंदोलनाने राज्याच्या राजकारणावर मोठा प्रभाव टाकला आहे. अंतरवाली सराटी हे गाव आंदोलनाचे केंद्रबिंदू बनले. अनेक उपोषणे, राज्यव्यापी मोर्चे, मुंबईकडे कूच आणि लाखोंच्या सभांमुळे सरकारवर सातत्याने दबाव निर्माण झाला. याच आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने सगे-सोयरे अधिसूचना जारी केली आणि मराठा आरक्षणासाठी स्वतंत्र कायदेशीर प्रक्रिया सुरू केली. मात्र आंदोलनकर्त्यांचे म्हणणे आहे की प्रत्यक्ष अंमलबजावणी अद्याप समाधानकारक झालेली नाही.
पुढील काही दिवस निर्णायक
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, आगामी काही दिवस मराठा आरक्षणाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत. जर उपोषण दीर्घकाळ सुरू राहिले तर राज्यभर पुन्हा मोठ्या प्रमाणावर आंदोलन उभे राहू शकते. दुसरीकडे सरकारकडून चर्चेचा मार्ग खुला ठेवण्याचे संकेत दिले जात आहेत. जरांगे पाटील यांच्या आरोग्यावर संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले असून सरकार आणि आंदोलनकर्त्यांमधील पुढील चर्चेकडे सर्वांचे लक्ष केंद्रित झाले आहे.
